Кіріспе

Вирустың субтипі

Грипп А вирусының H3N2 (A/H3N2) субтипі – тұмау (грипп) қоздыратын вирустардың бір түрі. H3N2 вирустары құстар мен сүтқоректілерге жұғуы мүмкін. Құстарда, адамдарда және шошқаларда вирус көптеген штаммдарға өзгерген. H3N2 штаммы басым болған жылдары ауруханаға түсу жағдайлары көбейеді.

Жіктеу

H3N2 – адам тұмауының маңызды себебі болып табылатын А түлкі вирусының (Influenzavirus A) субтипі. Оның атауы, оның қабығындағы екі түрлі белоктың – гемагглютининнің (H) және нейраминидазаның (N) түрінен шыққан. Гендік қайта жинақталу арқылы H3N2 басқа тұмау субтиптерімен ішкі белоктардың гендерін алмасады.

Маусымдық H3N2 тұмауы

Жыл сайын АҚШ-та шамамен 36 000 адам маусымдық тұмаудан көз жұмады. Грипп вакциналары келесі маусымда H1N1, H3N2, H1N2 және В түрлерінің қай "мутацияларының" кеңірек таралғанын болжауға негізделген. Солтүстік және Оңтүстік жарты шарлар үшін жылдық эпидемияларға дайындық мақсатында жеке вакциналар әзірленеді. Тропиктік аймақтарда тұмаудың айқын маусымдығы байқалмайды. Соңғы он жылда H3N2 түрі H1N1, H1N2 және В түрлеріне қарағанда басымдық танытты. H3N2 вирусына қарсы стандартты антивирустік препараттар – амандадин және римантадинге төзімділік 1994 жылы 1% болса, 2003 жылы 12%-ға, ал 2005 жылы 91%-ға дейін өсті. Маусымдық H3N2 тұмауы – бұл H3N2 тұмауының адамға жұққан түрі, ол өткен жылғы маусымның H3N2 түрлерінен сәл өзгеше. Маусымдық тұмау вирустары Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда бірімен-бірі тоғысқан эпидемиялардан пайда болып, бүкіл әлемге таралып, содан кейін жоғалады. Вирустардың бастау көзін анықтау арқылы әлемдік денсаулық сақтау ұйымдары келесі жылы қандай вирустардың ең көп ауруға шақыруы мүмкін екенін жақсырақ болжауға мүмкіндік алады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Глобалды тұмауды қадағалау желісі 2002-2007 жылдар аралығында алты континенттен жиналған 13 000 тұмау A/H3N2 вирусының үлгілерін талдағанда, H3N2-нің жаңа штаммдарының Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде басқа аймақтарға қарағанда алты-тоғыз ай бұрын пайда болғанын көрсетті. Бұл штаммдар әдетте Австралия мен Жаңа Зеландияға жетіп, содан кейін Солтүстік Америка мен Еуропаға тарады. Жаңа түрлер әдетте Оңтүстік Америкаға тағы алты-тоғыз айдан кейін жеткен, деп хабарлады зерттеушілер.

