Шато-Тьерри шайқасы: Наполеонның соңғы жеңісі және Коалиция соғысының шешімі

Кіріспе

1814 жылғы шайқас, Алтыншы коалиция соғысы кезінде.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы.

Шато-Тьерри шайқасы (12 ақпан 1814 ж.) – император Наполеон басқаратын француз императорлық әскері Людвиг Йорк фон Вартенбург басқаратын прус корпусын және Фабиан Вильгельм фон Остен-Сакен басқаратын орыс императорлық корпусын жоюға тырысты. Екі одақтас корпус Марна өзенінен қашып құтыла алды, бірақ француздарды қуғандағы қарағанда ауыррақ шығынға ұшырады. Бұл оқиға Наполеонның пруссиялық фельдмаршал Гебхард Лебрехт фон Блюхердің Силезия армиясына қарсы жеңіс однысқан алты күндік науқан аясында болды. Шато-Тьерри Парижден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ла-Ротьер шайқасында Наполеонды жеңгеннен кейін Блюхер армиясы австриялық фельдмаршал Карл Филипптің бас әскерінен бөлінді. Блюхердің әскері солтүстік-батысқа қарай жылжып, Марна аңғары арқылы Парижге қарай жылдамдады, ал Шварценберг армиясы Троя арқылы батысқа қарай итермеледі. Шварценбергтің баяу жылжуын қадағалау үшін Наполеон өзінің аз санды әскерінің бір бөлігін қалдырып, Блюхерге қарсы солтүстікке бет бұрды. Силезия армиясын қиын жағдайда ұстап алған Наполеон 10 ақпанда Шампубер шайқасында Захар Дмитриевич Олсуфьевтің орыс корпусын талқандады. Батысқа бұрылған француз императоры келесі күні Монмирай шайқасында Сакен мен Йоркті жеңді. Одақтастар Марнадағы Шато-Тьерри көпіріне қарай асығып келгенде, Наполеон әскерін қуып жетті, бірақ Йорк пен Сакенді толығымен жоя алмады. Наполеон көп ұзамай Блюхердің оған тағы екі корпуспен шабуылға шығатынын білді және 14 ақпанда Ваушамс шайқасы болды.

Кіріспе

1814 жылы 1 ақпанда Ла-Ротьер шайқасында Наполеонды жеңгеннен кейін одақтастар қуанды. Әсіресе Блюхер мен оның генералдары соғыстың жақын арада аяқталады деп сенді. Бірлескен әскерлерді бір коммуникация желісі арқылы жабдықтаудың қиындығын айта отырып, Шварценберг Блюхер әскеріне солтүстік бағытпен әрекет етуге рұқсат беруге келісті. Шварценбергтің Богемия армиясы Сейн өзені бойымен Троя арқылы батысқа қарай жорықтайды, ал Блюхер солтүстікке қарай Шалон-сюр-Марнеге қарай жылжып, содан кейін Марна өзенінің аңғары арқылы Мёға қарай бағыт алады. Петр Витгенштейннің орыс корпусы және Александр Никитич Сеславин басқаратын казактардың барлау тобы екі армия арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Бір тарихшы екі одақтас армияның жалпы саны 200 мыңға жетеді, ал француздардың саны 70 мыңға жуық деп есептеді. Одақтастар Наполеонның шегінетін армиясымен байланысты толығымен жоғалтты. 4 ақпанда Шварценберг сол қанатын уайымдап, Витгенштейн корпусын Блюхерден алыстатып, оңтүстікке қарай тартты. 5 ақпанда орыс генералы Михаил Андреас Барклей де Толли Блюхерге хабарламай, Сеславиннің күштерін сол қапталына бұйырды. Келесі бірнеше күнде пруссиялық фельдмаршал Сеславиннің сол қанатындағы саңылауды бақылап отырғанына қате сеніп, осы пікірде болды. Осы уақытта Наполеон Блюхер әскеріне қарсы шабуыл жасау мүмкіндігін қарастыра бастады. Француз императоры 39 мың сарбазы бар маршалдар Клод Перрен Виктор мен Никола Одино сақ Шварценбергтің күштерін ұстап тұра алады деп есептеді. Осы уақытта Наполеон 20 мың жаяу әскер мен 10 мың атты әскерді жинап, Блюхерге қарсы жорыққа дайындалды. 8 ақпанға қарай Блюхердің Силезия армиясы 71 километрге жуық 44 мильге тарады. Батысқа қарай Сакеннің атты әскері Виелс-Мэзонста, ал оның жаяу әскері Монмирайда орналасқан. Орыстар маршал Жак Макдональдтың 10 мыңдық француз корпусын қуды. Макдональдты Йорк корпусы да ілесіп, Монмирайдың солтүстік-шығысына қарай Дорманға жетті. Олсуфьевтің 4 мың сарбазынан тұратын корпусы Сакеннен шығысқа қарай 19 шақырым жерде Этогсте болды. Петр Михайлович Капцевичтің орыс корпусы мен Фридрих фон Клейсттің пруссиялық корпусы шығысқа қарай 40 шақырым қашықтықта орналасқан Шалон-сюр-Марнеде болды. 