Кіріспе

Неміс физиологы (1837-1900) Вильгельм Фридрих Кюне (28 наурыз 183710 маусым 1900) - неміс физиологы. Ол энзим сөзін 1878 жылы шығарған.

Өмірбаян

Кюне 1837 жылы 28 наурызда Гамбургте дүниеге келген. Люнебургтегі гимназияда оқығаннан кейін Геттингенге барды, онда оның химиядағы шебері Фридрих Вёлер, ал физиологияда Рудольф Вагнер болды. 1856 жылы бітіргеннен кейін ол Берлиндегі Эмил дю Буа Реймонд, Париждегі Клод Бернард және Венадағы KFW Людвиг пен EW фон Брюкке сияқты белгілі физиологтардың жанында оқыды. 1863 жылдың соңында ол Берлиндегі патологиялық зертхананың химиялық бөлімін Рудольф Вирховтың басшылығымен басқарады; 1868 жылы ол Амстердамда физиология профессоры болып тағайындалды; 1871 жылы Гейдельбергте Герман фон Гельмгольцтің орнын басуға таңдалды, ол 1900 жылы 10 маусымда қайтыс болды.

Шығармалары

Кюне еңбектері екі негізгі топқа бөлінеді: бұлшықет және жүйке физиологиясы. 1864 жылы Кюне скелет бұлшық еттерінен сіркелі ақуызды шығарды, ол бұлшық еттердегі кернеуді сақтау үшін жауапты деп есептеді. Ол бұл белокты миозин деп атады. Ол Берлинде Вирховпен бірге тамақ қорытудың химиясын зерттей бастады. 1876 жылы ол ақуызды қорытатын фермент - трипсинді тапты. Сондай-ақ ол көздің көрісі мен көздің торшасында жарық әсерінен болатын химиялық өзгерістерді зерттеуімен танымал болды. 1876 жылы Франц Кристиан Болл сипаттаған "көрнекі қызғылт" (немесе родопсин) қолданып, ол фотохимиялық көру теориясының негізін жасауға тырысты, бірақ оның төмен қарқындылықтағы көрумен байланысты маңыздылығын анықтай алса да, оның көздің ретиналық аймағында болмауы теорияның толықтығына кедергі келтірді және оның жалпы қабылдануына жол бермеді. Кюне сондай-ақ оптография процесін де енгізді, ол күздегі родопсиннің жағдайын анықтау үшін химиялық процесс қолданылып, қоянның торшасынан сурет жасау. Кейіннен Кюне өзінің әдісін Брушсалдан (Германия) сотталған кісі өлтірушінің көзіне қолданған, бірақ нәтиже жоқ. 1898 жылы Швед Корольдік Ғылым Академиясының мүшесі болып сайланды.

Студенттер

Хосе Ризал (1861-1896), филиппиндік шейіт және ұлттық батыр, 1886 жылы Гейдельберг университетінде Кюнемен физиологияны үйренді. Ида Генриетта Хайд (18571945) Страсбургтегі профессор Александр Готтедің ұсынысы бойынша Гейдельберг университетінде Кюнемен физиологияны оқығысы келді. Университет оны қабылдады, бірақ Виллхелм Кюне оны дәрістерге және зертханаларға жібермеді. Ол сабақтарында ешқашан "күлкі" киюге рұқсат бермейтінін айтқан. Алайда, әріптесі одан курстың соңында емтихан тапсыра алса, оған диплом бере ме деп сұрағанда, ол әзіл-сықақпен "иә" деп жауап берді. Алты семестр бойы ол физиологияны сабақтан тыс, зертханалық жобаларда ғана, тек көмекшілерінің жазбалары мен зертханалық сызбаларын қолдана отырып, зерттеді. Ақырында, төрт сағаттық ауызша емтиханнан кейін Кюне академиялық комитеті оның лайықтылығын дәлелдеді. "Сумма кум лауд" дәрежесі, ең жоғары құрметтер әйелге берілмеді, сондықтан Кюне жаңа сөз тіркесін ойлап тапты: "Multa Cum Laude Superavit" ағылшын тілінде "ол көп мақтаумен жеңді". Хайд 1896 жылы Хайдельбергте докторлық дәрежесін алды, бұл жұмыс үшін докторлық дәрежесін алған алғашқы әйел. Кюне оны Италияның Неаполь қаласындағы Неаполь теңіз биологиялық зертханасының Хайдельберг қолдауымен жүргізілген зерттеу бағдарламасына ұсынды, онда ол сілекей бездерінің табиғаты мен қызметін зерттеді. Ол осы ұйымның өмірлік мүшесі және 1897 жылдан 1900 жылға дейін оның хатшысы болды.