Кіріспе
Чили теңіз офицері Патрисио Хавьер де лос Долорес Линч и Соло де Зальдивар (18 желтоқсан 1825, Вальпараисо – 13 мамыр 1886) – Корольдік теңіз флотының лейтенанты және Чили теңіз флотының контр-адмиралы, Тынық мұхиты соғысының кейінгі кезеңдеріндегі маңызды тұлғалардың бірі. Ол "Перудің соңғы вице-королі" деп аталды, ал перуандық поместьелерден босатылған қытай жұмысшылары оны қызыл шашы үшін "Қызыл ханзада" (исп. Príncipe Rojo) деп атады.
Patricio Javier de los Dolores Lynch y Solo de Zaldívar (Valparaíso 18 December 1825 – 13 May 1886) was a lieutenant in the Royal Navy and a rear admiral in the Chilean Navy, and one of the principal figures of the later stages of the War of the Pacific. He has been nicknamed the "Last Viceroy of Peru", and the Chinese slave labourers he liberated from the Peruvian haciendas called him the "Red Prince" (; lang es) because of his red hair.
Алғашқы жылдар
Линч Чилидің Вальпараисо портында, Чилиде тұратын бай аргентиналық саудагер Эстанислао Линч и Роо мен Кармен Соло де Зальдивар и Ривераның ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі, Анд армиясының бұрынғы полковнигі, Аргентинадан Чилиге көшіп келген және 1740 жылдары Галвейден Буэнос-Айреске эмиграциялаған Патрик Линчтің немересі болған. Патрик Линчпен туыстығы болғандықтан, ол Че Гевараның алыс туысы есептеледі. 1837 жылы, 12 жасында теңіз күштеріне қабылданып, 1838 жылғы Сокабая шайқасына қатысты, бұл шайқас Маршал Андрес де Санта Крус құлауына әкелген Конфедерация соғысы кезінде болды. Содан кейін ол өзіне кеңірек мүмкіндік іздеді және Бірінші Опиум соғысында британдық фрегат HMS Calliope және HMS Blenheim жемірік кемесінде (ship of the line) активті қызмет етті. Батырлығы үшін мақталып, Корольдік теңіз күштерінде мичман шеніне ие болды. Опиум соғысынан кейін бес жыл бойы қызметте болды және еркін қытай тілінде сөйлей білді, бұл оның болашақ оқиғалары үшін пайдалы болды. 1847 жылы Чилиге оралғанда лейтенант болды. Жеті жылдан кейін фрегатқа қолбасшылық етті, бірақ кейіннен қамауға алынған саяси күдіктілерді кемеге жібермегені үшін қызметтен алынды. Чинча аралдары соғысы оны қайтадан жұмысқа алды, ол Вальпараисоның теңіз префекті, Ұлттық гвардия полковнигі болды, ал 1872 жылы капитан және теңіз министрі қызметін атқарды.
Соғыс жылдары
Тынық мұхиты соғысының басында Линч теңіз командирі болды. Ол теңіз күштерінде қызмет етуге өтініш білдірді, бірақ әріптес офицерлерінің қарсылығына байланысты одан бас тартылды. Ол армияда қызмет сұрады, бірақ оның орнына Транспорттардың Бас командирі болып тағайындалды, онда ол ұйымдастырушылық қабілетін көрсете алды. 1880 жылдың қыркүйек айының басында ол Перудің солтүстігіне шабуыл жасады, бизнесмендер мен қант плантацияларының иелерінен алым-салық жинады, бұл шара "Линч экспедициясы" деп аталды. "Көптеген қытайлар Чилидің азаттығын плантация иелерінен жылдар бойы келген зұлымдықтарға кек алу мүмкіндігі ретінде қарастырды; Пакасмайода 600-дан 800-ге дейін қытай жұмысшылары қант алқаптарын тонады, және осы оқиға Чикама, Ламбайке және Канете аңғарларында қайталанды. Қытайлар Сан-Хуан-Чорриллис және Мирафлорес шайқастарында чилиліктермен бірге шайқасты, сондай-ақ жағалау қалаларында қытай емес жұмысшылардың көтерілісі мен тонауы болды. Гераклио Бонильяның айтуынша, олигархтар көп ұзамай чилиліктерден гөрі халықтың қақтығыстарынан қорқып, осы себепті бейбітшілік туралы сотқа жүгінуге мәжбүр болды". [Дереккөз: Мэри Тернердің "Америкадағы еңбек саудасының динамикасы: құлдардан жалақылы жұмысшыларға дейін"] "Линч экспедициясы" кезінде ол хасиендаларда жұмыс істейтін қытай шаруаларын жұмысқа алды және оларды қосымша күш ретінде әскерге қосылуға көндіре алды. Оның қытайларды әскерге қосылуға көндіруі Опиум соғысында үйренген қытай тілінің арқасында мүмкін болды. Лиманы басып алуға әкелген соңғы науқанда ол Чоррильос және Мирафлорес шайқастарына (1881 жылдың қаңтары) қатысты, онда ол алдымен бригаданы (полковник ретінде) және кейін генерал Бакеданоның басшылығымен дивизияны басқарды. Чоррильос шайқасындағы қызметі 1881 жылы Перудің Жоғарғы әскери және саяси басшысы болып тағайындалуына әкелді. Оқкупациялық армияның командирі болған кезінде, Перудің атқарушы президенті Франсиско Гарсия Кальдеронды Чилиге депортациялау туралы шешімі көптеген перулік аристократтардың наразылығын тудырды, сондай-ақ АҚШ үкіметінің қарсылығына ұшырады, бұл елдер арасындағы әскери қақтығысқа әкелуге жақын болды. Ол 1883 жылы Анкон шартына қол қойылғаннан кейін өз еліне оралды.
Кейінгі жылдар
Контр-адмирал дәрежесіне көтеріліп, 1884 жылы Мадридте Чилидің толық өкілетті министрі (елшісі) болып тағайындалды. Оның міндеті Чинча аралдары соғысын аяқтау үшін Испаниямен бейбіт келісім шартын келісу еді. Ауырғандықтан, Чилиге қайтуға рұқсат сұрады. Ол 1886 жылдың 13 мамырында Тенерифе аралдарының жағалауында, елге қайтып келе жатып теңізде қайтыс болды.
Танымал мәдениетте
Ол туралы Қытай мен Чили елдері бірлесіп өндіретін "Қызыл ханзада" фильмі 2023 жылдың 15 ақпанында Патрисио Линчтің құрметіне шығады.