Кіріспе
Ауру кезінде жұмыс істеуге жасалатын қысым. Ауру кезінде жұмыс істеу немесе жұмыста болу – бұл қызметкерлердің өнімділік деңгейі төмендесе немесе жағымсыз салдары болса да, көрсету мақсатымен жұмысты жалғастыруы. Жұмыста болу кезінде өнімділіктің төмендеуі көбінесе ауру, жарақат, шаршау немесе басқа да жағдайларға байланысты, бірақ жұмыста болу жұқпалы ауру кезінде жұмыс істеуді де білдіруі мүмкін, бұл жұмыс орнында эпидемия тудыру қаупін арттырады. Жұмыста болуға көптеген себептер себеп болуы мүмкін. Қызметкер ақшаға мұқтаж болғандықтан және ауруға байланысты демалысқа шығуға мүмкіндігі болмағандықтан жұмысқа келуі мүмкін. Дәрігерлер өздерін алмастырылмайтын сезінетіндіктен ауру кезінде де жұмысқа баруы мүмкін. Сонымен қатар, жұмысқа деген сүйіспеншілік пен адалдықпен баруы мүмкін; мұндай жағдайда бұл ұйымдық азаматтық актісі деп есептеліп, әріптестерінің құрметіне ие болуы мүмкін. Жұмыс көлемі көп жұмыс орындарында жұмыста болу жиі кездеседі. Әлеуметтік қызмет көрсету және оқыту сияқты кейбір мамандықтар жұмыста болуға көбірек бейім. Жұқпалы ауруларға шалдыққан және өзінің жетістіктерін өнімділікке байланыстыратын адамдар көбінесе жұмыста болуға бейім. Басқару ғылымдарында жұмыстан қалу мәселесі тарихи түрде көп назар аударса, жұмыста болу соңғы кезде ғана зерттелді. Аронссон, Густафссон және Даллнер бұл адамның денсаулығы нашарлаған кезде де жұмысқа баруын білдіреді деді. Әдебиеттерді қарап шыққанда Джонс көптеген анықтамалардың арасында келісімнің болмауын атап өтті. Авторлар бұл көрсеткіштің өсуі бұрынғы деңгейлердің төмендеуімен байланысты болуы мүмкін деп ойлады. Алайда, олар жұмыста болуды тікелей өлшемеген. Осындай зерттеу тәсіліне қатысты пікір білдірген Джонс әдебиеттерді қарап шығып, зерттеушілер жұмыстан қалу деректерінен жұмыста болу туралы қорытынды жасауы керек емес екенін айтты. Оның орнына автор екі құрылымды да бір уақытта өлшеу қажеттігін атап өтті. Сонымен қатар, Heponiemi және басқалар белгілі бір мерзімге жұмыс істейтін адамдар тұрақты жұмыс істейтін адамдарға қарағанда ауру кезінде жұмыс істегенін айтуға көбірек бейім екенін анықтады, ал Бокерман мен Лаукканеннің жұмысы осы қорытындыны растады. Осы нәтижелерге сүйене отырып, Джонс зерттеушілер жұмысқа қатысты қауіпсіздік гипотезасын қайта қарастыруы керек екенін атап өтті. Жекеменшік ауруханада басшылық тарапынан жұмыста болуға қысым аз болды; алайда, қызметкерлердің арасында отбасылық сезім болған сияқты, ал әріптестерге деген адалдық қызметкерлерді денсаулығы нашарлаған кезде жұмысқа келуге итермеледі. Мемлекеттік аурухана басшылығы алыс болды, бірақ "кәсіптік беделге, әріптестерге және институтқа деген адалдық" арқылы жұмыста болуға ынталандырылды. Медицина саласын одан әрі зерттеу барысында Маккевитт, Морган, Дундас және Холланд жүздеген медицина қызметкерлерін зерттеді және респонденттердің 80 пайызынан астамы ауру кезінде жұмыс істегенін анықтады. Адамдар науқас болғандықтан демалыс алмау себептерін атады, ал көптеген адамдар жұмыс істеуге үлкен қысым сезінуін айтты. Кейбір жағдайларда дәрігерлер әріптестеріне ауыртпалық түсіргісі келмеді, ал көптеген адамдар жұмысқа деген берік адалдығынан науқас демалысына шығудан бас тартты.