9 ақпанда барлығы батысқа қарай жылжумен, Капцевич пен Клейст Бержер-ле-Вертусқа жетті, Олсуфьев Шампуберге, Сакен Ла-Ферт-су-Жуарреге, ал Йорк Шато-Тьерриге жақындады. Пруссиялық штаб офицері Карл Фрайхерр фон Муфлинг Сакеннің 20 мың сарбазы, Йорк корпусының 18 мың сарбазы болғанын, ал Олсуфьев, Капцевич және Клейсттің бірге 19 мың сарбазы болғанын мәлімдеді. Тағы бір деректе Сакеннің күші 16 мың адамға жетеді деп көрсетілген. 9 ақпанда Наполеон қиын жолмен сазды жолдардан өткеннен кейін императорлық гвардиясымен Сезаннаға келді. Француз шаруалары пушкаларды саздықтан шығаруға көмектесу үшін аттарын әкелді. Сол күні Шварценберг Блюхерден оң қанатын күшейтуді сұрады. Пруссиялық командир 10 ақпанда Капцевич пен Клейстпен бірге Сезаннаға қарай оңтүстік-батысқа қарай жолға шықты. Одақтастар жылжып бара жатқанда, оң жақтағы қашықтықтағы пушкалардың дауысын естіді. Бұл Наполеонның армиясы Шампуберд шайқасында Олсуфьевтің аз санды корпусына шабуыл жасап жатқанын білдірді. Қаһармандық қарсылық көрсеткеннен кейін Олсуфьев шығысқа қарай қашып шығуға тырысты, бірақ ол тұтқындалды және корпусы жойылды. Ұрыс кезінде Олсуфьев өзіне шабуыл жасалып жатқанын хабарлап бірнеше хабаршы жіберді, бірақ Блюхер оларды елемеді. Осылайша, оқиғадан аман қалған 1500 орыс сарбазы 3-4 біріктірілген батальонға бөлінді. Бұл қиын жағдай 600 адамның қаза болуына және 14 ақпанда Ваушам шайқасында барлық қалған пушкаларын жоғалтуына әкелді. 11 ақпанда Наполеон өз армиясының басым бөлігін батысқа қарай Монмирайға бұрды. Ол Сакен корпусын шығыстағы әскері мен батыстағы Мёдегі Макдональд корпусы арасында қоршап, жоюды жоспарлады. Сакеннің жасағы түнде шығысқа қарай Монмирайға қарай жылжыды. Йорк өзінің одақтасын Шато-Тьерриге қарай шегінуге шақырса да, Сакен қауіпті сезбеді және әлсіз жау күштерімен күресуге бел буды. Алайда Макдональд Марнадағы Трилпорт көпірін қиратқандықтан, Сакен корпусына батыстан шабуыл жасау мүмкін болмады. Сазды жолдардың кесірінен Yorck-тің шаршаған әскерлері солтүстіктен Монмирайға жақындады, бірақ әлі де Сакенмен байланыста емес. Наполеон екі одақтас корпустың арасындағы маңызды жол қиылысында француз сарбаздарын арашалап үлгерді. Монмирай шайқасында Наполеон 10,5 мың сарбазымен және 36 қаруымен сағат 11:00-де 18 мың орыс сарбазынан тұратын Сакеннің корпусына қарсы тұрды, ал Йорк корпусының 18 мың пруссиялық сарбазы солтүстіктен көрінді. Сағат 16:00-ге қарай француз күштері 20 мыңға жетіп, Наполеон шабуылға көшті. Тағы бір тарихшы Наполеонның Монмирайда 27,153 сарбазы болғанын, ал пруссиялықтар 24 мың француз сарбазы болғанын мәлімдеді. Ортатұс кезінде екі армия Монмирай-Мёу тас жолының оңтүстігіндегі Марше-ан-Бри ауылы үшін аяусыз күресті, ал Наполеон Сакеннің сол қанатын бұзуға тырысты. Осы уақытта Йорк әскері сағат 15:30-да солтүстіктен шабуыл жасады, бірақ олар кері қайтарылды. Ақырында француз жаяу әскері Сакеннің әскерін Марше-ан-Бриден ашық жерге шығарып, француз атты әскері оларды талқандады. Йорк кешігіп араласуы Сакен корпусын сақтап қалды, ол сол кешкісін солтүстікке шегінді. Сакен корпусы 2 мың қаза тапты және жараланғандар, сондай-ақ 800 сарбаз, 13 далалық пушка және алты туы қолға түсті. Йорк 900 адамнан зардап шекті, ал француз әскерінің шығыны шамамен 2 мың адамды құрады.

