Кіріспе

Англия сарайшысы Фрэнсис Дерехам (шамамен 1506/09 – 1541 жылдың 10 желтоқсанында атқыланды) – Тюдор дәуірінің сарайшысы, Генри VIII-нің бесінші әйелі Кэтрин Говардпен корольмен некеге тұруға дейін, жас кезінде болған қарым-қатынасы ашылып, оның тұтқындалуына себеп болды. Дерехамның Говардпен болған қарым-қатынасы туралы мәлімет Генри патшаны соншалықты ашуландырды ki, ол осы іске қатысқандардың барлығын өлім жазасына кесті.

Ерте өмір

Франсис Дерехам (туған ж. 1506/09, қайтыс болған ж. 1541) – Норфолк графтығындағы Кримплшемде тұрған Томас Дерехамның (туған ж. 1474, қайтыс болған ж. 1531) және Линкольнширдегі Бутбиде тұрған Джон Пайнеллдің қызы Изабел мен Элизабет Тайлнидің (Бостондық сэр Филип Тилни мен Изабел Торптың қызы) ұлы.

Кэтрин Хауардпен қарым-қатынасы

Дерехам Англия королі Генри VIII-нің бесінші әйелі Кэтрин Говардпен жыныстық қатынаста болғандығымен танымал. Бұл қарым-қатынас ол патшайым болғанға дейін, яғни 15 жасында орын алған. Дерехам 1538 жылы олардың қарым-қатынасы басталғанда, оны жақсы көретіндігіне сенді. Олардың қарым-қатынасы кезінде Кэтрин мен Фрэнсис екеуі де Норфолктің 2-ші герцогы Томас Ховардтың 2-ші әйелі Норфолктің жесір герцогині Агнес Ховардтың үйінде Ламбеттегі Норфолк үйінде тұрды. Фрэнсис Дерехамның анасының әжесі, Элизабет Тайлни, Томас Ховардтың екі әйелі (бұлар 1-ші туыстас) - Фрэнсис пен Кэтрин Ховардты 2-ші туыстас етіп алған. Кэтринмен араласпас бұрын, Дерехам бір үйде тұратын Джоан Булмермен қарым-қатынаста болды. Дерехамның Кэтринмен қарым-қатынасы оның музыка шебері Генри Маннокс жесір герцогиняға жасырын хат жіберген кезде аяқталды. 13 жасында Кэтринмен жыныстық қатынасқа кірісіп, оны қорлаған Маннокс герцогиняға Кэтриннің жатын бөлмесіне "отырғаннан кейін жарты сағаттан кейін" баруды ұсынды. Нәтижесінде Дерехамды жіберді, ал Екатерина "түнгі қонақасы" үшін сөгіс алды, өйткені герцогиня "оның сұлулығына зиян тигізеді" деп қорықты. Дэвид Старки герцогиня Екатеринаның моральдық жағынан емес, сыртқы келбеті туралы көбірек уайымдағанын айтады. Дерхем Ирландияға тұруға мәжбүр болды, онда ол пираттыққа жүгінді деп есептеледі. Кетер алдында ол Кэтриннен 100 фунт стерлингті күтіп алуын өтінді. Бұл ақша оның жинақтарының басым бөлігі болды, ал Катерина, кейіннен патшайым болған кезде, егер ол қайтып келмеген болса, "мен оны өзімнің меншігім деп санаймын" деп айтқан. 1539 жылдың соңында Екатерина корольдің төртінші әйелі Клевтік Аннаның қалыңдыққа айналды. Кейіннен Дерехам Хэмптон-корттың хатшысы болып тағайындалды, бұл тағайындауды, мүмкін, Евгения герцогиня оны Екатеринаның бұрынғы қылықтары туралы үндетпеу үшін жасады. 1541 жылы 27 тамызда жесір герцогиняны сілтеме ретінде пайдаланып, Дерхем Понтефракт замогындағы бұрынғы сүйіктісіне жақындап, сот әлі де жалғасып жатқан кезде жұмыс іздеді. Екатерина патшайым оны өзінің жеке хатшысы, содан кейін патша сарайындағы джентльмен-ушер етіп тағайындады. Дерехам егер король қайтыс болса, ол Екатеринаға үйленетінін түсіндірді, ол өзіне жомарттықпен қолдау көрсетті деп мақтанады. Бұл әуесқойлық Тома Кулпепердің қызғанышын оятады деп ойлаған болса керек. Дерехамның ашуы қатты болғандықтан, мас болғаннан кейін, ол Джон Феллге шабуыл жасады, ол Дерехамның Патшалық кеңесінің отырысынан кейін отырудан қуанышын күмәнмен қараған. Олардың бұрынғы қарым-қатынасы жесір герцогиняның үйіндегі Мэри Ласселлдің кеңсе қызметкері архиепископ Томас Кранмердің назарына жеткізілгенде, ол оларды патшаға хатпен хабарлады. Бұл тергеуді туғызды, нәтижесінде жесір герцогиня, оның ұлы Уильям Говард, Эффингемнің 1-ші лорды Говард, Томас Дерехам (Францисктің ағасы), Томас Калпепер, Екатерина патшайымның өзі және ақырында Леди Рочфорд, Екатеринаның күтуші әйелдерінің бірі. Тергеу кезінде Дерехам Кэтринмен некеге дейінгі қарым-қатынасын мойындады, бірақ олар Кэтриннің үйленгеннен кейін ешқашан жақын болмағанын мәлімдеді. Оның үстіне, ол өзінің сүйіспеншілігін Кулпепердің орнына қалдырды деп мәлімдеді. Кранмер Дерхем мен Кэтриннің некеге тұру келісімшарты туралы аңыздарға тап болды. Мұндай келісім некедегідей заңды болып саналады, әсіресе егер ерлі-зайыптылар келісімді жыныстық қатынаспен бекітсе. Егер бұл жағдай болса, Екатеринаның патшамен некелесуі заңсыз болар еді. Алайда, бұл айыпты растайтын ешқандай дәлел жоқ; айыптаушы құжаттарды жесір герцогиня өртеп жіберген деп есептеледі, өйткені ол Дерехамның сандықтарына шабуыл жасап, хаттарын жойған. Екатеринаның махаббат хаты неке адалдығын бұзу дәлелі ретінде қолданылды. Дерехам тіпті азаптау кезінде де тек неке туралы келісімшарт жасалғанын мойындады. Кэтрин Дерехаммен көптеген жағдайларда жыныстық қатынаста болғанын мойындады, бірақ олар тууды бақылау әдісін қолданған деп мәлімдеді және, мүмкін, қорқынышынан, Дерехамды өзіне күш салу үшін кінәлады (бұл айыптауды Норфолк үйіндегі оқиғалардың көптеген басқа куәгерлері қолдамады, олар Кэтриннің Дерехаммен жыныстық қатынасынан рақат алғандығы туралы айтты, оның көп бөлігі көпшілік алдында жүргізілді). Қайта тергеу кезінде Дерехам некеден кейінгі жыныстық қатынасты жоққа шығарды, бірақ Калпепер "патшаның сүйіспеншілігінен өз орнын иеленді" деп мәлімдеді.