Presenteeism or working while sick is the act or culture of employees continuing to work as a performative measure, despite having reduced productivity levels or negative consequences. Reduced productivity during presenteeism is often due to illness, injury, exhaustion, or other conditions, but presenteeism can also describe working while contagiously sick, which has the added risk of creating a workplace epidemic. Many different motives can lead to presenteeism. An employee may come to work because they simply need the money and cannot afford to take time off due to illness. Doctors may attend work while sick due to feelings of being irreplaceable. Additionally, one could go to work due to a love and devotion to the job; in this case, it could be considered an act of organizational citizenship and inspire admiration from colleagues. Jobs with large workloads are often associated with presenteeism. Certain occupations such as welfare and teaching may be more prone to presenteeism. Workaholics and people who base their self esteem on performance typically exhibit higher levels of presenteeism. While the contrasting subject of absenteeism has historically received extensive attention in the management sciences, presenteeism has only been studied recently. Aronsson, Gustafsson, and Dallner wrote that it means attending work even when one feels unhealthy. In a recent review of the literature, Johns highlighted the lack of agreement between the many definitions. The authors thought that this increase could have been due to decreases in the preexisting levels of presenteeism. However, they did not directly measure presenteeism. Commenting on such research behavior, Johns said in his review of the literature that researchers should not infer presenteeism from absenteeism data. Instead, the author noted that both constructs should be measured at the same time. Furthermore, Heponiemi et al. found that fixed term employees as opposed to permanent employees were less likely to report working while ill, and the work of Bockerman and Laukkanen supported this finding. Based on these inconclusive results, Johns noted that researchers had to reconsider the job insecurity hypothesis. In the private hospital, there was little pressure from management to exhibit presenteeism; however, a sense of family seemed to exist between the staff, and a strong loyalty to coworkers pushed employees to come to work while unhealthy. The public hospital had a distant management, but presenteeism was fostered by "loyalty to professional image, colleagues, and the institution as a whole." Further extending the examination of the medical field, McKevitt, Morgan, Dundas, and Holland studied hundreds of healthcare professionals and found that more than 80 percent of respondents had worked while ill. Individuals listed some of the reasons they had not taken sick days, and many cited the fact that they felt large pressure to work. In some cases, general practitioners did not want to burden their partners, and many felt a strong commitment to the job that prevented them from taking sick leave.
Жұмыс жүктемелері мен жұмыс талаптары
Жұмыс жүктемесі жоғары және көп талаптарға жауап беруге міндетті жұмыстар көбінесе жоғары деңгейдегі жұмысқа қатысумен (презентизм) байланысты. Каверли, Каннингэм және Макгрегор канадалық фирмаларды зерттеді және жұмысқа қатысудың (презентизм) көбінесе жұмыс орнының тұрақсыздығынан туындамайтынын атап өтті. Керісінше, адамдар ауру немесе жарақат алған кезде де жұмысқа баруға мәжбүр болды, себебі олардың жұмыс жүктемесі жоғары, көп мерзімдері бар және көбінесе жеткілікті қолдау болмады деп ойлады. Бұл тұжырымды толықтыра отырып, Маккевитт және авторлар да жұмысқа бармаса, жұмыстың жиналып қалуынан адамдардың қорқуын анықтады. Осы зерттеуде авторлар жұмыс талаптарын физикалық және/немесе психологиялық күш-жігерді қажет ететін жұмыс аспектілері ретінде анықтады. Артық жұмыс, ауыр жұмыс жүктемелері және қарбалас жұмыс темпі қайталанатын стрестік жарақаттарға, жұмыс орындарындағы апаттарға, зиянды заттарға тым көп әсер етуге және басқа да қауіпті жұмыс жағдайларына әкеледі. Кейбір зерттеулер мәжбүрлі артық жұмыстың салдарына назар аударуда. Мичиган университетінің медбикелік профессоры Редж Уильямс пен Патрисия Штрассер Американың еңбек саласының медбикелері қауымдастығының журналында жұмыс орнындағы депрессияның жалпы құны 44 миллиард долларға жететінін бағалады. Олар денсаулық сақтау қызметкерлерінің жүрек аурулары, қатерлі ісік, семіздік және басқа да ауруларға әкелетін жұмыс орындарындағы қауіп факторларына көп көңіл бөлгенін, бірақ депрессияға, стресске, жеке өмірдегі жағымсыз өзгерістерге және қарым-қатынастағы қиындықтарға әкелетін қауіп факторларына онша назар бөлмегенін атап өтті.
