1923 жылғы Кеңес Одағындағы «Қайшы» экономикалық дағдарысы
Scissors Crisis
1923 жылғы Кеңес Одағындағы экономикалық дағдарыс: «Қайшы» дағдарысы – өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы бағалары арасындағы айырмашылық, шаруалардың табысын төмендетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1923 жылы Кеңес Одағындағы экономикалық дағдарыс
1923 economic crisis in Soviet Union
"Қашақ дағдарысы" – Жаңа экономикалық саясат (НЭП) кезінде 1923 жылдың басында кеңес тарихында болған оқиға. Ол кезде өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы бағалары арасындағы айырмашылық ("бағалық қашақ") кеңейді. Бұл термин қазір тарихтың көптеген кезеңдерінде осы экономикалық жағдайды сипаттау үшін қолданылады. Ашық қайшының жүзі сияқты, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы тауарларының бағалары айырылып, 1923 жылдың қазан айында ең жоғары деңгейге жетті. Өнеркәсіптік бағалар 1913 жылғы деңгейдің 276 пайызын, ал ауыл шаруашылығы бағалары 89 пайызын құрады. Бұл атауды Леон Троцкий баға/уақыт графигінің қашақ пішінін байқағаннан кейін берген. Бұл шаруалардың табысын төмендетіп, олар үшін өндірілген тауарларды сатып алуды қиындатты. Соның салдарынан шаруалар өнімдерін сатуды тоқтатып, тек өздеріне жететін шаруашылыққа көш бастады, бұл аштыққа алып келуі мүмкін деген қорқыныш тудырды.
The Scissors Crisis was an incident in early 1923 Soviet history during the New Economic Policy (NEP), when there was a widening gap ("price scissors") between industrial and agricultural prices. The term is now used to describe this economic circumstance in many periods of history. Like the blades of a pair of open scissors, the prices of industrial and agricultural goods diverged, reaching a peak in October 1923 where industrial prices were 276 percent of their 1913 levels, while agricultural prices were only 89 percent. The name was coined by Leon Trotsky after the scissors shaped price/time graph. This meant that peasants' incomes fell, and it became difficult for them to buy manufactured goods. As a result, peasants began to stop selling their produce and revert to subsistence farming, leading to fears of a famine.
Себептер
Осыған ұқсас дағдарыс 1916 жылы да болған, мысалы, қарабидай бағасы 47%-ға, ал бір жұп етік бағасы 334%-ға өскен. Бұл дағдарысқа 1921–1922 жылдардағы ашаршылық пен Азамат соғысынан кейін ауыл шаруашылығы өндірісінің тез жаңғыруы себеп болды. Керісінше, өнеркәсіп инфрақұрылымды қайта жаңарту қажеттілігінен қалпына келгеніне көбірек уақыт кетті. Бұған қоса, үкімет тағы бір ашаршылықты болдырмау үшін нан астығының бағасын жасанды түрде төмен ұстауға тырысқандықтан жағдай нашарлады.
A similar crisis had occurred in 1916, when for example the price of rye rose by 47% whereas that of a pair of boots rose by 334%. The crisis happened because agricultural production had rebounded quickly from the famine of 1921–22 and the Russian Civil War. In contrast, industry took longer to recover, due to the need to rebuild infrastructure. Furthermore, the problem was exacerbated by the government seeking to avoid another famine by keeping the bread grain prices at artificially low levels.
Іс-шаралар
1923 жылдың тамызында дағдарыстың нәтижесінде Ресейдің өнеркәсіптік орталықтарында ереуілдер толқыны тарады. Коммунистік партия ішінде РКП Орталық Комитетіне жіберілген, 46-ның декларациясы қол қойылған наразылық ретінде жазылды. Дағдарысқа қарсы шара ретінде үкімет өнеркәсіптік өндірістің құнын штатты қысқарту, өндірісті ұтымды ету, жалақы мен әлеуметтік төлемдерді бақылау, сондай-ақ саудагерлер мен делдалдардың (НЭПшілердің) ықпалын азайту және тұтыну кооперативтерінің (Мысалы, Сауда халық комиссариаты) желісін кеңейту арқылы төмендетті. Осы шаралардың нәтижесінде бұрынғы теңсіздік азайды. 1924 жылдың сәуіріне қарай ауыл шаруашылығы бағаларының индексі 92-ге жетті (1913 жылғы деңгеймен салыстырғанда), ал өнеркәсіптік индекс 131-ге дейін түсті.
By August 1923 a wave of strikes spread across Russian industrial centres, sparked off by the crisis. Within the Communist Party, The Declaration of 46 was produced as a signed protest sent to the Central Committee of the RCP. To combat the crisis, the government reduced costs of industrial production by cutting staff, rationalizing production, controlling wages and benefits and reducing the influence of traders and middlemen (NEPmen) by expanding the network of consumer cooperatives (such as the People's Commissariat of Trade). As a result of these actions, the imbalance started to decrease. By April 1924, the agricultural price index had reached 92 (compared to its 1913 level) and the industrial index had fallen to 131.