Кіріспе

Ортағасырлық схоластикалық философиядан термин. Haecceity (/h//ɛ//k/'s//iː//ɪ//t//i//, //h//iː//k// /; латын тілінен алынған haecceitas, "осылық" деп аударылады) – ортағасырлық схоластикалық философиядан шыққан термин, оны алғаш рет Дунс Скоттың ізбасарлары бір нәрсені осы нақты нәрсе ететін азайтылмас белгілі бірлігін білдіру үшін қолданған. Haecceity – адамның немесе заттың осылығы, "адам" және "Сократ" (яғни, нақты адам) ұғымдары арасындағы жекелей айырмашылық. Қазіргі физика философиясында бұл кейде "бастапқы осылық" деп аталады.

Этимология

Haecceity – латын тіліндегі неологизм, "haec(ce)" деген көрсету есімдігінен туындаған абстрактті зат есім. Бұл сөз "осы (нақты)" (әйел заты, жекеше) немесе "осылар (нақты)" (әйел заты немесе орта туыс, көпше) деген мағына береді. Ол, көнедегіден әлдеқайда ертерек пайда болған тағы бір неологизм – "qui(d)ditas" ("қандайлық") үлгісімен жасалған, ол Аристотельдің грек тіліндегі "to ti esti" (τὸ τί ἐστι) немесе "не екені" сөзінің тікелей аудармасы болып табылады.

Ақырғылық пен соңғылық

Кейбір сөздіктерде хаэцетиді жай ғана нәрсенің "мәні" деп немесе квиддиттінің немесе гипокеименонның қарапайым синонимі ретінде анықтауға болады. Дегенмен, дұрыс философиялық қолданыста бұл терминдер ерекше ғана емес, қайшы мағынаға ие. Хаэцети нәрсені нақты осы нәрсе ететін ерекшеліктерін көрсетеді, ал квиддит нәрсенің жалпы қасиеттерін, оның "нелігін" немесе басқа нәрселермен ортақ болатын және бір түрге жататын аспектілерін білдіреді.

Ағылшын тіліндегі философиядағы экстрасенс

Аналитикалық философияда "гексеитет" мағынасы шамалы өзгерді. Чарльз Сандерс Пирс бұл терминді жеке тұлғаға сипаттамалық емес сілтеме ретінде пайдаланды. Альвин Плантинга және басқа да аналитикалық философтар "хаицети" сөзін "жеке мән" мағынасында қолданды. Аналитикалық философтардың "гексеитеті" тек жекелендіруші айырмашылықты ғана емес (школалық гексеитет), сонымен қатар жеке тұлғаның толыққанды мәнді анықтауын қамтиды (яғни, схоластиктер оны "квидиттілік" деп атайтын нәрсені де қоса).

Социология және континенттік философиядағы ерекшелік

Этнометодологияның негізін қалаушы Харольд Гарфинкель кез келген сөз, мінез-құлық немесе жағдайдың қажетсіз және түзетуге келмейтін индекстік сипатын көрсету үшін "хаекцеит" терминін қолданды. Гарфинкель үшін индекстілік проблема емес еді. Ол әлеуметтік тәжірибелердің хаекцеиттері мен мүмкіншіліктерін бірлесіп мағына жасаудың ресурсы ретінде қарастырды. Теориялық жалпыламаларға қарама-қарсы, Гарфинкель "Парсонның пленумы" (1988) еңбегінде "хаекцеиттерді" енгізді, бұл жағдайларда да, тәжірибелерде де әлеуметтік тәртіптің жергілікті құрылуы үшін шексіз мүмкіншіліктердің маңыздылығын көрсету үшін жасалған. Гарфинкельдің айтуынша, адамдар өздері қатысатын ортада әлеуметтік тәртіпті көрсетеді және жасайды. Этнометодология – мүшелерінің іс-әрекеттері арқылы құрылған қарапайым, үздіксіз әлеуметтік тәртіпті ашуға бағытталған практикалық іс-әрекеттер мен жағдайларды зерттеу. Гарфинкель этнометодологиялық зерттеулерді "хаекцеиттерді" зерттеу ретінде сипаттады, яғни:

дәл осы жерде, дәл қазір, қолдағы бар нәрсемен, дәл осы жерде кімдермен, дәл осы жергілікті топтың уақытымен, біздің жергілікті тобымызға қажетті уақытты жасай алатынымызбен және осының ішінде, осыған байланысты, осының барысында, in vivo жұмысының ағынында, салыстыру мүмкіндігінің, әмбебаптылықтың, нәтижелердің трансценденттілігінің, оларды қолданатын жергілікті тараптарға әдістердің бей-жайдығының, олар ненің құрамынан тұратыны, қалай көрінетіні, практикалық іс-әрекеттердің формалды талдамалық зерттеулерінің "жетіспейтін нәрсесі" сияқты барлық нәрсені жеткізу және көрсету.

Жіль Делез бұл терминді имманенттік жазықтықта өмір сүретін нысандарды белгілеу үшін басқаша қолданады. Бұл қолдану, әрине, оның эзотерикалық айырмашылық және жекелендіру тұжырымдамасына және объектіге бағытталған метафизиканы сынға сай таңдалған болуы мүмкін. Майкл Линч (1991) табиғат ғылымдарындағы объектілердің онтологиялық өндірісін "хаекцеиттер жиынтығы" деп сипаттады, осылайша Гарфинкельдің "хаекцеит" әдісі негізінде Делез бен Гуаттаридің (1980) "хаекцеит естеліктері" туралы талқылауын баламалы түрде қарастырды.

Басқа қолданыстар

Джерард Мэнли Хопкинс, оны «шындықтың ең сирек тамырлы ашып жазушысы» деп сипаттаған Скоттан, өзінің поэтикалық «інскейп» теориясын құру үшін шабыт алды. Джеймс Джойс өзінің секулярлық аян туралы идеясын дамыту үшін «haecceitas» тұжырымдамасын ұқсас түрде пайдаланды. Джеймс Вуд әдебиеттің эстетикалық сын-тәжірибесінде көзге түсетін егжей-тегжейлілік туралы пікірін дамытуда «haecceitas» («thisness») терминін кеңінен қолданады.