Кіріспе
Смайлхолм мұнарасы – Шотландия шекарасындағы Келсодан шамамен бес миль (8 шақырым) батысқа қарай орналасқан қорғаныс мұнарасы. Леди Хилл төбесіндегі жардың үстіндегі еңкейген орны айналағы елді кең көрініспен қарсы алады. Мұнара Сандикноу шаруашылығының батысында орналасқан және қазіргі таңда «Historic Environment Scotland» ұйымының қамқорлығындағы Ежелгі ескерткіш мәртебесіне ие. 2007 жылдың маусым айында «VisitScotland» оны туристік тартымдылық ретінде бағалап, ең жоғары «бес жұлдызды» мәртебе берді, мұндай рейтинг Шотландияда тек сегіз басқа нысанға ғана берілді.
Smailholm Tower is a peel tower at Smailholm, around five miles (8 km) west of Kelso in the Scottish Borders. Its dramatic situation, atop a crag of Lady Hill, commands wide views over the surrounding countryside. The tower is located at grid reference , just west of Sandyknowe farm, and is now a Scheduled Ancient Monument in the care of Historic Environment Scotland. In June 2007, it was awarded the maximum "five star" status as a tourist attraction from VisitScotland, a rating bestowed on only eight other sites in Scotland.
Тарих
Смайлхолм мұнарасы бастапқыда 15 ғасырда немесе 16 ғасырдың басында Прингл отбасы салған. Бұл отбасы, бастапқыда Хоппрингл деп аталған, Дуглас графының ізбасарлары болған және 15 ғасырдың басынан бері Смайлхолм жерлерін иеленді, сондай-ақ феодалдық жоғары тұрғандары үшін Эттрик орманының бір бөлігін басқарды. 1482 жылдың желтоқсан айында Дэвид Хоппингриллдің ұлы Джеймс Хоппингриллді Маргарет Керр 300 меркке сотқа берді. Ол Изобелл Мюррейге үйленді, олардың мұрагері Дэвид Хоппингрилл болды, ол Маргарет Ландиге үйленді, ал олардың үлкен ұлы да Дэвид аталды. Смайлхолм мұнарасы, Шотландиядағы барлық қорғаныс мұнаралары сияқты, тұрғындарына ағылшын шабуылдарынан қорғану үшін салынған. 1543, 1544 және тағы 1546 жылдары мұнараға ағылшын әскерлері шабуыл жасады, сонда Варк қамалының гарнизоны мұнараны тонап, тұтқындар мен малды алып кетті. 1640 жылы Гринхедтен келген сэр Эндрю Кер мұнараны ағылшындардан сәтті қорғады. Осы шамада Смайлхолм Харденнің Скотттарының қолына көшті. Скотттар – сэр Уолтердің ата-бабалары – мұнараның және бармкиннің бір бөлігін қайта салды. 18 ғасырда отбасы жақын жердегі Сандикновке көшкеннен кейін мұнара құлдырады. Соңғы иесі, Элсмир графы, 1950 жылы мүлікті мемлекеттік қамқорлыққа тапсырды. 1980 жылдары мұнара жаңартты, қазір ол мұражай ретінде жұмыс істейді.