Жұмысшылдық
Жұмысқа құмар адамдар көбінесе жұмыста болуға бейім. Шауфели, Баккер, ван дер Хейден және Принс анықтағандай, жұмысқа құмар адамдар шамадан тыс және міндетті түрде жұмыс істейді, және олардың жұмысқа деген ішкі мотивациясы аса жоғары. Schaufeli және авторлар тобы жұмыста болу деңгейі жоғары жұмысқа құмар адамдардың, жұмысқа құмар емес топтарға қарағанда, күйзеліс деңгейінің ең жоғары және бақыт деңгейінің ең төмен екенін анықтады. Бұл құрылымның жоғары деңгейін көрсететін қызметкерлер жұмыста өздерінің құндылығын дәлелдеуге тырысады. Love және басқалар PBSE жұмыста болуды оңтайлы болжады; алайда, авторлар жұмысшылардың жоғары физикалық және психологиялық жұмыс жүктемесін сезінуі кезінде PBSE мен жұмыста болу арасындағы байланыс күшейгенін анықтады. Дұрыс тамақтанбаған және эмоционалды қанағатсыздық сезінген адамдар, мұндай жағдайларға тап болмағандарға қарағанда, жұмыста болу деңгейінің жоғары екенін хабарлады. Зерттеушілер диабеті бар адамдардың, бұл аурудан зардап шекпегендерге қарағанда, жұмыстан көп қалуға бейім екенін атап өтті. Физикалық белсенділікпен айналыспаған адамдар, физикалық белсенділікпен айналысқандарға қарағанда, жұмыстан қалу және жұмыста болу деңгейінің жоғары екенін көрсетті.
Өнімділіктің төмендеуі
Презентизмнің бір салдары – өнімділіктің жоғалуы, және ғалымдар осы өнімділік көрсеткіштерін бағалауға тырысты. Дегенмен, өнімділіктің төмендеуін қарастырғанда, шығындар нақты ауру немесе денсаулық мәселесі болмаған жағдайдағы деңгеймен салыстырылады. Бұдан әрі, авторлар жұмыс берушілерге тиесілі денсаулық сақтаумен байланысты барлық шығындардың бірден беске дейін үштен бірі жұмыс орындасындағы өнімділіктің жоғалуына байланысты болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Осы зерттеуді толықтыра отырып, Шульц және Эдингтон белгілі бір денсаулық жағдайларының өнімділікке тигізетін әсерін егжей-тегжейлі қарастырды. Бұл авторлар аллергия, артрит, созылмалы ауырсыну, диабет және психикалық денсаулық бұзылыстары сияқты жағдайларды зерттеді. Мысалы, шолудағы зерттеулер көрсеткендей, гүл тозаң мөлшерінің артуы өнімділіктің төмендеуімен байланысты. Сонымен қатар, Шульц және Эдингтон созылмалы ауырсынудың өнімділікке тигізетін әсерін жақсырақ түсіну үшін оны толығырақ зерттеу қажеттігін атап өтті. Айтқандай, Demerouti және авторлар жұмыс талаптары мен презентизмді зерттеуде, презентизмнің шаршауды күшейтуге әкелетіні анықталды.
