Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың итальяндық орта салмақты танкісі

Carro Armato M13/40 – Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Италия Корольдік армиясында M11/39 танкісін алмастыру мақсатымен жасалған итальяндық танк. Бұл танк соғыс барысында итальяндықтардың негізгі танктерінің бірі болды. Оның дизайнына британдық Vickers 6 Ton үлгісі әсер еткен, ал негізі бұрынғы M11/39 танкісінің модификацияланған шассиі болды. Төрт адамдық экипаж алдыңғы бөлігіндегі ұрыс бөлімінде орналасқан, қозғалтқышы артқы жағында, ал беріліс механизмі алдыңғы жағында болды. Жүргізуші және пулеметші/радиооператор корпуста, ал командир/атушы және зарядтаушы мұнарада орналасқан. Vickers жүйесінен алынған шасси екі доңғалақты тіреуге және әр жағында сегіз жұп кішкентай доңғалаққа ие, жапырақты серіппелі аспап қолданылған.

Операциялық пайдалану

M13/40 1940 және 1941 жылдары Грек науқанында және Солтүстік Африка науқанында қолданылды.

Сипаттамалары

M13/40 – соғыс басындағы стандартты жеңіл танк, мүмкіндіктері поляк 7TP және советтік T-26 сияқты басқа Vickers конструкцияларымен салыстыруға болады. 13 тонна салмақтағы «Матильда II» танкісіне қарсы тиімсіз болғанымен, оның бронясы 1940-41 жылдардағы көптеген қарсыластарымен шамалас болды. Оның 47 мм ұзын стволды пушкасы 1940-41 жылдардағы көптеген британдық танктерге қарсы тиімді болды, олар M13 сияқты брондалған, бірақ 2 фунттық (40 мм) пушкаларын қысқарақ қашықтықта және нашар баллистикалық көрсеткіштермен жабдықтаған. Ол кезде неміс танктерінің көпшілігі 20 мм, 37 мм немесе 50 мм және 75 мм кішкентай жылдамдықты пушкалармен қаруланған. 1942 жылдан кейін ғана немістер 50 мм және 75 мм калибрлі ұзын стволды пушкаларды кеңінен қолдана бастады, олар танққа қарсы қолдану үшін жеткілікті жылдамдыққа ие болды, бұл M13/40 пушкасына салыстырмалы неміс танктерінен артықшылық берді. 47 мм ұзын пушканы қолдану M13-тің ең жақсы қасиеті болды. Негізгі пушкасының салыстырмалы түрде үлкен калибрінің арқасында, оның фугастық снаряды сүйретілетін артиллерияға және жаяу әскерге қарсы өте тиімді болды және соғыстың алғашқы жылдарында Вермахттың Panzer IV және Stug III сияқты арнайы қолдау машинасына деген қажеттілігін жойды немесе азайтты. Дизельді қозғалтқыш – артықшылық, ал өндірістің қарапайымдылығы итальяндық өнеркәсіптің жағдайына сәйкес келді. Бірақ танктың көптеген кемшіліктері болды, олар оның майдан даласындағы тиімділігін шектеді: қозғалтқыш жақсы қашықтықты қамтамасыз етті, бірақ жеткілікті қуат пен сенімділік емес. M13 қозғалтқышы M11/39-бен бірдей болды, бірақ жаңа танк ауыррақ болды, нәтижесінде жылдамдығы төмендеді және электр станциясына жүктеме артты. Жылдамдық «Матильда» сияқты жаяу әскерлік танктардан да жақсы емес еді. 1940-41 жылдары қару-жарақ жеткілікті болды, бірақ одақтас немесе неміс танктеріндегі броня мен атыс қуатының артуына ілесе алмады. Құрылыс әдісі, қапталдағы бұрыштарды пайдалану – ескірген. Осы кезеңдегі көптеген танктер құрылыста дәнекерлеуге көшті, себебі қапталдағы бұрыштар соққыға ұшырағанда сынып, танк ішінде қосымша снарядтарға айналады. Екі адамдық мұнара сол дәуірдегі көптеген танктерде қолданылатын үш адамдық мұнараларға қарағанда шайқаста тиімділігі төмен болды. Көптеген танктерде радио орнатылмаған. Италиялық тарихшылар Филиппо Каппеллано мен Пьер Паоло Баттистелли танктың соғыстың басындағы көңіл көншіліксіз өнімділігінің себебі, қарулануының жеткіліксіздігі емес, экипаждардың толыққанды дайындықтан және тәжірибеден мүлдем құр қалғандығы (алғашқы танк оқу орталығы 1941 жылы ғана құрылды), нашар тактикалық доктрина, радионың болмауы, көптеген бөлімшелердің асығыс құрылып майданға жіберілгені және броньды эвакуациялық машиналардың жоқтығы екенін атап көрсетті. Олар итальяндық экипаждардың дайындығы мен тәжірибесі күрес барысында жақсарғанымен, олардың танктерінің техникалық кемшіліктері нашарлағанын айтады. Мұндай жағдайда итальяндық танктердің осы уақытқа дейін соғыса алуына таңғалады.

Нұсқалар

M13/40 сериясы Италияның соғыс жылдарында ең көптеп өндірілген танкысі болды, оның 3000-нан астам данасы, M14/41 сияқты кейінгі түрлері де солардың ішінде саналады. Ол Солтүстік Африкадағы операциялар үшін қуаттырақ қозғалтқышпен және жақсартылған ауа сүзгілерімен жабдықталды. Соңғы нұсқасы – 1943 жылы жасалған M15/42 танкысі, ол жақсартылған бензинді қозғалтқышпен және ұзартылған 47/40 зеңбірегімен жабдықталды. Бұл модель бұрынғыларына қарағанда қалыңрақ броняға ие болды. Semovente 75/18 өзі жүретін артиллериялық қондырғы M13/40 немесе M14/41 шассиін пайдаланып құрастырылды. Semovente Comando M40 – M13/40 танкысі, оның мұнарасы үлкен, көп бөліктен тұратын люкке алмастырылған. Корпусында қосымша радио және басқа да байланыс құралдары орналасқан.