Кіріспе
Техас Мексика темір жолы – АҚШ-тың Техас штатында Корпус Кристи мен Техас Мексика темір жолының халықаралық көпірі арасындағы қысқа жолды темір жол. Оны көбінесе Tex Mex немесе TexMex темір жолы деп атайды. Бұл темір жолдың тамыры 1875 жылы құрылған Корпус Кристи, Сан-Диего және Рио-Гранде темір жолына, тар салмақты темір жолға дейін жетеді. 1883 жылы желі Рио-Гранде арқылы және Мексика – АҚШ шекарасына дейін кеңейтілді. 1900 жылы темір жолды Мексика үкіметі сатып алды және 1982 жылға дейін басқарды, содан кейін ол Transportación Maritima Mexicana (TMM) компаниясына сатылды. 1996 жылы Канзас-Сити-Саузерн (KCS) үлкен бизнес келісімінің бір бөлігі ретінде темір жолдың 49% үлесіне ие болды. KCS 2005 жылы TMM-ді сатып алып, Tex Mex-ті өзінің Канзас-Сити Оңтүстік темір жолының толық және біріктірілген еншілес компаниясына айналдырды. 2021 жылдың желтоқсан айында Canadian Pacific Railway компаниясы KCS-ті 31 миллиард АҚШ долларына сатып алды. 2023 жылдың 14 сәуірінде екі темір жол бірігіп, Canadian Pacific Kansas City (CPKC) құрды. Tex Mex басқарған желілер қазір CPKC темір жол желісінің маңызды бөлігі болып табылады, бұл Канада, Мексика және АҚШ-ты тікелей қамтитын алғашқы және жалғыз желі. Бірігудің маңызды себептерінің бірі – Union Pacific және BNSF Railway компаниялары басымдық танытқан Чикаго – Мексика дәлізінде бәсекелестікті күшейту болды.
The Texas Mexican Railway was a short line railroad in the U. S. state of Texas operating between Corpus Christi and the Texas Mexican Railway International Bridge in Laredo, Texas. It is often referred to as the Tex Mex, or TexMex Railway. The railroad traces its roots back to the Corpus Christi, San Diego and Rio Grande Gauge Railroad, a narrow gauge railroad established in 1875. In 1883, the line was extended over the Rio Grande and the Mexico–United States border. The railroad was purchased by the Mexican government in 1900, which controlled the railroad until 1982 when it was sold to Transportación Maritima Mexicana (TMM). In 1996, Kansas City Southern (KCS) became a 49% owner of the railroad, as part of a larger business deal. KCS bought out TMM in 2005 and made Tex Mex a wholly owned and consolidated subsidiary of its Kansas City Southern Railway. Canadian Pacific Railway purchased KCS in December 2021 for US$31 billion. On April 14, 2023, the railroads merged to form Canadian Pacific Kansas City (CPKC). Lines originally operated by Tex Mex are now a vital link in CPKC's rail network, the first and only to directly serve Canada, Mexico and the United States. One of the major arguments for the merger was that it would increase competition in the Chicago–Mexico corridor that had been dominated by Union Pacific and BNSF Railway.
