Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша премьер-министрі (1915–2005)
Prime Minister of Poland (1915–2005)
Эдвард Франциск Щепаник (22 тамыз 1915 – 11 қазан 2005) – поляк экономисі және Польша эмиграциялық үкіметінің соңғы премьер-министрі.
Edward Franciszek Szczepanik (; 22 August 1915 – 11 October 2005) was a Polish economist and the last Prime Minister of the Polish Government in Exile.
Өмірбаян
Шчепаник 1915 жылғы 21 тамызда (туғандығы 22 тамыз күні тіркелген) Германия басқындығында болған Ресей империясының құрамындағы Польшаның солтүстігіндегі Сувалки қаласында дүниеге келді.
Szczepanik was born on 21 August 1915 (his birth was registered with the birth date of 22 August 1915) in Suwałki, a small town in northern Poland, while the country was part of the Russian Empire under German occupation.
Ерте өмір
Шчепаник Костюшко көшесінде тұрды, жергілікті гимназияға барды, содан кейін Варшава экономика мектебінде (SGH) оқыды. 1936 жылы профессор Эдвард Липинскийдің жетекшілігімен саяси экономика мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Әскерде міндетті қызметін өткерген кезде 29-шы жеңіл артиллерия полкіндегі Артиллерия офицерлер мектебінде дислокацияланды. Ол Лондон экономика мектебінде профессорлар Лионель Роббинс, Фридрих Хайек және Пол Нарциз Розенштейн-Роданның басшылығымен оқуға стипендия жеңіп алды. Отанына оралғаннан кейін SGH-дағы Липинский кафедрасында ассистент болып жұмыс істеді. Соғыс салдарынан білімін тоқтатқаннан кейін, 1953 жылы LSE-де экономика магистрі, ал 1956 жылы экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
Szczepanik lived in Kościuszko street, he went to the local grammar school and then studied at the Warsaw School of Economics (SGH). He studied for his MSc in political economy under Professor Edward Lipiński in 1936. During his compulsory military service he was stationed at the Artillery Officers' School with the 29th Light Artillery Regiment. He won a scholarship to study at the London School of Economics, studying under Professors Lionel Robbins, Friedrich Hayek and Paul Narcyz Rosenstein Rodan. On his return he became an assistant in Lipiński's department in SGH. After the interruption of the war, he completed his education with an MSc in economics from the LSE in 1953 and also a PhD in economics in 1956.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Польшаға басып кіру кезінде Шчепаник Литвада интернирленді, кейіннен Кеңес әскерлеріне түсті. 1940 жылдан 1942 жылға дейін ол Козельск және Кола түбегіндегі кеңестік ГУЛАГ лагерлерінде тұтқын болды. Рус-неміс соғысының басталуымен және Сикорский-Майский келісіміне қол қойылғаннан кейін, ол босатылып, генерал Владислав Андерс басқаратын поляк екінші корпусына қосылды. Польша армиясының офицері (кейіннен майор) ретінде ол Бесінші поляк артиллериялық полкінде ерекше көзге түсіп қызмет етті, әсіресе Монте-Кассино, Анкона және Болонья шайқастарында. Ол Болоньяға кірген одақтас әскерлерінің алғашқыларының бірі болды. 1945 жылы ол Батылдық кресімен марапатталды, ал келесі жылы қылышы бар Ұлықтық еңбегі үшін күміс кресімен марапатталды. Бұған қоса, Шчепаник Италия королінің бұйрығымен Италияның әскери еңбегі үшін кресімен, сондай-ақ бірнеше поляк және британдық кампаниялық медальдармен марапатталды. Ол полковник Р.Р. Хоар басқаратын Корольдік артиллерия оқу тобында байланыс офицері ретінде де қызмет етті.
During the Invasion of Poland, Szczepanik was interned in Lithuania and later captured by the Soviet forces. From 1940 until 1942, he was held prisoner in the Soviet Gulag camps in Kozielsk and Kola Peninsula. Following the outbreak of the Russo German War and signing of the Sikorski Mayski Agreement, he was released and joined the Polish II Corps under general Władysław Anders. As an Officer (and eventually Major) in the Polish Army, he served with distinction in the Fifth Polish Artillery Regiment – notably in the battles of Monte Cassino, Ancona, and Bologna. He was one of the first Allied troops to enter Bologna. In 1945 he received the Cross of the Valorous, and the following year was awarded the Silver Cross of Merit with Swords. In addition, Szczepanik was awarded the Italian Cross of Military Merit by the King of Italy and several other Polish and British campaign medals. He also served as a liaison officer with the Royal Artillery Training Team, commanded by Colonel R. R. Hoare.
Неке және балалар
Эдвард Щепаник 1946 жылғы 29 маусымда Римде Ханна Мария Яниковскаға үйленді. Олардың Барбара, Тадеуш, София және Томаш деген төрт баласы болды, олардың бәрі Лондон қаласында дүниеге келді.