The Allies were jubilant after beating Napoleon in the Battle of La Rothière on 1 February 1814. In particular, Blücher and his generals believed that the war would soon be over. Pleading the difficulty of supplying the combined armies along a single line of communication, Schwarzenberg agreed to allow Blücher's army to operate along a more northerly route. Schwarzenberg's Army of Bohemia would march west through Troyes along the Seine River, while Blücher would move north to Châlons sur Marne and then drive west along the Marne valley toward Meaux. The Russian corps of Peter Wittgenstein and a Cossack scouting force under Alexander Nikitich Seslavin would provide the link between the two armies. One historian estimated that the two Allied armies numbered 200,000 between them, against 70,000 French. The Allies totally lost contact with Napoleon's retreating army. Already on 4 February, Schwarzenberg started to become anxious about his left flank and began pulling Wittgenstein's corps to the south, away from Blücher. On 5 February, Russian General Michael Andreas Barclay de Tolly ordered Seslavin's force away to the extreme left flank without notifying Blücher. Over the next few days, the Prussian field marshal mistakenly continued to believe that Seslavin watched the gap on his left flank. At this time, Napoleon began to consider the possibility of moving against Blücher's army. The French emperor calculated that Marshals Claude Perrin Victor and Nicolas Oudinot with 39,000 troops would be able to hold off the cautious Schwarzenberg. Meanwhile, Napoleon gathered a strike force of 20,000 infantry and 10,000 cavalry and prepared to march against Blücher. By 8 February, Blücher's advancing Army of Silesia spread itself out across 44 mile (71 km). Farthest to the west was Sacken's cavalry at Viels Maisons while his infantry was at Montmirail. The Russian was in pursuit of Marshal Jacques MacDonald's 10,000 man French corps. Also following MacDonald was Yorck's corps which reached Dormans to the northeast of Montmirail. Olsufiev's 4,000 man corps was 12 mile (19 km) east of Sacken at Étoges. Peter Mikhailovich Kaptzevich's Russian corps and Friedrich von Kleist's Prussian corps were 25 mile (40 km) farther east at Châlons sur Marne. On 9 February, with everyone marching west, Kaptzevich and Kleist reached Bergères lès Vertus, Olsufiev arrived at Champaubert, Sacken got to La Ferté sous Jouarre, and Yorck approached Château Thierry. Prussian staff officer Karl Freiherr von Muffling wrote that Sacken had 20,000 soldiers and Yorck's corps numbered 18,000 men while Olsufiev, Kaptzevich and Kleist together counted 19,000 troops. Another source gave Sacken strength as 16,000. On 9 February, Napoleon arrived at Sézanne with the Imperial Guard after a difficult march over muddy roads. French farmers brought their teams of horses to help pull the cannons through the quagmire. That day, Schwarzenberg asked Blücher to reinforce his right wing. Dutifully, the Prussian commander set out on 10 February with Kaptzevich and Kleist, moving southwest toward Sézanne. As the Allies marched, they heard the distant growl of cannons to their right. It was Napoleon's army falling on Olsufiev's outnumbered corps in the Battle of Champaubert. After an obstinate resistance, Olsufiev tried to break out to the east, but he was captured and his corps effectively destroyed. During the fighting, Olsufiev sent several messengers stating that he was under attack, but Blücher ignored them. The 1,500 Russian survivors of the debacle were organized into 3–4 combined battalions. This hard luck outfit would suffer 600 casualties and lose all its remaining cannons at the Battle of Vauchamps on 14 February. On 11 February, Napoleon