Шошқа тұмауы

2007 жылғы зерттеуде былай делінген: «Әлемде А вирусының үш субтипі (H1N1, H3N2 және H1N2) таралып жатыр. АҚШ-та 1998 жылға дейін шошқаларда классикалық H1N1 субтипі басым болды; алайда, 1998 жылдың тамыз айының соңынан бастап шошқалардан H3N2 субтипі оқшауланды. Көптеген H3N2 вирусы изоляттары үш рет қайта сұрыпталған, олардың құрамында адам (HA, NA және PB1), шошқа (NS, NP және M) және құс (PB2 және PA) текті гендері бар. Шошқа шаруашылықтарында шошқа тұмауы вирусын (ШТВ) бақылау және алдын алу үшін қолданылатын вакцинация стратегиялары әдетте АҚШ-та коммерциялық түрде қол жетімді бірнеше екі валентті ШТВ вакциналарын пайдалануды қамтиды. Зерттелген 97 H3N2 изолятының ішінде тек 41-і коммерциялық үш ШТВ вакцинасына қарсы антисероммен күшті серологиялық кросс-реакцияға түсті. Грипп вакцинасының тиімділігі, негізінен, вакцина вирусы мен эпидемиялық вирустың ұқсастығына байланысты болғандықтан, реакцияға түспейтін H3N2 ШТВ варианттарының болуы қазіргі коммерциялық вакциналар шошқаларды H3N2 вирустарының көпшілігінен тиімді қорғамауы мүмкін екенін көрсетеді». Құс тұмауының H3N2 вирусы Қытайда шошқаларда эндемикалық және Вьетнамда шошқаларда анықталды, бұл жаңа штаммдардың пайда болуына себепкер болады. Шошқалар адам тұмауы вирустарын тасымалдай алады, олар H5N1 вирусымен бірігіп (генетикалық қайта сұрыптау арқылы гомологты геномдық сегменттерін алмастыру арқылы) гендерді алмасып, адамдар арасында оңай таралатын формаға мутациялауы мүмкін. H3N2 антигендік ауытқу арқылы H2N2-ден пайда болды және 1968 және 1969 жылдардағы Гонконг тұмауы пандемиясын тудырды, ол 750 000-ға дейін адамның өмірін қиды. 2006 жылдың қаңтарында адамдардағы жылдық тұмаудың басым штаммы H3N2 болды. 2005 жылға қарай адамдардағы H3N2 вирусына қарсы стандартты антивирустық препараттар – амандадин және римантадинге қарсы резистенттілік 91%-ға дейін өсті. 2004 жылдың тамызында Қытайдағы зерттеушілер шошқаларда H5N1 анықтады.

Гонконг тұмауы (19681969)

Гонконг тұмауы – H3N2 штаммының антигендік өзгеріс арқылы H2N2 штаммынан туындаған тұмау пандемиясы, онда әртүрлі субтиптердің гендері жаңа вирус құру үшін қайта жинақтастырылды. 1968 және 1969 жылдардағы осы пандемия әлем бойынша шамамен бір миллион адамның өмірін қиды. Пандемия Гонконг тұрғындарының шамамен 500 000-ын, яғни халықтың 15%-ын жұқтырды, ал қаза болу көрсеткіші төмен болды. АҚШ-та шамамен 100 000 адам қайтыс болды. H2N2 және H3N2 пандемиялық тұмау штаммдарының құрамында құс тұмауы вирустарынан алынған гендер бар. Жаңа субтиптер құс және адам вирустарын бірдей жұқтырған шошқаларда пайда болды және одан кейін адамдарға тарады. Шошқалар тұмаудың бастапқы "аралық иесі" деп есептелді, себебі олар түрлі субтиптердің қайта жинақталуына жағдай жасады. Дегенмен, басқа да иелердің ұқсас бірдей жұқтыруға қабілетті екендігі байқалады (мысалы, көптеген құс түрлері), және құс вирустарының адамдарға тікелей жұғуы да мүмкін. H1N1 құстардан адамдарға тікелей жұққан болуы мүмкін (Belshe 2005). Гонконг тұмауының ішкі гендері мен нейраминидазасы 1957 жылғы Азия тұмауымен (H2N2) ортақ. Нейраминидазаға немесе ішкі белоктарға қатысты жинақталған антиденелер көптеген пандемияларға қарағанда салдарының азырақ болуына себеп болған болуы мүмкін. Алайда, тұмаудың субтиптері арасындағы және ішіндегі өзара иммунитет жайлы білім жеткіліксіз. Гонконг тұмауы H3N2 штаммының алғашқы белгілі ошағы болды, бірақ 19 ғасырдың соңында H3N2 инфекциясының серологиялық деректері де бар. Гонконгтағы ошақтың алғашқы жағдайы 1968 жылдың 13 шілдесінде бір гектарға 500 адамнан тұратын қалалық аймақта тіркелді. Жұқпаның ең жоғары қарқыны екі апта ішінде жетті, жалпы ұзақтығы алты аптаны құрады. Вирус Куин-Мэри ауруханасында бөлініп алынды. Тұмау симптомдары 4-5 күнге созылды.