Edward Szczepanik married Hanna Maria Janikowska on 29 June 1946 in Rome. They had four children, Barbara, Tadeusz, Zofia and Tomasz, all of whom were born in London.
Польша саясаты
Шчепаник 1951-1953 және 1983-1986 жылдары Лондондағы Польшаның ұлттық мәселелерді зерттеу институтының (Instytut Badań Zagadnień Krajowych) негізін қалаушы және төрағасы болды. 1963-1977 жылдары Италияның Рим қаласында болған кезінде ол Ватиканға Польшаның өкілі болды – Польшаның эмиграциялық үкіметімен қарым-қатынасын сақтап қалған үш мемлекеттің бірі. Ол Шетелде тұратын поляктарды зерттеу жөніндегі Кеңестің (Rada Porozumiewawcza Badań nad Polonią) директоры және Лондондағы Польша ғылым және өнер қоғамының (Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie – PTNO) президенті болды. 1981 жылы ол Польша эмиграциялық үкіметінің ішкі істер министрі болды. 1986 жылдың 7 сәуірінде ол Казимеж Саббаттан кейін сол үкіметтің келесі премьер-министрі болып тағайындалды. Саббаттың қайтысынан кейін, эмиграциядағы Польша президенті Рышард Качоровский одан осы міндетін жалғастыруды сұрады, ол 1990 жылы аяқталды. Осы кезде Шчепаник кабинеті эмиграциядағы соңғы президентіне Польша Сенатының спикерінің шақыруын қабылдауға кеңес берді, ол Польшаның туын және соғысқа дейінгі кеңсе таңбаларын Варшавадағы Лех Валенсаға "Польша халқының бос жалпы сайлауда сайлаған Республика Президенті" ретінде табыс етуге болатындығын айтты.
Szczepanik was the founder and chairman of the Polish Institute for Research into National Affairs (Instytut Badań Zagadnień Krajowych) in London during 1951 to 1953 and 1983 to 1986. While in Rome, Italy from 1963 to 1977, he was also the Polish representative to the Holy See – one of only three states that still continued its relations with the Polish Government in Exile. He was a director of the Council for Understanding Research on Poles Living Abroad (Rada Porozumiewawcza Badań nad Polonią), and was President of the Polish Society of Arts and Sciences Abroad (Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie – PTNO) in London. In 1981, he also became the Minister of Home Affairs of the Polish Government in Exile. On 7 April 1986 he was chosen the successor of Kazimierz Sabbat to be the next Prime Minister of that government. After Sabbat's death, his successor as the president of Poland in exile, Ryszard Kaczorowski, asked him to continue with his mission, which ended in 1990. This is when Szczepanik's cabinet advised their last President in Exile to accept the invitation of Poland's Speaker of the Senate to transfer the Flag and other Office pre war Insignia to Lech Wałęsa in Warsaw, as the "President of the Republic elected by Polish people in free general elections".
Польшаның құрмет белгілері
1981 жылы Польшаның эмиграциядағы үкіметі Шчепаникті Польшаны қайта қалпына келтіру орденінің рыцары деп тағайындады. 1982 жылы ол туған қаласы Сувалкидің құрметті азаматы болды. 1985 жылы Польша Республикасының президенті Лондон қаласында оған Командор жұлдызымен марапаттады, ал 1989 жылы оған Үлкен лента қосылды. 1995 жылы Варшава экономика мектебі оған экономика ғылымдарының докторы – Honoris Causa атағын берді. 1996 жылы Шчепаник Сувалки округінің старостасынан (әкімінен) Сувалки округіне сіңірген еңбегі үшін медаль алды; сондай-ақ Польшаның Мәдениет министрінен Польша мәдениетіне сіңірген еңбегі үшін медаль алды. Шчепаник 2005 жылдың 11 қазанында Вустерширде қайтыс болды. Оның күлі әскери салтанатпен туған қаласы Сувалкиде, Санкт-Александр шіркеуінде өткен реквиемнен кейін жерленді.
Szczepanik was honoured to be named a Knight of the Order of Polonia Restituta by the Polish Government in Exile in 1981. In 1982 he obtained the freedom of his native town Suwałki as its honorary citizen. The President of the Republic of Poland in London awarded him with a Commander's Star in 1985, to which a Grand Sash was added in 1989. He was awarded the title of Doctor of Economic Science – Honoris Causa in 1995 by the Warsaw School of Economics. In 1996, Szczepanik received from the starost (mayor) of Powiat of Suwałki the Medal for Merits to the Powiat of Suwałki; and from Poland's Minister of Culture, the Medal for Merits to Polish Culture. Szczepanik died on 11 October 2005 in Worcestershire. His ashes were buried with military honours in his home town of Suwałki following a requiem mass at St Alexander's Church.