turned the bulk of his army west toward Montmirail. He hoped to catch and destroy Sacken's corps between his army on the east and MacDonald's corps to the west at Meaux. Sacken's soldiers made a night march east toward Montmirail. Though Yorck urged his ally to retreat toward Château Thierry, Sacken remained unaware of his danger and determined to fight what he believed was a weak enemy force. In the event, MacDonald had broken the Trilport bridge over the Marne, preventing him from striking Sacken's corps from the west. Delayed by the muddy roads, Yorck's tired troops were approaching Montmirail from the north, but still out of touch with Sacken. Napoleon barely managed to interpose some French soldiers at an important road intersection between the two Allied corps. In the Battle of Montmirail, Napoleon with 10,500 men and 36 guns faced Sacken's 18,000 Russians at 11:00 am while the vanguard of Yorck's 18,000 Prussians appeared to the north. By 4:00 pm reinforcements raised the French total to 20,000 and Napoleon went over to the attack. Another historian credited Napoleon with 27,153 troops at Montmirail, while the Prussians believed that 24,000 French soldiers were present. During the early afternoon, the two armies engaged a bitter struggle over the village of Marchais en Brie south of the Montmirail Meaux highway while Napoleon tried to break through Sacken's left wing near the highway. Meanwhile, Yorck's troops attacked from the north at 3:30 pm, only to be repulsed. Finally, the French infantry flushed Sacken's men out of Marchais into the open where they were ridden down by French cavalry. Yorck's belated intervention probably saved Sacken's corps, which retreated to the north that evening. Sacken's corps suffered 2,000 killed and wounded, plus 800 soldiers, 13 field guns, and six colors captured. Yorck sustained 900 casualties and French losses were around 2,000 men.

Іс-қимыл

11 ақпанда Капцевич пен Клейст кері бұрылып, Бержерге қарай қайтып келді. Блюхер Йорк пен Сакенге Шато-Тьерри арқылы Реймске қарай шегінуге рұқсат берді. Макдональд Антуан Луи Декрест де Сен-Жерменді ат әскерінің бір бөлігімен Марна арқылы Куломмьерге айналып өту жолымен жіберді. Горас Себастьянның қол астындағы ат әскерінің қалған бөлігі Ла-Ферте-су-Жуарреде өте алмады, себебі Сакен оның көпірін қиратты. Наполеон 12 ақпан күні таңғы сағат 9:00-де жеңілген одақтастардың артынан әскерін шығарды. Маршал Эдуард Мортье басты жолмен қууға басшылық етті, ал Наполеон жеке басымен тағы бір колоннаны батысқа қарай Розой арқылы жетектеді. Француз императоры Макдональдқа Шато-Тьерридегі көпірді басып алуға бұйрық берді. 12 ақпан таңында Сакеннің корпусы Монфокон маңында Йорк желісінен өтті. Сакен генерал Хайденрайхтың қол астындағы Тамбов және Кострома полктерінен құралған бригаданы қалдырды. Фридрих фон Кацлердің алғы шебі Монфоконде 1-ші және 7-ші прус бригадаларымен және Георг Людвиг фон Вален Юргастың резервтік атты әскерімен бірге тұрды. Мортье Фонтенель-ан-Бриге Шарль Жозеф Кристианидің қолбасшылығындағы 2-ші Ескі гвардия дивизиясымен, Клод Мари Мюньенің қолбасшылығындағы 1-ші Вольтижер дивизиясымен және Gardes d'Honneur атты әскерімен аттанды. Наполеонда Сен-Жермен 2400 атты әскермен және Луи Фрианның 1-ші Ескі гвардия дивизиясымен болды. Сағат 13:00-де Мортьенің алғы шебі Виффорт пен Какерет төбелері маңында Кацлердің пруссиялықтарына тап болды. Кацлердің 1-ші және 2-ші Шығыс Пруссия жаяу әскер полктері бір өзенге қарап тұрды. Позицияға Ескі гвардияның екі батальоны және Клод Этьен Гуйот басқарған Наполеонның дежур эскадрильясы шабуыл жасады. Француздар оның қанаттарын айналып өте бастағанда Кацлер шегінді. Басқа жол бойында француздар Генрих Вильгельм фон Хорнның 7-ші бригадасының олардың алға жылжуына кедергі келтіргенін анықтады. 