Кіріспе

Янг ди Пертуан Агонг 2006-2011 жылдары

[[2017 Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары
2017 Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары 2017 Куала-Лумпур
2017 Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары 2017 Куала-Лумпур

Аль-Ватику Биллах Сұлтан Мизан Зайнал Абидин ибн Әлмархум Сұлтан Махмуд Аль-Муктафи Биллах Шах (; 22 қаңтар 1962 жылы туған) – 1998 жылдан бері Теренггану сұлтаны. Бұрын ол 2006 жылдан 2011 жылға дейін Малайзияның конституциялық монархы, он үшінші Янг ди Пертуан Агонг болды.

Ерте өмір және білім

Мизан Зайнал Әбидин Куала-Теренгганудағы Истана Аль-Мұқтафиде дүниеге келді, солтан Махмуд Аль-Мұқтафи Билла Шахтың екінші әйелі Фатима Шарифә Нонг Алсагоф бинти Абдилладан туған үлкен ұлы. Шарифаның отбасы араб тегінен, Сингапурдың қазіргі заманғы негіздеушілерінің бірі Саид Омар Алжунидтен (анасының әкесінің әкесі) таратылады. Мизан Зайнал Әбидин Куала-Теренгганудағы Sekolah Kebangsaan Sultan Sulaiman және Sekolah Menengah Sultan Sulaiman мектептерінде оқыды. Ол Австралияның Джилонг қаласындағы Джилонг грамматикалық мектебінде білім алу үшін шетелге сапар шекті. 1988 жылы ол Лондондағы АҚШ Еуропа халықаралық университетінде (қазіргі "Аллиант" халықаралық университеті) бакалавриатты аяқтап, Халықаралық қатынастар бакалавры (B.A.) дәрежесін алды. Мизан Зайнал Әбидин 1982-1983 жылдары Армия тілдер мектебінде PRE SMC (E) 33 әскери курсын өтті. Содан кейін ол Англиядағы Сандхерст корольдік әскери академиясында SMC 33 әскери курсын оқыды және 1983 жылдың 9 желтоқсанында кадет офицері ретінде курсты сәтті аяқтады.

Сұлтан болғанға дейінгі мансабы

1981 жылдың 15 қыркүйегінде Тенгку Мизан жер салымын қабылдаушының көмекшісі болып тағайындалды. Ол Англиядағы әскери курсқа қатысу үшін шетелге кетуден бұрын Куала-Теренгганудағы аудандық және жер кеңсесінде шамамен бір жыл жұмыс істеді. 1988 жылы Тенгку Мизанның келесі тағайындалуы Куала-Теренгганудағы Висма Дарул Имандағы Мемлекеттік экономикалық жоспарлау бөлімінде (UPEN) мемлекеттік әкімшілік қызметкері болу болды. UPEN-де жұмыс істеумен қатар, Тенгку Мизан Куала-Теренггану ауданы мен жер кеңсесінде аудандық жер жөніндегі көмекші қызметкер ретінде де жұмыс істеді.

Сұлтан

Мизан 1979 жылғы 6 қарашада Теренггану штатының Янг ди Пертуан Мудасы болып тағайындалды. 1990 жылғы 20 қазанда ол Теренгганудың регенті болып тағайындалды, бұл қызметін 1990 жылғы 8 қарашаға дейін атқарды. 1990 жылдан 1995 жылға дейін Мизан Теренггану Ислам және малай мәдениеті жөніндегі кеңестің президенті болды. Әкесі Махмуд сұлтанның қайтыс болуына байланысты 1998 жылғы 15 мамырда Мизан Теренггану сұлтандығына мұрагерлік етіп, Малайзияның ең жас сұлтаны атанды. Мизан 1999 жылғы 4 наурызда Теренгганудың 17-ші сұлтаны болып таж кигізілді.