Жұмыс орындарындағы эпидемиялар
Грипп сияқты жұқпалы аурулардың кезінде, жұмысқа аурумен келу салдарынан жұмыс күші арасында қосымша инфекциялар таралып, жағдай нашарлап, мәселе одан да кеңейе түседі. 2014 жылы Канада Life Insurance компаниясы жүргізген сауалнамада жауап берушілердің 80%-дан астамы жұмыс орнында жұқтырған инфекция салдарынан ауырғанын мәлімдеді.
Қазіргі заманғы белсенділікті өлшеу және оның өнімділікке әсері
Ғалымдар презентизмді көбінесе адамның денсаулығы нашар болғанда жұмысқа қаншалықты жиі баратыны тұрғысынан өлшейді. Мысалы, Аронссон және авторлар тобы зерттеуге қатысушылардан өткен жыл ішінде денсаулығына қарамастан жұмысқа баруға қаншалықты тырысқандарын сұрады. Презентизмнің жиілігін өлшеуден бөлек, ғалымдар денсаулығының нашарлауының жұмыс өнімділігіне тигізетін әсерін өлшеуге де көңіл бөледі. Бұл міндетті орындау үшін Жұмыс шектеулері сауалнамасы (WLQ) жиі қолданылады. 25 сұрақтан тұратын бұл сауалнама жауап берушілердің уақытты, физикалық және психикалық күшін, қарым-қатынас дағдыларын және жұмыстың нәтижесін қаншалықты тиімді пайдалана алатынын бағалайды. Сонымен қатар, Стэнфордтың презентизм шкаласы денсаулықтың өнімділікке тигізетін әсерін анықтауға бағытталған. Бұл шкала қатысушылардың денсаулығы нашарлаған жағдайда да жұмысын орындау және ден қою қабілеттерін өлшейді. Алты сұрақ арқылы жауап берушілер өз денсаулығының жұмысына қалай әсер ететіні туралы тұжырымдармен қаншалықты келісетінін көрсетеді. Шкала авторлар «жұмысты аяқтау» және «аудармадан сақтану» деп атаған екі факторды өлшейді. Соңында, жиі қолданылатын тағы бір өлшем – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Денсаулық және жұмыс өнімділігі сауалнамасы (HPQ). Бұл өзіндік бағалау сауалнамасы жауап берушілердің денсаулығы туралы ақпаратты жинап, олардың жұмыс өнімділігі туралы пікірлерін білуге мүмкіндік береді. WLQ және HPQ ең көп қолданылатын екі құралға айналды.
Іс жүзіндегі әсерлері
Қазіргі кезде жұмысқа қатысудың маңыздылығы мен оның қымбаттығын ескере отырып, ғалымдар жұмыс берушілерге бірнеше шаралар қолдануды ұсынды. Компаниялар өз қызметкерлерінің денсаулығын жақсартуға және еңбек өнімділігін арттыруға бағытталған денсаулық сақтау бағдарламаларын енгізуі керек. Дегенмен, мұндай ұйымдар осы бағдарламалардың әсері сабақтан қалудың емес, жұмыста болудың көрсеткіштеріне тікелей әсер ететінін ескеруі тиіс. Фирмалар бағдарламаларының тиімділігін бағалау кезінде осы мәселені есінде ұстауы керек.
Болашақ бағыттар мен зерттеулер
Презентизмді түсінуде прогресс болғанымен, зерттеуге арналған тақырыптардың көптеген мүмкіндіктері әлі де қарастырылуда. Джонс өзінің әдебиеттік шолуында презентизмнің жұмысқа деген көзқарас және жеке тұлға сияқты басқа да ұғымдармен байланысты болуы керектігін айтты. Сонымен қатар, қатыспаудан алынған тәжірибелер презентизмге қолданылуы мүмкін. Мысалы, қатыспау ерікті және ерікті емес деп анықталады, және ғалымдар осындай ұғымдарды презентизмге қатысты қарастыра алады. Ақырында, бұл ұғым жұмыстың басқа да аспектілерімен байланысты болуы мүмкін. Атап айтқанда, презентизм қашықтықтан жұмыспен қалай байланысты? Егер адам ауру болған кезде үйде жұмыс істесе, ол презентизмді көрсетеді ме?