2-ші Силезия және Лейб гранадерлік батальондары оң қанатты қорғады, ал Лейб полкі сол қанатты ұстады. Француз күштерінің алдыңғы қатарға орналасуы басталғанда, маршал Мишель Нейдің қол астындағы үлкен атты әскері пруссиялықтардың сол қанатын айналып өтуге маневр жасады. Бұл Пьер Давид де Колбер Шабане, Жан Мари Дефранс, Шарль Лефевр Деснуэтт және Луи Мари Левеск де Лаферьердің басшылығындағы элиталық атты әскердің төрт дивизиясы болды. Осы кезде Наполеон 200 гранадерін Пети-Нуэ ауылын басып алуға жіберді. Мортье Кристианидің қол астындағы алты батальонды майданға шабуылға салды. Өзеннің артында күресуге тура келетінін білген Йорк өз арбасын Марнаның солтүстік жағалауына өтуді бұйырды. Йорк Юргасқа француз атты әскерінің қатеріне қарсы тұру үшін 3000 резервтік атты әскерді жолдан сол қанатқа көшіруді бұйырды. Оларға Фридрих фон Зордың басшылығындағы Бранденбург гусар полкі қосылды. Пруссиялық атты әскердің көп бөлігі Landwehr екінші сыныптық сарбаздарынан тұрды. Юргас аттыларын екі қатарға бөлді, алғашқы қатарда литвалық және 1-ші Батыс Пруссия драгун полктері болды. Сонымен қатар, ресейлік драгун полкі де болды. Дефранс пен Лаферьер гвардиялық драгундарды алғашқы қатарға, ал атты гранадирлерді, курассирлерді және атты карабинерлерді екінші қатарға орналастырды. Пруссиялықтардың алғы шебі шабуылға шыққанда, драгундардың карабин атысына ұшырады. Сонымен қатар, Бранденбург драгундары 10-шы гусарларға шабуыл жасады, ал француз драгундары орыс драгундарын талқандады. Көп ұзамай Пети-Балой фермасы маңында атты әскермен үлкен шайқас болды. Француз атты әскері жеңіске жетіп, пруссиялықтардың алғы шебін екінші шебіне кері қайтарды, екеуін де шатастырып, кері шегінуге мәжбүр етті. Француз атты әскері екі пушка мен гаубицаны басып алды. Йорк 1-ші және 7-ші бригадаларға кері шегінуге бұйрық берді, олар жақсы тәртіпте жасады. 15-ші Силезия Ландвер полкі сол қанаттағы Ла Тринит фермасына ауысты. Көптеген сарбаздары сол күні француз атты әскерінің құрбаны болды. Сонымен қатар Ла Тринит фермасы маңында орыс жагер батальоны болды. Артқы қарауылды құраған Лейб полкі француз драгун полкімен қиылысып қалды, бірақ ол штыкпен шабуыл жасап, бостандыққа шықты. Ескі гвардияның екі батальоны және дежур эскадрильялары принц Вильгельмнің басшылығымен пруссиялықтардың оң қанатын Шато-Тьерриге дейін созды. Достасқандардың оң қанатын жауып, Хайденрайх екі полкін шаршы формаға келтіріп, кері шегінуге тырысты. Оның әскерлері оқ-дәрісін түгел жұмсағаннан кейін, олардың үстінен өтіп кетті. Хайденрайх және оның бригадасының көп бөлігі, үш пушкамен бірге тұтқынға алынды. Луи Мишель Летор де Лорвильдің басшылығындағы француз атты әскері Ножантель айналасында айналып өтті. Шегініп келе жатқан пруссиялық колонна ауылдан шыққанда, Летордың аттылары Силезия және Лейб гранадерлік батальондарына және 5-ші Силезия полкіне шабуыл жасады, көптеген жарақаттар келтіріп, 6 фунттық №2 батареядан екі пушка мен гаубицаны басып алды. Пруссиялық колонналар Шато-Тьерри көшелерінде шегінгенде, майор Штокхаузен басқаратын 1-ші және 2-ші Шығыс Пруссия полкінің 2-ші батальондары артқы қарауылды құрады. Майор Холлебен басқаратын Лейб фузилер батальоны понтондық көпірді қорғады. Штокхаузеннің әрекеті басқа бөлімдерге көпірден қашуға мүмкіндік берді, бірақ оның 400 сарбазы көпірге жеткен кезде, ол қиратылған еді. Оның 400 аман қалғандары капитуляциялауға мәжбүр болды. Марнаның солтүстік жағалауынан атыс жасайтын пруссиялық 12 фунттық батарея қууды тоқтатты.

