Кіріспе
Орталық Африкадағы тау-кен аймағы, Замбия провинциясы.
the province in Zambia
Мыс белдеуі – Орталық Африкадағы табиғи аймақ, солтүстік Замбия мен Конго Демократиялық Республикасының оңтүстігіндегі шекаралық аймақта орналасқан. Бұл аймақ мыс өндіруімен әйгілі. Дәстүрлі түрде "Мыс белдеуі" термині Замбияның Мыс белдеуі провинциясының (әсіресе Ндола, Китве, Чингола, Луаншья және Муфулира қалалары) және Конгоның Оңтүстік Катанга және Луалаба провинцияларының (әсіресе Любумбаши, Колвези және Ликаси) тау-кен аймақтарын қамтиды. Ол геологиялық құрылымдардың неопротерозой дәуіріндегі Катанга супертобының қалыптасуының нәтижесінде пайда болған. Кейбір жағдайларда "Мыс белдеуі" термині Конгоны толығымен қамтудан шығаруы мүмкін. Замбияның Мыс белдеуі 1964 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай провинцияға айналды, алғаш "Батыс провинциясы" деп аталды. Президент Кеннет Каунда 1969 жылы атауын қазіргі "Мыс белдеуі провинциясы" деп өзгертті. Банту кеңеюінен бастап Конгоның Катанга және Замбияның Мыс белдеуі аймақтары Ламба халқының құрметіне "Иламба" немесе "Ламбаланд" деп аталды. Екі провинция да минералдық байлыққа толы.
Тарихқа дейінгі дәуір
Мыс белдеуі Лүба және Лунда патшалықтарынан Ламба халқы келгенге дейін қоныстанбаған. Ламба халқы Кашиба көлінде орналасып, одан Ламба патшалығы шығысқа, солтүстікке, оңтүстікке және батысқа қарай кеңейді.
Тарих
Замбияда мыс кендерінің Батыс елдерімен ашылуына американдық барлаушы Фредерик Расселл Бернхамның үлесі зор. 1895 жылы ол Солтүстік территориялар (BSA) Барлау компаниясының экспедициясын басқарды, ол Орталық Африкада ірі мыс кен орындарының бар екенін анықтады. Сол кездегі Солтүстік Родезиядағы Кафуе өзенінің жағасында Бернхам АҚШ-та жұмыс істеген мыс кен орындарына ұқсас белгілер байқады және мыс білезік таққан жергілікті тұрғындармен кездесті. Британдық Оңтүстік Африка компаниясына жолдаған есебінде Бернхам аймақ туралы былай деді: Инкалла өзенінен солтүстікке қарай 200 шақырымдай, Кафукеден (қазіргі Кафуе өзені) он екі шақырымдай және биік платода континенттегі ең ірі мыс кен орындарының бірі орналасқан. Жергілікті тұрғындар бұл кенді ғасырлар бойы өңдеген, олардың ескі кен қоқыстары осыны көрсетеді, және олар оны бүгінгі күнге дейін өңдейді. Кен орнының аумағы өте кең, ол Катангаға дейін созылады. Осы аймақта тұратын жергілікті тұрғындар шебер жұмысшылар, олар өз қолөнерлерін барлық келушілермен, тіпті Батыс жағалаудағы португалдармен және Шығыс арабтарымен саудаласады. Олар мыс пен темірді өндіруші және өңдеушілер болғандықтан, осы салаларды дамыту үшін қажетті кадрлар бар. Мыс кен орындары Монтана мен Аризонадағы мыс кен орындары алтын кен орындарынан құндырақ екенін дәлелдеді, тіпті мысты теміржолмен теңіз жағалауына 2000 шақырымдай тасымалдауға және оны балқыту үшін көмір мен кокс жүздеген шақырымға тасымалдауға тура келгеніне қарамастан. Табиғи қиындықтарды ескеретін болсақ, бұл солтүстік кен орны Замбези өзенінің аңғарындағы көмір кен орындарынан шикізатпен қамтамасыз етілуі мүмкін [Бернхам бұрын Хвангеде ірі көмір кен орындарын тапқан болатын], ал өнімді Монтана мен Аризона өнімдерінен арзанға Шығыс жағалауына жеткізуге болады. Нью-Йорктегі портқа жеткізілгенге қарағанда. Көп жылдар өткен соң, Британдық Оңтүстік Африка компаниясы өзен бойында қалалар салып, мысты Мозамбик арқылы тасымалдау үшін теміржол құрылысын жүргізді. 1950 жылдары Мыс белдеуі әлемдегі ең ірі мыс өндіруші аймаққа айналды, оған Роан Антилопа кені, Нкана кені, Нчанга кендері, Муфулира кені және Рокана кені кірді. Халкопирит, борнит және халкоцит Катанга жүйесіндегі Төменгі Роан формациясының метаморфозданған әктасты шиферлерінде және аркоздарында кездеседі.
About 200 miles north of the Falls on the Incalla river, and twelve miles from the Kafukwe [now known as the Kafue River] and still on the high plateau is probably one of the greatest copper fields on the continent. The natives have worked this ore for ages, as can be seen by their old dumps, and they work it to day. The field is very extensive, and reaches away to Katanga The natives inhabiting this part of the country are skilled workmen, and have traded their handiwork with all comers, even as far afield as the Portuguese of the West Coast and the Arabs of the East. These natives, being miners and workers of copper and iron, and being permanently located in the ground, would give the very element needed in developing these fields. The increasing use of copper bids fair to make it one of the most valuable products a country can have The copper mines of Montana and Arizona have proven of more value than the gold mines, regardless of the fact that the copper had to be hauled two thousand miles by rail to the seaboard, and the coal and coke to smelt it hauled hundreds of miles to the mines. So far as natural difficulties are concerned, this northern field can be fed from the coal deposits of the valley of the Zambezi [Burnham had previously discovered massive coal fields at Hwange], and the product shipped to the East Coast at a less expense than the product of Montana and Arizona can be laid on the dock at New York. Many years later, the British South Africa Company built towns along the river and a railroad to transport the copper through Mozambique. During the 1950s, the Copperbelt was the largest copper producing area in the world, including the Roan Antelope Mine, Nkana Mine, Nchanga Mines, Mufulira Mine, and Rokana Mine. Chalcopyrite, bornite, and chalcocite are found in the metamorphosed calcareous shales and arkoses of the Lower Roan Formation in the Katanga System.
Катанга супертобы
Катанга супертобы – Орталық Африкада кездесетін неопротерозой дәуірінің геологиялық формациялар тізбегі. Бұл құрылым Замбия және Конго Демократиялық Республикасындағы Орталық Африка мыс белдеуінен кеңінен өндірілетін мыс-кобальттың қабатты кен орындарымен әйгілі және жақсы зерттелген. Конго Демократиялық Республикасының шығыс Катанга провинциясында супертоптың Роан тобының аса бай жартасты шығындары кездеседі, онда ашық карьерлік мыс өндірісі жүргізілген. Катанга супертобы 883 млн жылдық Нчанга гранитінің үстіне сәйкес келмейтін жабын ретінде орналасқан. Катанга супертобы Конго Демократиялық Республикасының басқа аймақтарындағы Макути тобының тау жыныстарымен корреляцияланады.