Кіріспе

Индонезия әкімшілік бөлінісі

Регенттік, кейде қате түрде аудан деп аталатын, Индонезияның әкімшілік бөлінісі болып табылады, тікелей провинцияға бағынышты және қаламен (кота) бірдей деңгейде. Регенттіктер аудандарға бөлінеді (Папуа аймағындағы Кекаматан, Дистрикт, немесе Йогьякарта арнайы аймағындағы Капаневон және Кемантрен). "Регенттік" атауының ағылшын тілінде пайда болуы голланд отаршылдық кезеңімен байланысты, сол кезде регенттіктер билеушілердің (немесе регенттердің) басқаруында болды және голланд тілінде regentschap (жаван тілінде kabupaten, ал кейіннен индонезия тілінде) деп аталды. Бупати Яваның отарлауға дейінгі монархияларында аймақтық феодалдар болған. Голландтар осы монархияларды жойған немесе шектеген кезде, бупати ең жоғары дәрежедегі жергілікті билік ретінде сақталды. Қатаң айтқанда, олар "туған билеушілер" емес еді, себебі голландтар өз аумақтарына толық егемендік құқығын талап етті, бірақ іс жүзінде олар кішкентай патшалардың көптеген атрибуттарына ие болды, соның ішінде әсем регалиялар мен сарайлар, және жоғары дәрежеде жазасыздыққа ие болды.

Этимология

Индонезиялық бупати атағы бастапқыда санскрит тілінен алынған сөз, санскрит тіліндегі бхумипати (бхуми भूमि '(жердің)' + пати पति 'егесі', сондықтан бхумипати 'жер егесі') атағының қысқартылған түрі. Индонезияда бупати бастапқыда колониялық кезеңге дейінгі патшалықтардағы аймақтық билеушілерге берілген явандық атақ ретінде қолданылған. Оның алғаш рет жазылған дерегі Шривиджая кезеңіне жататын Телага Бату тас жазуында кездеседі, онда бупати Шривиджая патшаларына адалдық серт еткен жергілікті билеушілердің атақтарының бірі ретінде айтылған.

Тәуелсіздікке дейінгі кезең

Явадағы регенттіктер аумақтық бірліктерде тек еуропалықтар басқаратын резиденцияларға біріктірілді. Бұл термин резиденциялардың бупатиге (және шындығында, Индонезияның Явадан басқа көп бөлігінде билік еткен жергілікті билеушілерге) қатысты жартылай дипломатиялық мәртебеге ие екенін көрсетеді, бірақ іс жүзінде бупати отарлық билік органдарына қатысты кез келген мәселе бойынша голландтық нұсқауларды орындауға міндетті болды. Индонезиядағы қазіргі үкімет жүйесі сияқты, тарихи жүйе де әлі де қолданыста. Бұл тараптардың арақатынасы екіұшты болды: заңдық және әскери билік голланд үкіметіне (немесе ұзақ уақыт бойы Батавиядағы генерал-губернатор басқаратын Голландтік Шығыс Индия компаниясына) тиесілі болса да, регенттер оларға кеңес беретін және күнделікті халыққа ықпал ететін көмекші резиденттен жоғары протоколдық дәрежеге ие болды. 1945 жылы Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін, бупати және кабупатен терминдері резиденциядан (карезиденция) төменгі әкімшілік бірліктерді белгілеу үшін архипелаг бойынша қолданылды. Палембанг маңындағы ауылдан табылған Телага Бату жазуында Шривиджая патшасына табыну көрсетілген, онда «бхупати» сөзі болуы мүмкін. Жазу шамамен 7-ғасырдың соңына жатқызылады, ал Индонезия жазуларының маманы Йоханнес Гисбертус де Каспарис «бхупати» сөзін «бас» (голланд тілінде «hoofd») деп аударды. «Бхупати» сөзі Таиландтың Нахон Си Таммарат провинциясынан табылған Лигор жазуында да кездеседі. 17 ғасырда еуропалықтар бұл аймақты Лигор деп атаған. Бұл жазу 775 жылға датирленген, ал 9 ғасырда «бхупати» термині Шривиджая патшасы Хужунглангитті атау үшін қолданылған.

Жақында болған тарих

Индонезияда 1998 жылы реформалар дәуірі басталғаннан бері регенттіктердің айқын бөлінуі орын алды. Бұл процесс пемекаран (бөліну) деп аталады. 1998 жылы Сухарто құлағаннан кейін Индонезияда орталықсыздандыруға қолдаудың күшеюі нәтижесінде 1999 жылы орталықсыздандыруға қатысты маңызды жаңа заңдар қабылданды. Содан кейін, регенттіктер (және қалалар) саны 1998 жылдың соңындағы 300-ден 2014 жылы 514-ке дейін, яғни он алты жыл ішінде өсті. Бастапқыда қолдау тапқан жаңа регенттіктердің бөлінуі Индонезияда көбірек дау тудыруда, себебі әкімшілік фрагментация қымбатқа түсіп, күтілген нәтижелерді бермеді. Әкімшіліктің жоғары деңгейлері пемекаран процесін баяулату (немесе тіпті уақытша тоқтату) қажеттігін білдірді, бірақ Индонезиядағы әртүрлі деңгейдегі жергілікті саясаткерлер жаңа регенттіктер құруды жалғастыруды қолдайды. Шындығында, 2014 жылдан бері ең бір регенттік немесе тәуелсіз қала құрылған жоқ. Дегенмен, 2019 жылғы фискалдық орталықсыздандыру және аймақтық табыс теңсіздігі жөніндегі зерттемеде фискалдық орталықсыздандыру аймақтық табыс теңсіздігін азайтатыны айтылды. 1998 жылдан бері басқарудың үлкен бөлігі Жакартадағы орталық үкіметтен жергілікті регенттіктерге жүктелді, ал регенттіктер қазір Индонезия халқына қызмет көрсетуде маңызды рөл атқарады. Регенттер мен қала әкімдерін тікелей сайлау 2005 жылы басталды, ал бұрынғы басшылар жергілікті заң шығару кеңестерімен сайланды.

Статистика

2020 жылғы деректер бойынша Индонезияда 416 аудан және 98 қала бар. Олардың 120-сы Суматрада, 85-і Явада, 37-сі Нуса-Тенгарада, 47-сі Калимантанда, 70-і Сулавесиде, 17-сі Малукуде, ал 40-ы Папуада орналасқан.