On 11 February, Kaptzevich and Kleist turned around and marched back to Bergères. Blücher authorized Yorck and Sacken to withdraw via Château Thierry toward Reims where his army would reassemble. MacDonald sent Antoine Louis Decrest de Saint Germain with part of his cavalry across the Marne to Coulommiers by a roundabout route. The remainder of his cavalry under Horace Sebastiani was unable to cross at La Ferté sous Jouarre because Sacken had broken its bridge. Napoleon launched his troops after the beaten Allies at 9:00 am on 12 February. Marshal Édouard Mortier commanded the pursuit on the main highway while Napoleon personally led another column farther west through Rozoy. The French emperor ordered MacDonald to seize the bridge at Château Thierry. At dawn on 12 February, Sacken's corps passed through Yorck's lines near Montfaucon. Sacken dropped off a brigade under General Heidenreich that consisted of the Tambov and Kostroma Regiments. Friedrich von Katzler's advance guard stood at Montfaucon with the 1st and 7th Prussian Brigades and the Reserve cavalry of Georg Ludwig von Wahlen Jürgass in support. Mortier marched to Fontenelle en Brie with the 2nd Old Guard Division under Charles Joseph Christiani, the 1st Voltiguer Division under Claude Marie Meunier, and the Gardes d'Honneur cavalry. Napoleon had Saint Germain with 2,400 cavalry and Louis Friant's 1st Old Guard Division. At 1:00 pm, Mortier's advance encountered Katzler's Prussians near Viffort and the Caquerets Hills. Katzler's 1st and 2nd East Prussia Infantry Regiments overlooked a stream. The position was attacked by two battalions of Old Guard Foot Chasseurs and Napoleon's duty squadrons led by Claude Étienne Guyot. Katzler withdrew when the French began turning his flanks. Farther along the highway, the French found Heinrich Wilhelm von Horn's 7th Brigade barring their advance. The 2nd Silesian and Leib Grenadier Battalions defended the right flank while the Leib Regiment held the left flank. While the French forces began to deploy in front, a large force of cavalry under Marshal Michel Ney began to maneuver around the Prussian left flank. These were four divisions of elite cavalry under Pierre David de Colbert Chabanais, Jean Marie Defrance, Charles Lefebvre Desnouettes, and Louis Marie Levesque de Laferrière. At this time, Napoleon sent 200 grenadiers to seize the hamlet of Petite Noue. Mortier launched six battalions under Christiani in a frontal attack. Aware that he would have to fight with a river at his back, Yorck ordered his wagon train to cross to the north bank of the Marne. Yorck ordered Jürgass to move 3,000 Reserve cavalry from the highway to the left flank to counter the French cavalry threat. They were joined by the Brandenberg Hussar Regiment under Friedrich von Sohr. Many of the Prussian cavalrymen were Landwehr second class soldiers. Jürgass formed his horsemen in two ranks, with the Lithuanian and 1st West Prussian Dragoon Regiments in the first line. There was also a Russian dragoon regiment on hand. Defrance and Laferrière placed the Guard Dragoons in the first line and the Horse Grenadiers, cuirassiers, and horse carabiniers in the second line. As the Prussian front line charged, it was met with a volley of carbine fire from the dragoons. At the same time, the Brandenburg Dragoons charged the 10th Hussars and French dragoons routed the Russian dragoons. Soon there was a large cavalry melee near the Petite Baloy farm. The French cavalry