Кіріспе

Ирландияда туған американдық әскери шенеунік, саудагер және жазушы (1717–1807)

Льюис Никола (1717 – 9 тамыз 1807) – карьерасы барысында әртүрлі әскери және азаматтық лауазымдарды атқарған ирландиялық туған американдық әскери шенеунік, саудагер және жазушы. Никола Джордж Вашингтонды патшалық титул алуға шақырған Ньюбург хатын жазғандығымен ең көп танылады. Дублинде (Ирландия) туған Никола британдық армия офицері болды, ол Еуропадағы он үш колонияда қызмет еткеннен бұрын Еуропада қызмет етті. Отбасымен бірге Филадельфияда тұрып, Никола 1767 жылы кітапхана ашты және отарлық философиялық ұйымдарда белсенді болды. Америка философиялық қоғамын құрудағы еңбегі үшін ол оның кураторларының бірі болып сайланды. Америка революциясы басталғанда, Никола өз қызметтерін отарлық үкіметке ұсынды, ол оны жергілікті күштердегі әртүрлі лауазымдарға тағайындады. 1777 жылы Никола Континенттік Конгреске мүгедектер корпусын құруды ұсынды. Конгресс оның ұсынысын қабылдап, оны корпустың қолбасшысы етіп тағайындады. Корпус Вест-Пойнтке (Нью-Йорк) көшуден бұрын Пенсильванияның әртүрлі аймақтарында орналасты. 1782 жылы, көптеген жаулықтар аяқталғаннан кейін, бірақ Париж шартына қол қойылмас бұрын, Никола Ньюбург хатын жазды, оны Вашингтон салқын қабылдады. Азаматтық өмірге оралған Никола, әскери істерде белсенді болып қала берді және 1790 жылдары, қарт болса да, қайтадан қызметке шақырылды. Осы кезеңде ол Америка философиялық қоғамы үшін зерттеу жұмыстарын жалғастырып, «Киелі кітаптардың дәлелдерінен қарастырылған Иса Мәсіхтің құдайлығы» деген тақырыптағы аса даулы құжат жазды, онда Иса Мәсіхтің құдайлығы Киелі кітаптармен қолдау көрсетілмейтінін мәлімдеді. Ол 1807 жылы бар болғаны 55 доллармен қайтыс болды.

Жас кезі және Британ армиясына кіруі

Николаның ерте жылдары туралы мәлімет өте аз. Ол 1717 жылы Ирландияның Дублин қаласында британдық әскер офицерінің ұлы ретінде дүниеге келген. Оның ата-анасы оған жақсы білім беру негізін қалыптастырып, 1740 жылдың қаңтарында оған офицерлік шен сатып алды. 1740 жылдары Никола Ирландияның Галвей, Дерри, Корк сияқты түрлі қалаларында орналасқан. Олардың отбасы Пенсильвания штатының Филадельфия қаласына көшіп өтуге шешім қабылдады және 1766 жылдың тамызында келді. Бірақ бұл жоба сәтті болмады, сол себепті ол 1767 жылдың қыркүйегінде кітапхана ашты. Келесі екі жыл ішінде Никола кітапхананы бірнеше жерге көшірді, соңында Спрайс-стритке орналасып, оны "Жалпы айналымдағы кітапхана" деп атады. Келесі жылдың басында Никола құрғақ азық сату бизнесінен түгелдей бас тартып, жазу ісіне көбірек назар аударуға шешім қабылдады. Ол былай деді: "[Журналдар] сол заманның сұранысы болды және көптеген ыңғайлы мүмкіндіктерге ие болды, мысалы, көпшіліктің қызығушылығын қанағаттандыру және әлемге жоғалып кетуі мүмкін көптеген шағын, бірақ құнды туындыларды сақтау үшін қойма ретінде қызмет ету". Ол өзінің жаңа мерзімді басылымын – "Американский журнал" немесе "Жалпы репозиторий" журналын шығара бастады. Бұл журнал ғылымға, поэзияға, британдық және американдық жаңалықтарға арналған, бірақ тек тоғыз нөмірінен кейін желтоқсанда жабылды. 1775 жылдың шілдесінде Никола Пенсильвания қауіпсіздік кеңесі тарапынан Делавэр өзенінің жағалауындағы жергілікті қорғанысты тексеру үшін жұмысқа алынды. Бұл оған ұсынылған жалғыз әскери лауазым болғандықтан, 1776 жылдың қаңтарында Никола сыра сататын дүкен ашты. Алайда, бұл кәсіп ұзаққа созылмады, себебі Пенсильвания қауіпсіздік кеңесі оған екінші әскери лауазымды – казарма шебінің лауазымын берді. Осы кезде ол 1776 жылы жарық көрген "Америкалықтардың қолданылуына арналған әскери жаттығулар туралы трактат" атты алғашқы американдық әскери нұсқаулықтардың бірін жазды.

Николаның алғашқы жылдары мүгедектер корпусы

1777 жылдың наурыз айында Никола Континенттік конгреске "Мүгедектер корпусын" құруды ұсынды – жауынгерлік қимылдарға жарамсыз, бірақ басқа да әскери міндеттерді орындай алатын адамдар тобы. 1777 жылдың 25 қыркүйегінде Мүгедектер корпусы Миффлин бекінісіне шегінді. Ауру, таза судың жетіспеуі және британдық шапқыншылықтар туралы алаңдаулар салдарынан Николаға корпусты Трентон қаласына (Нью-Джерси штаты) көшіру ұсынылды. Трентонда болған қысқа уақыттан кейін, Мүгедектер корпусы 1777 жылдың 29 қыркүйегінде Ричард Петерстің ұсынысы бойынша Пенсильвания штатының Аллентаун қаласына көшті.