2008 жылғы Menteri Besar тағайындау дағдарысы

Теренггану штаты, онда Barisan Nasional штаттық парламенттегі орынның үштен екісін жеңіп алды, 2008 жылғы жалпы сайлаудан кейін Menteri Besar (бас министр) тағайындаған соңғы штат болды. Жаңа Теренггану мемлекеттік үкіметін құру кезінде премьер-министр Абдулла Ахмад Бадави басшылығымен федералды үкімет Идрис Джусоны Menteri Besar ретінде ұсынды, ол 24 Barisan Nasional штаттық мәжілісінің 23 депутатының толық қолдауына ие болды. Алайда, 22 наурызда Теренггану сұлтанының кеңсесі сұлтаның конституциялық құқығы бойынша Идрис Джусоның орнына Киджал округінен сайланған Ахмад Саидты тағайындағанын жариялады. Премьер-министр Ахмад Саидтың тағайындалуы конституцияға қайшы екенін, өйткені ол мәжіліс депутаттарының және премьер-министр кеңсесінің пікіріне қайшы келді, олардың барлығы Идрис Джусоның Menteri Besar кандидатурасын қолдаған еді. 26 наурызда премьер-министр Абдулла Ахмад Бадави мен Сұлтан Мизан Зайнал Абидин Астана-Негарада кездесіп, бұл дауды шешті. Премьер-министр Ахмад Саидтің Теренггану Menteri Besar-ы болып тағайындалуын қабылдады. Ол сондай-ақ патшадан Menteri Besar тағайындалуына байланысты туындаған жағдай үшін кешірім сұрады, бұл патшалық отбасын кемсіту немесе қорлау ниеті болмағанын түсіндірді. Бұл қадамға себеп, егер 23 UMNO депутаты Ахмад Саидқа сенімсіздік білдіргенде, патшалық үй-бүлө штаттық мәжілісті таратуға дайын болуы мүмкін еді.

Ян ди-Пертуан Агонгтың орынбасары

Мизан 1999 жылғы 26 сәуірде Селангор сұлтаны Сұлтан Салахуддин Абдул Азиз Шахтың Билеушілер кеңесі тарапынан 11-ші Янг ди Пертуан Агонг болып сайлануынан кейін Янг ди Пертуан Агонгтың орынбасары болып тағайындалды. Салахуддиннің ауруынан соң қайтыс болуына байланысты Мизан 2001 жылғы 8 қазаннан 12 желтоқсанға дейін YDPA міндетін атқарушы ретінде қызмет етті. Билеушілер кеңесі Туанку Сайед Сиражуддинді 12-ші YDPA ретінде сайлағаннан кейін Мизан 2001 жылғы 13 желтоқсанда Янг ди Пертуан Агонгтың орынбасары болып қайта тағайындалды. Мизан 2001-2006 жылдар аралығында Малайзияның Тереңгану университетінің (UMT) алғашқы канцлері болды.

Ян ди-Пертуан Агонг

2006 жылдың 3 қарашасында Мизан билеушілер конференциясымен он үшінші YDPA болып сайланды, оның бес жылдық мерзімі 2006 жылдың 13 желтоқсанында басталды. Билеушілер конференциясы Кедах сұлтаны Абдул Халимді YDPA орынбасары етіп тағайындады. Мизанның тағайындалуы тоғыз малай билеушісі арасындағы екінші айналым жүйесі бойынша жасалған төртінші тағайындама болды. Мұндай бес жылдық айналымды конституциялық монархия Малайзияға ғана тән. 2007 жылдың 26 сәуірінде Мизан ресми түрде Янг ди Пертуан Агонг болып орнатылды. 44 жастағы Мизан – Перліс сұлтаны Туанку Сайед Путра және Кедах сұлтаны Туанку Абдул Халимнен кейін үшінші жас YDPA. Ол сондай-ақ Малайя тәуелсіздік алғаннан кейін туған алғашқы Янг ди Пертуан Агонг, ал тәуелсіздік 1957 жылдың 31 тамызында жарияланды.