Хохер Лист обсерваториясының тарихы

Кіріспе

Обсерватория

Хохер Лист обсерваториясы – Хохер Лист тауында (теңіз деңгейінен 549 м биіктікте) орналасқан обсерватория, Бонн қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 60 км қашықтықта, Эйфель аймағындағы Даун қаласының жанында (Рейнланд-Пфальц).

Тарих

Бонн обсерваториясының негізін Фридрих Вильгельм Август Аргеландер (1799–1875) қалады. Оның Пруссия королі Фридрих Вильгельм IV-пен достығы 1840–1844 жылдары сәулетші Карл Фридрих Шинкельдің обсерваторияны салуына жағдай жасады. Аргеландер өзінің әйгілі «Боннер Дюрмустерунг» еңбегі арқылы астрономияда танымал болды, нәтижесінде 325 000 жұлдызды қамтитын жұлдыз каталогы жарық көрді. Астрономиялық байқаулар өткен ғасырдың 50-жылдарына дейін ескі Бонн обсерваториясында жүргізілді. Алайда, қала үстіндегі түнгі аспанның жарық ластануы (көше шамдары, ғимараттардың жарығы) байқауларды күрделендіре түсті. Сондықтан, Бонн обсерваториясының сол кездегі директоры Фридрих Беккер (неміс тілінде) жасанды жарықтан жеткілікті қашықтықта, бірақ Бонн институтына жақын орналасқан жер табудың маңыздылығын түсінді. 1949 жылы Айфель аймағында жұмыс істейтін және астрономияға қызығушылық танытқан ботаник көмегімен қолайлы орын табылды. Бекердің ізбасары, сол кездегі астрономның көмекшісі Ханс Шмидтпен (неміс тілінде) сөйлескенде, Шалькенмехрен ауылынан жоғары орналасқан Хохер Лист тауының шыңы астрономиялық байқаулар үшін жақсы орын ретінде танылды. Бұл ауылдық жерде түнгі аспан қара болды және жасанды жарықтандырудың әсеріне ұшырамады. Обсерваторияны осы жерге орнатып, телескоптарды Бонннан осы таулы аймаққа көшіру туралы шешім қабылданды. 1954 жылы жаңа «Обсерватория Хохер Лист» ашылды, оның бірінші күмбезі 50 см айнасы бар Шмидт телескобына орналастырылды. 1964 жылы жасалған ірі кеңейту 1899 жылы салынған қос рефракторды (неміс тілінде) Бонннан Эйфельге көшіруді білдірді. Обсерваторияның соңғы күмбезі 1966 жылы салынды, оған 1 м Кассегрен телескобы орнатылды, ол қазір Хохер Листтегі ең үлкен және ең заманауи телескоп болып табылады. Құрылғаннан бері обсерватория Бонн обсерваториясының (2006 жылдан бастап: Бонн университеті Аргеландер астрономия институтының обсерваториялық бөлімі) алғы шебі болып табылады, онда көптеген студенттер дипломдық жұмысын немесе докторлық диссертациясын қорғады және біздің Галактикамыздағы жұлдыздардың астрометриясы (орналасуы және қозғалысы) және фотометриясы (жарықтығы мен түсі) саласындағы маңызды ғылыми жобалар жарияланды. Ақырында «Обсерватория Хохер Лист» бұрынғы ғылыми беделін жоғалтты, өйткені Айфель аймағында ғылыми байқаулар күрделене түсті. Түнгі аспанның жарықтығы артты, ауа райы мен аспаптардың сапасы Чилидегі немесе АҚШ-тағы тамаша байқау орындарынан төмен болды. Сондықтан обсерватория студенттердің білім беруінің практикалық бөлігіне қызмет ете бастады және Испанияда немесе Чилидегі телескоптарда қолданылатын астрономиялық құралдарды әзірлеу үшін зертхана қызметін атқарды.

The observatory of Bonn was founded by Friedrich Wilhelm August Argelander (1799 1875). His friendship to Prussian king Friedrich Wilhelm IV facilitated the deployment of the observatory in the years 1840 to 1844 by architect Karl Friedrich Schinkel. Argelander came to esteem in astronomy through his famous Bonner Durchmusterung, which resulted in a star catalogue containing 325.000 stars. Astronomical observations were carried out at the old Bonn Observatory until the 50’s of last century. However, the steady brightening of the night sky over the city by the light pollution (street lights, illumination of buildings) rendered observations more and more difficult. Hence, the then director of Bonn Observatory, Friedrich Becker (in German), saw the importance to find a location sufficiently distant from any artificial lights on the one hand, but sufficiently close to the institute at Bonn to ensure a close connection of students and staff of Bonn astronomy. An alternative site was successfully searched for in 1949 with the help by a botanist who worked in the Eifel area and was interested in astronomy. In a conversation with the then assistant astronomer Hans Schmidt (in German),Becker’s successor, the top of the Hoher List mountain above the village of Schalkenmehren was identified as a good site for astronomical observations. This rural environment was featured by a dark night sky, unasffected by artificial sky brightening. It was decided to deploy the observatory there and transfer the telescopes from the location in Bonn to this mountain range. In 1954 the new "Observatorium Hoher List" was inaugurated, with its first dome hosting a Schmidt telescope with a 50 cm mirror. A major extension in 1964 implied the transfer of the double refractor (in German) built in 1899 from Bonn to the Eifel. The last dome of the observatory was constructed in 1966 errichtet, and a 1 m Cassegrain telescope was inserted, now the largest and most modern telescope at Hoher List. Since its deployment the observatory has been an outpost of Bonn Observatory (since 2006: Observatory Department of the Argelander Institute for Astronomy of the University of Bonn), where many students have obtained their diploma or doctoral degree, and where many important scientific projects in the field of astrometry (position and motion) and photometry (brightness and colour) of stars in our Milky Way have been published. Eventually, the "Observatory Hoher List" lost its former scientific standing because scientific observations became more and more difficult in the Eifel region. The brightness of the night sky had increased, the weather conditions and quality of instruments were inferior to those of the excellent observing sites in Chile or in the USA. Therefore, the observatory started to serve for the practical part of student education and provided a laboratory for the development of astronomical instrumentation that could be implemented in telescopes e. g. in Spain or Chile.

Ескертпелер мен сілтемелер

1. астро. бонн университеті. de: Аргеландер Астрономия институты (AIfA)
2. Мәдени ескерткіштер тізімі / Nachrichtliches Verzeichnis der Kulturdenkmäler. (PDF; 1,4 МБ) Kreis Vulkaneifel. Рейнланд-Пфальц мәдени мұрасының бас дирекциясы, 2013 жылғы қазан айының жағдайы бойынша, 47-бет. (неміс тілінде)
3. Обсерватория: Жаңа иесі / Sternwarte: Neuer Besitzer am Hohen List. 2020 жылғы 8 қазаннан бастап. (неміс тілінде)