prevailed, driving the Prussian first line back into its second line, and causing both to retreat in confusion. The French cavalry seized two cannons and a howitzer. Yorck ordered the 1st and 7th Brigades to retreat, which they did in good order. The 15th Silesian Landwehr Regiment shifted to La Trinit farm on the left flank. Many of its soldiers became the victims of French cavalry later in the day. There was also a Russian jäger battalion near La Trinit farm. Forming the rear guard, the Leib Regiment was cut off by a French dragoon regiment, but it made a bayonet charge and broke free. Two battalions of Old Guard Foot Grenadiers and the duty squadrons pressed back the Prussian right flank under Prince William almost to Château Thierry. Covering the Allied right flank, Heidenreich formed his two regiments into square and tried to retreat. After his troops fired away all their ammunition, they were overrun. Heidenreich and most of his brigade were captured, along with three cannons. A force of French cavalry under Louis Michel Letort de Lorville circled around Nogentel. As the retreating Prussian column emerged from the village Letort's horsemen charged into the Silesian and Leib Grenadier Battalions and the 5th Silesian Regiment, inflicting numerous casualties and capturing two cannons and a howitzer from 6 pounder Battery Nr. 2. As the Prussian columns withdrew within the streets of Château Thierry, the 2nd Battalions of the 1st and 2nd East Prussian Regiments under Major Stockhausen formed the rear guard. The Leib Fusilier Battalion under Major Holleben guarded the pontoon bridge. Stockhausen's action allowed other units to escape across the bridge, but by the time his 400 soldiers fought their way to the bridge, it had been destroyed. His 400 survivors were compelled to surrender. A Prussian 12 pounder battery firing from the north bank of the Marne prevented pursuit.

Нәтиже

Тарихшылар Дэвид Чандлер мен Фрэнсис Лорейн Петре пруссиялықтардың 1250, орыстардың 1500, ал француздардың 600 қаза тапқанын мәлімдеді. Француздар сондай-ақ тоғыз зеңбірек пен көптеген жүкті және көлікті жаулап алды. Басқа да деректерде француз әскерінің жоғалғандары 400–600 адамға, пруссиялықтардың 22 офицері мен 1229 сарбазы қаза тапқан немесе жараланған, ал орыстардың жоғалғандары 1200–1500 солдатқа бағаланды. Сол күні кешке екі одақтас корпусы солтүстікке қарай Оульхи-ла-Вилге шегінді. Француз армиясында көпір салуға арналған құрал болмағандықтан, Шато-Тьерри көпірін қайта құруға бір күн кетті. Көпір аяқталғаннан кейін Мортье Кристиани, Колберт және Дефранс дивизияларын одақтастарды қууға жіберді. Олар 300–400 қалып қойған әскерді ұстап алды және одақтастардың асығыс шегінуі кезінде қиратылған бірнеше артиллериялық доңғалақтарды тапты. Наполеон: «Менің жаяу және атты әскерім даңққа кенелді, жауды ерекше үрей биледі» деп жазды. Дегенмен, император Сакен мен Йоркті жеңе алмағанына қатты ренжіді. Макдональд ешқандай қимыл жасаған жоқ және маңызды Шато-Тьерри көпірін басып алуға қол жеткізбеді. Келесі күні Йорк әскерлері Фисмеге, ал Сакен Реймске бет алды. Принц Уильям бригадасы Сойссонды бақылады. 12 ақпанда Блюхер Вертуста Йорк пен Сакеннен жаңалық күтті. 11 ақпаннан бастап маршал Огюст де Мармонт бір жаяу әскер дивизиясы мен I атқыштар корпусымен Блюхерді қадағалап отырды. Пруссиялық фельдмаршал Наполеонның шегініп жатқанына көз жеткізді. 13 ақпанда Блюхер Каптцевич пен Клейстпен бірге батысқа қарай жылжуды бастады, Ваушамп шайқасын күшейтті.