1782 жылға дейінгі қызмет

Инвалид корпусы көптеген жылжуларын жалғастырды, соның ішінде Пенсильваниядан Бостонға дейін. Дегенмен, келесі үш жыл бойы корпус Филадельфияда немесе Массачусетс штатының болашақ астанасында болды. Осы үш жыл ішінде Никола "Филадельфия маңындағы британдық бекіністерінің жоспары" деген сурет салды, онда Делавэр өзенінен Скуилкил өзеніне дейінгі маңызды бекіністердің орналасқан жерлері, сондай-ақ британдық әскери нысандардың басқа да жерлері көрсетілген. Көшуге кедергі келтірген тағы бір себеп – жалақы: корпусге он айға жуық жалақы төленбеді. Никола бұл жағдай туралы Вашингтонға хат жазды, ол корпус Вест-Пойнтқа келгеннен кейін мәселенің шешілуін қалады. Ақырында, Никола Вашингтонға Инвалид корпусын Филадельфияға қайтаруды ұсынды, бірақ түрлі себептермен Вашингтон оған рұқсат бермеді. Корпус Вест-Пойнтта болған кезде Никола көптеген қиындықтарға тап болды. Біріншіден, оның әскері оның қалағандай әрекет етпеді. 1777 жылдың қазан айында Никола британдықтарға Континенттік армияның формаларын бергені үшін сержант-майор Джонатан Гайды қамауға ордер берді. Үшінші мәселе – корпуста қатардағы сарбаздардың жетіспеушілігі. 1779 жылдың 7 сәуірінде Пенсильвания Жоғарғы Атқарушы Кеңесіне жазған хатында Никола азық-түлік, тіпті киім сатып алуға мүмкіндігі жоқ екенін айтып, жалақысын арттыруды сұрады. 1782 жылдың 5 ақпанында Пенсильвания Жоғарғы Атқарушы Кеңесі Николаны қала майоры лауазымынан босатып, сол кезде мұндай лауазымның қажеті жоқ екенін айтты. Сол айда ақша үшін күресіп, Никола Континенттік қаржы жөніндегі бақылаушы Роберт Морристен Конгресс төлемеген ақшаны сұрады. Бірақ бұл да Инвалид корпусына ақша әкелмеді.

Ньюбургтің хаты

1782 жылдың 22 мамырында Никола Ньюбургте (Нью-Йорк) орналасқан әскерлік жатынынан Джордж Вашингтонға Ньюбург хатын жазды. Никола хаттың бірінші бөлігінде өзінің және оның басқаруындағы көптеген әскерилердің қаржылық қиындыққа тап болғанын, атап айтқанда жалақы алмағанын сипаттады. Армияның көп бөлігі айлар бойы, ал кейбіреулері тіпті жылдар бойы Конгрестен жалақы күтіп отырды. Мұның себебі Конфедерация мақалаларында жатты, ол Континенттік Конгреске соғыс кезінде әскер құруға рұқсат берді, бірақ салық салуға міндеттеме алған жоқ. Салық жинау құқығы тиісті штаттарға берілді, олардың көпшілігі әскерді ұстауға қаржылық мүмкіндіктері жетпеді. Никола бұл жағдайды республиканың кемшілігі деп есептеді, «Аралас үкіметтің артықшылықтары көрсетілсе және тиісінше қарастырылса, оны қабылдау оңай болады» деп жазды. Республикалық үкімет формасын сынағаннан кейін Никола Вашингтонға патша атағын алуға кеңес берді. «Тирандық» және «монархия» терминдерінің сол кезде көптеген жағымсыз мағыналары бар екенін мойындаған Никола жақын арада басқа атауды қолдануды ұсынды, "[ ] Бірақ егер басқа барлық мәселелер шешілсе, патша атағын қабылдауға күшті дәлелдер келтірілуі мүмкін деп ойлаймын, менің ойымша, бұл белгілі бір маңызды артықшылықтармен бірге келеді". Вашингтон өзінің қандай әрекеттері осындай петицияға себеп болғанын білмейтінін айтты және мұны АҚШ үшін «апат» деп санады. Вашингтонның осы хатқа және Николаның 24 және 28 мамырда жазған кешірім хаттарына берген жауабы белгісіз. Алайда, Никола мен Вашингтон арасындағы қарым-қатынас көп ұзамай бұрынғыдай жақсы болып қалды.

Инвалид корпусының таратылуы және жоғарылату

1782 жылдың қарашасында Никола Вашингтонға соғыс жөніндегі хатшы генерал Бенджамин Линкольннің мүгедектер корпусын таратуды қалағаны туралы шағым айтты, оның қымбаттылығы әскерилерге тигізетін пайдасынан артық екенін жеткізді. Маусым мен тамыз аралығында Никола қайтадан Филадельфияға жол тартты. Қауіпсіз жол табуға асықпай, ол уақытша қонақ үй ашуды жоспарлады. 1794 жылғы Виски көтерілісі кезінде ол қысқа мерзімге бұрынғы лауазымына – Филадельфия қаласының казарма шебері және командирі болып қайта оралды. 1798 жылы ол қызына жақын болу үшін Виргиния штатының Александрия қаласына көшіп кетті. Ол 1807 жылдың 8 тамызында дүниеден өтті. Қайтыс болған кезде Николаның қасында бар болғаны 55 доллар болды.