Қалқа
Смайлхолм салыстырмалы түрде кішкентай мұнаралы үй болды, шамамен 200 м² аумақты алып, кейіннен бармкин ішінде залды үй мен екінші асхана салынған арқасында кеңейтілді. Төрт қабаттан тұратын төртбұрышты мұнара тасты тік жардың үстінде орналасқан. Мұнараның ұзындығы шамамен 12,1 м, ені 9,4 м, ал базальт тастан қаланған қабырғаларының қалыңдығы 2,4 м. Күмбезді жертөле бастапқыда ағаш еңкеумен бөлініп, баспалдақ арқылы екі қабатқа түскен. Есік оңтүстік жағында, үлкен қызыл құмтас аркада орналасқан, ал оңтүстік-шығыс бұрышында спиральді баспалдақ бар. Күмбездің үстінде зал орналасқан, солтүстік жағында адам беті бейнеленген ошақ бар. Жоғарғы қабатта ерекше эллипстік тас күмбез орналасқан, ол тас жалауша шатырын ұстап тұрады. Солтүстік және оңтүстік жақтарында парапетпен жүруге арналған жолдар бар, бірақ екеуі де үзіліске ұшыраған – солтүстігінде түтін шығаратын құбыр, ал оңтүстігінде терезе орналасқан. Мұнараның осы жоғарғы бөліктері, соның ішінде батыс қабырғасындағы қару үшін жасалған ойық 17 ғасырда қайта жаңартылды. Мұнара тас бармкин қабырғасының қалдықтарымен қоршалған, оның ішінде қосымша ғимараттардың қираған қалдықтары мен кішкентай шапкіш шіркеу көрінеді. Бармкиннің шығыс бөлігінде бұрын шағын бақ болған, бірақ қазір ол жойылған. Батыс бармкин жақсы сақталған, батыс қабырғасындағы тар кіреберістің айналасында қабырғалары бірінші қабат деңгейіне дейін жеткен. Ауланың аумағы шамамен 16 м х 19 м, солтүстік жағында 17 ғасырға жататын бір қабатты зал үйінің іргетасы, ал оңтүстік жағында екі бөлмелі ас үй блогы орналасқан. Мұнараның батыс жағын ор қорғайды, ал қалған үш жағы табиғи тік жармен қорғалған. Оңтүстік-шығысқа қарай жүз метр жерде жер жұмыстары б.з.д. бірінші мыңжылдыққа жататын ескі қоныстың бар екенін көрсетеді. Smailholm Tower қазір Smailholm тарихы мен Уолтер Скотттың әңгімелерін бейнелейтін үлкен модельдер коллекциясын көрсетуге пайдаланылады, бұл экспозицияны екі жергілікті суретші жасаған, олар жоғары сапалы кестелеу және модельдеу техникаларын қолданған. 2006 жылдан бастап мұндай нысандарда, соның ішінде шөп немесе шөптесін өсімдіктер отырғызу үшін ең қолайлы ылғалға қарсы шараны анықтау мақсатында шатырда тәжірибелер жүргізілді. Нәтижесінде 2010/11 жылдары жүзеге асырылған қайта жаңарту жобасы бүкіл құрылысты топырақпен жабуды қалпына келтірді.
Сэр Уолтер Скотт
Бұл мұнара Сэр Уолтер Скоттқа шабыт берді, ол бала кезінде әкесінің әкесін осында келген. Скотт жастығында мұнарада көп уақыт өткізді, денсаулығын жақсарту үшін дегенді айтады. Смайлхолм Скотттың "Сент-Джон күнінің алдында" балладасының оқиғасы болып табылады және "Мармион" шығармасында да кездеседі. Скотттың поэзиясының арқасында оның ағасы мұнараны қалпына келтіріп, шамамен 1800 жылы оны қауіпсіз етіп жасады. Ж.М.У. Тернер Скотттың өмірінің соңғы жылдарында онымен бірге Смайлхолмға сапар жасады; мұнараның очеркі Скотттың поэзиялық туындыларына енгізілді. Тернердің Скоттпен бірге жасаған саяхаты "Мармион" шығармасынан көріністерді бейнеледі, одан көп ұзамай Англиядағы фотосуреттің пионері Генри Фокс Талбот Тернердің саяхат жолын қайталап, алғашқы фотосуреттік саяхатнама немесе туристік альбом деп саналатын "Шотландиядағы күннің суреттері" атты кітабын жариялады, бұл Скотт пен Тернерге деген құрметтің белгісі болды.
Танымал мәдениетте
Смайлхолм мұнарасы Маргарет Дж. Андерсонның «Уақыт сақшысы» атты балалар оқиғалық романының орталық бөлігі болды. Онда төрт ағылшын баласы қарт Грейс әпкесімен бірге тұрып, сиқырлы кілт арқылы уақытқа саяхат жасайды – бірінші Джеймс II заманына, содан кейін өркениет құлағаннан кейінгі болашаққа. Бұл мұнара К. Л. Уильямстың «Смайлхолм» кітабында да суреттелген, онда он үш жасар Винн Смайлхолм мұнарасының жанында жасырылған кішкентай ауылды табады.