Атқару

1541 жылы 4 қарашада Екатерина Сионға әкетіліп, түрмеге қамалды. 22 қарашада Екатеринаның "өзінің ар-намысын жоғалтқаны және заң бойынша жауапқа тартылуға тиіс екені, сонымен қатар енді оны королева емес, тек Екатерина Говард деп атау керек" деп жарияланды. 1541 жылдың 1 желтоқсанында Томас Калпепер мен Фрэнсис Дерехам Гилдхоллда мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталып, екеуі де мемлекетке қарсы қылмыскерге лайық өлім жазасына кесілді. Екеуі де Генрих VIII-ге өлім жазасын бас кесумен алмастыруды өтінді, бірақ тек Калпепердің өтініші қабылданды. 1541 жылы 10 желтоқсанда Дерехам Тайбернде мемлекетке қарсы қылмыскерлерге арналған дәстүрлі тәртіп бойынша – асылып, кесіліп, ішектері шығарылып, басы алынып, төрт бөлікке бөлінді. Калпепер де Тайбернде қайтыс болды, бірақ Екатеринамен арадағы қарым-қатынасына дейін патшаның құрметіне ие болғандықтан, оның жазасы бас кесуге ауыстырылды. "Калпепер мен Дерехам Лондон мұнарасынан Тайбернге тартылып келді, онда Калпепер, халықтан өзі үшін дұға етуді сұрағаннан кейін, дарға асылатын жердің жанында тізе бүгіп, басы кесілді; содан кейін Дерехам асылып, мүшеленді, ішектері шығарылды, басы алынды және төрт бөлікке бөлінді [және екеуінің де] бастары Лондон көпіріне ілінді". Екатерина мен Леди Рочфорд 1542 жылы 13 ақпанда Лондон мұнарасында бас кесілді. Жесір герцогиня мен Томас Хауард ақырында босатылды.