Кіріспе

Кумари Джаяварденаның "Феминизм және үшінші әлемдегі ұлтшылдық" кітабы – шри-ланкалық автор Кумари Джаяварденаның 1986 жылы жарық көрген еңбегі. Кумаридің кітабы феминистік классика ретінде танылып, бүгінгі күнге дейін гендерлік және әйелдер зерттеулерінде үшінші әлем феминизміне кіріспе ретінде кеңінен қолданылуда. Кітапта феминистік, социалистік және саяси қозғалыстардың алдыңғы қатарында болған әйелдер туралы нақты мысалдар келтіріледі. Бұл мысалдар Мысыр, Иран, Түркия, Үндістан, Шри-Ланка, Қытай, Жапония, Корея, Филиппин, Вьетнам және Индонезия сияқты шығыс елдерінің мысалында қарастырылған. Аталған елдердің барлығы империалистік режимдердің өз территорияларын бағындыруға және олардың құлдық схемаларын орнатуға бағытталған тікелей шабуылы мен жаугершілігіне ұшыраған. Бұл жағдайлар ұлттық сезімнің күшеуімен қатар жүрді – шығыс әлемінің отаршылардан азат болуға бағытталған күресі, бұл феминистік және ұлтшыл қозғалыстар арасындағы ортақ азаттыққа ұмтылысты тудырды.

Бастапқы және жарияланым

1980 жылдары Кумари Нидерландыдағы Халықаралық әлеуметтік зерттеулер институтында (ISS) қонақ ғалым ретінде әйелдер мен даму бағдарламасы үшін оқу материалдарын дайындап жатқанда, "үшінші әлемдегі" әйелдердің тарихи күресі туралы сондай жазбаның болмауына көңіл бөлді. Ол: "Біздің өңіріміз туралы мәліметтер жетіспеді" деп айтты. Басында суреттер қосуды жоспарлағанмен, кітапша шағын форматта басылып, кейіннен ISS студенттері үшін оқу құралы ретінде пайдаланылды.

Қысқаша мазмұны

Үшінші әлемдегі феминизм мен ұлтшылдық зерттеуді бағыттайтын елдерді таныстырудан бастайды: Мысыр, Иран, Түркия, Үндістан, Ауғанстан, Шри-Ланка, Қытай, Жапония, Корея, Филиппин, Вьетнам және Индонезия. Кумари отаршылдық үстемдіктің ортақ тарихы осы елдерді ұқсас тәжірибелер арқылы қалыптастырғанын талдайды, бірақ олардың сенім жүйелеріндегі айырмашылықтарды да көрсетеді: Мысыр, Түркия, Иран және Ауғанстан ислам тарихын ортақ етеді; Үндістан мен Шри-Ланка буддизм негізіндегі сенімдерге бейім; Қытай, Жапония және Корея идеалдары Конфуций философиясына қатысты, ал Филиппин, Вьетнам және Индонезияда үнді және қытай әсері күшті болды. Ол жүйеге қарсы шыққан белгілі сарай шенеунігінің қызы ретінде сынға ұшырап, мақтауға ие болды. Мысырлық феминисттер одағының негізін қалаушы Худа Шарави 1924 жылы Римдегі Халықаралық әйелдер конференциясынан Мысырға оралғанда, хиджабын теңізге лақтырып жіберді – бұл әрекет Мысыр ақсүйектері арасында сенсация туғызды, өйткені ол белгілі пашаның әйелі еді. Ол 1925 жылы француз тіліндегі L'Egyptienne журналын жариялады. Үндістанға қайтқаннан кейін, ол каста және штат шеңберінде үйленудің қалыпты ережесін бұзып, Оңтүстік Үндістан дәрігеріне үйленді. Бірнеше жылдың ішінде ол өзін көрнекті ақын және шешен ретінде танытты. 1914 жылы Англияда Гандимен кездесіп, келесі жылдары оның сергек жақтасы болды. Ол көп жыл бойы Үндістан Ұлттық Конгресінің белгілі спикері болып қызмет етті және континенттік тарихтың маңызды кезеңдерінде Гандимен бірге күресті: 1920 жылғы Гандидің бейбітшілікке қарсы қозғалысы, 1930 жылғы Тұз жорығы, 1931 жылғы Лондон дөңгелек үстел конференциялары және 1942 жылғы «Үндістанды босату» қозғалысы кезінде тұтқындалған белсенділердің бірі болды. 1931 жылдың қаңтарында Истери Седар Лахордағы Азия әйелдерінің съезіне қатысты, ал 1931 жылдың маусым айында Джакартада көп әйел алу мәселесіне қарсы шараларға шақыруға бағытталған конференция өткізді – Мұсылман әлемін Түркияны реформалаудағы Мустафа Кемальдың жаңарту тәжірибесін үлгі алуға және көп әйел алуды жою арқылы әйелдердің құқықтарын қорғауға шақырды. 1931 жылы Лахорда өткен конференцияда Индонезия әйелдер қауымдастығы федерациясы Үндістан, Парсы, Түркия және Қытай феминисттік қозғалыстарының өз еліндегі азаттық күресіне тигізген әсерін мойындады. Осы қозғалыстардың өзара байланыстылығы Кумаридің еңбектерінде айқын көрінеді.

Негізгі аргумент

Кумари осы салыстырмалы повесть арқылы екі маңызды тақырыпты зерттейді: біріншіден, ол феминизм Азия мен Африкаға сырттан келген батыстық "импорт" емес, осы құлықтардың өзіндік құбылысы екенін дәлелдейді. Сондай-ақ, ол осы елдердегі әйелдердің өз ата-аналары мен әжелерінің азаттық күресіндегі рөлінен хабарсыз екенін көрсетеді.

Авторы туралы

Кумари Жаявардена 1931 жылы дүниеге келген. Шолу жоғары және орта таптағы әйелдердің әдебиетке қол жеткізуінің кітап мазмұнына әсер ететін тарихи маңыздылығын көрсетеді, сонымен қатар экономика, саясат және отбасының өзара байланысы туралы нақты түсіндірмелердің жетіспеуі үшін жұмыс сынға ұшырады. "Үшінші әлемдегі феминизм мен ұлтшылдық" кітабы Түркия, Египет, Иран, Үндістан, Шри-Ланка, Индонезия, Филиппин, Қытай, Вьетнам, Корея және Жапониядағы әйелдер қозғалыстары тарихына ең толық кіріспе болып табылады. Кітап 2016 жылы Verso баспасының феминистік классикалық сериясы аясында Рафия Закарияның алғы сөзімен жарық көрді.