Кіріспе
Қырғыз саясаткері (туған 1957) Аликбек Ешенқұлов (25 мамыр 1957 жылы Қырғызстанның Нарын ауданындағы Чолон ауылында туған) – Қырғызстанның бұрынғы Сыртқы істер министрі (2005–2007) және қазіргі кезде "За справедливость" ("Әділет үшін") оппозициялық партиясының төрағасы.
Alikbek Jeshenkulov (born 25 May 1957 in Cholon, Naryn District, Kyrgyzstan) is the former Foreign Minister of Kyrgyzstan (2005–2007) and now the leader of the oppositional party "Za spravedlivost" (For Justice).
Мансап
1980 жылы Украина ауыл шаруашылығы академиясын орман шаруашылығы инженері мамандығы бойынша бітірді. Кейін 1999 жылы Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын саяси ғылымдар докторы ғылыми дәрежесімен аяқтады. 1980-1982 жылдары Орман шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік комитеттің бөлім басшысы қызметін атқарды. Содан кейін саяси мансабын Комсомол коммунистік жастар қозғалысында бастады. 1982-1986 жылдары Аламадин ауданының комсомолының хатшысы, кейін бірінші хатшысы болды. 1986-1988 жылдары Қырғызстан комсомолы ОК хатшысы қызметін атқарды. 1988-1990 жылдары Ош аудандық комсомолының бірінші хатшысы болды. 1990-1992 жылдары Мемлекеттік жастар ісі комитетінің жетекшісінің орынбасары, кейін бірінші орынбасары болды. 1992 жылы Қырғыз Республикасы Президентінің аппаратында референт болып жұмыс істеді. 1992-1994 жылдары халықаралық және парламентаралық қатынастар жөніндегі тұрақты парламенттік комиссияның төрағасы болды. 1994-2000 жылдары Қырғызстанның Сыртқы істер министрінің орынбасары, кейін бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2000 жылдан бастап Қырғызстанның Австриядағы елшісі, Венадағы халықаралық ұйымдардағы және кейін ЕҚЫҰ-дағы тұрақты өкілі болды. 2004 жылдың 14 қаңтарынан бастап Қырғызстан Президенті Әкімшілігінің Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі және басшысының орынбасары болып тағайындалды.
Сыртқы істер министрі
2005 жылдың қыркүйегінде ол Қырғызстанның Сыртқы істер министрі болып тағайындалды, президент Курманбек Бакиев ұсынғаннан кейін Парламент бекітті. Ол, президенттің бірінші таңдауы болған Сыртқы істер министрі міндетін атқарушы Роза Отунбаева Парламенттің бекітілімін алмағандықтан, келісімдік кандидат болды. Жекшенқұлов Асқар Ақаев және Құрманбек Бакиев екі президенттің де сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі қызметін атқарды. Оның қызмет еткен кезеңінде «Манас» әуежайындағы Ганчи АҚШ базасы туралы американдықтармен келіссөздер жүргізілді, бірақ 2006 жылдың маусым айында олар ешқандай нәтиже бермей аяқталды. Алайда Сыртқы істер министрі Жекшенқұлов даудың мәні жалға беру ақысы ғана емес екенін мәлімдеді. Ол соңғы екі күнде талқыланған мәселелердің арасында «экология, қауіпсіздік және салықтарды» да атады. 2006 жылдың маусым айында Қырғызстан Президенті Құрманбек Бакиев Қытайға жасаған мемлекеттік сапарында Экономика министрі Асылбек Жапаров пен Сыртқы істер министрі Аликбек Жекшенқұловпен бірге болды. Олар екі ел арасындағы ынтымақтастық туралы бірнеше келісімге қол қойды. Оның мансабындағы тағы бір маңызды оқиға – 2006 жылдың 3-4 қазанында Қырғызстан Президенті Құрманбек Бакиевтің Өзбекстанға жасаған сапары, он жылдан кейін Қырғызстан Президенті мен Өзбекстан Президенті Ислам Каримовтың алғашқы кездесуі болды. Екі президент саяси, экономикалық, мәдени және гуманитарлық мәселелер бойынша кеңінен пікір алмасты. Жекшенқұлов пен Каримов алты келісімге қол қойды, олардың ең маңыздысы – Өзбекстаннан Қырғызстанға табиғи газ жеткізу туралы келісім. Қырғызстанның Сыртқы істер министрлігі хабарлағандай, тараптар «терроризмге, сепаратизмге және есірткі трафигіне» қарсы ынтымақтастық мәселелерін талқылады. 2007 жылдың қаңтар айының ортасында Ресейге барған Қырғызстанның Сыртқы істер министрі міндетін атқарушы Аликбек Жекшенқұлов Мәскеудегі қырғыз диаспорасының өкілдерімен кездесті. Жекшенқұлов оларға ресейлік әріптестеріне биыл елде 500 мыңға дейін қырғыз азаматына жұмыс істеуге рұқсат беруді ұсынғанын айтты. Жекшенқұлов Ресейдің Сыртқы істер министрі Сергей Лавровпен екі елдің азаматтарына қос азаматтық беру мүмкіндігін талқылағанын мәлімдеді. Ол Лавровтан үміттендіретін жауап алғанын жеткізді. 2007 жылдың ақпан айында Жекшенқұлов Қырғызстанның Сыртқы істер министрі лауазымынан қанағаттанды.
Оппозиция басшысы
2007 жылдың мамыр айынан бастап ол Ресей, Германия, Қазақстан және Қырғызстан өкілдері құрған, Бишкекте орналасқан Халықаралық даму және саясат агенттігінің (IADP) директоры болды. Қырғызстанның басты оппозициялық партиялары 2008 жылдың 29 қарашасында Бішкекте "Халықтың Ұлы Съезі" деген атпен бірлескен жиналысын өткізді. Бір күндік съезге 1200-ден астам делегат қатысты. Іс-шараны "Ақиқат үшін" қозғалысы, "Ата Мекен" социалистік партиясы және "Ақ шумкар" партиясы ұйымдастырды. Конгресс алдында "Әділет үшін" қозғалысының жетекшісі, бұрынғы сыртқы істер министрі Аликбек Жекшенкулов Қырғызстанның ағымдағы саяси және экономикалық жағдайын бағалау және одан әрі дамудың жаңа тұжырымдамаларын талқылау – осы мәселелер съездің басты күн тәртібінде тұрғанын мәлімдеді. 2008 жылдың 24 желтоқсанынан бастап ол "Біріккен халық қозғалысының" саяси бюро мүшесі және "Ақиқат үшін" оппозициялық партиясының (орысша: "За Справедливость", ағылшынша: "For Justice") жетекшісі болды. Жекшенкулов (оның отбасы және жақтастарымен бірге) заңсыз митингтер ұйымдастырғаны, сыртқы істер министрі қызметін атқарган кезінде лауазымын теріс пайдаланғаны және қылмыстарға қатысы бар деген күдікпен бірнеше рет құқық қорғау органдарының тоқталмауына тап болды. 2009 жылдың 9 наурызында ол Бішкекте полициямен ұсталды. Ол түрік кәсіпкері Сервет Четиннің өліміне қатысы бар деген күдікке ілікті. Шамамен бір жыл өткен соң, 2010 жылдың 16 наурызында ол бес жылға шартылы түрде сотталды. Бірақ Бишкек соты оның кісі өлтіруге қатысқандығына және ниетіне қатысты ешқандай дәлел таппады.