19 ғасыр
1875 жылдың наурызында құрылған Корпус-Кристи, Сан-Диего және Рио-Гранде темір жолы 1875 және 1877 жылдар аралығында Техас штатының Корпус-Кристи қаласынан Техас штатының Ранчо-Банкетке дейін, содан кейін 1879 жылы Техас штатының Сан-Диего қаласына дейін 3 фут енді темір жол желісін салды. Бұл 84 шақырымдық (52 миль) желінің басты мақсаты Техас ранчоларынан Мексика шығанағының жағалауына үй малдарының (қойы, ешкі) тасымалдануы болды және оның қаржыландыруына Ричард Кинг пен Миффлин Кенеди де үлес қосты. 1881 жылы желі Уильям Дж. Палмерді қамтитын консорциумға сатылды және оған Техас-Мексика темір жолы ретінде жаңа жарғы берілді. Осы құжатқа сәйкес, желі Техастың Ларедо қаласына дейін тағы 177 шақырымға (110 миль) созылды. Жарғыда басқа да желілерді салуға рұқсат берілген, олар 2253 шақырымдық (1400 миль) желіге айналуы мүмкін еді, соның ішінде Сан-Диегодан Сабин өзеніне дейінгі желі, сондай-ақ Тайлер, Галвестон, Сан-Антонио (Техас) және Сабин асуына дейінгі тармақ желілері қарастырылған, бірақ бұл кеңейтулер ешқашан жүзеге аспады. 1881 жылы Галвестон, Бразос және Колорадо темір жолы Галвестонға қосылу үшін сатып алынды, бірақ екі темір жол арасында желі салынбады. 1883 жылы Рио-Гранде өзенінен Нуэво-Ларедоға көпір салынды, осылайша Tex Mex Мексика мен АҚШ арасындағы алғашқы темір жол байланысын қамтамасыз етті. Бұл Солтүстік Мексиканың барлық аймақтарына Корпус-Кристи портына темір жол арқылы қол жеткізуге мүмкіндік берді, төменгі Рио-Гранде аңғарындағы Браунсвиллдегі халықаралық сауданы және оның терең сулы порты Лос-Бразос-де-Сантьягоны құлдыратты. Бұл темір жол байланысы Рио-Гранде өзенінің Рио-Гранде қаласы, Камарго (Мексика), Браунсвилл және Лос-Бразос-де-Сантьяго арасындағы коммерциялық кеме қатынасын да жойды, бұл аталған жерлер Рио-Гранде өзенінің сағасына жақын орналасқан. Мексиканы Канадамен темір жолмен байланыстырған Солтүстік Америка темір жол жүйесі тек 1889 жылы құрылды. 1910 жылы Браунсвилл (Техас) және Матаморос (Тамаулипас) қалалары арасында халықаралық темір жол көпірі салынды, ол қазір Браунсвилл және Матаморос көпір компаниясына тиесілі және басқарылады, сонымен қатар Union Pacific және Мексика үкіметінің бірлескен кәсіпорны болып табылатын Brownsville & Matamoros International Bridge ретінде жұмыс істейді.
20 ғасыр
Мексика үкіметі Tex Mex темір жолын 1900 жылдан 1982 жылға дейін басқарды, содан кейін жекешелендіру нәтижесінде Grupo TFM құрамына енді. 1902 жылдың 17 шілдесінде темір жолдың ені 4 фут 8,5 дюймқа дейін өзгертілді. 1906 жылы Техас-Мексикалық Солтүстік темір жолын, ал 1930 жылы Сан-Диего және Перси қаспасы темір жолын сатып алды. Сонымен қатар, 1940 жылы Корпус-Кристиден әскери әуе базасына дейін 19 миль (31 км) қашықтықты қамтитын АҚШ үкіметіне қарасты темір жолды пайдалануға бастады. 1938 жылдың 22 сәуірінде тапсырыс берілген Whitcomb Locomotive Works өндірісіндегі жеті дизель локомотиві 1939 жылдың тамыз және қараша айлары аралығында жеткізілді. Бу локомотивтерінің бір бөлігі 1946 немесе 1947 жылға дейін сақталғанымен, олар көбінесе пайдаланылмады, ал Tex Mex әлемде дизельге көшкен алғашқы темір жол деп есептеледі. Темір жол 1986 жылдың 31 қаңтарынан 1989 жылдың 18 маусымына дейін Tex Mex Express арқылы қысқа мерзімге жолаушылар тасымалын қайта бастады. Маусымдық пойыз Корпус-Кристи мен Ларедо арасындағы 157 мильдік (253 км) маршрутпен, Робстаун, Элис және Хебронвилл аялдамаларында тоқтаулармен 4,5 сағатқа созылды. Көктем және жаз айларында жұма, сенбі және жексенбі күндері күніне бір рет қатынау жүзеге асырылды. 1995 жылы кеңейіп келе жатқан KCS Tex Mex акцияларының 49 пайызын сатып алды. Бұл инвестиция кейбір сарапшылар тарапынан күмәнді деп бағаланды, себебі TM компаниясы KCSR компаниясымен байланысы болмады. 1996 жылы ғана мәселе шешілді, STB Union Pacific және Southern Pacific компанияларының бірігу жобасын қарастыра отырып, Tex Mex компаниясына Robstown-тан солтүстікке қарай UP және SP компанияларының жолдарында, сондай-ақ Хьюстон аймағынан Бомонттағы KCSR компаниясымен байланысуға мүмкіндік берді. АҚШ пен Мексика арасындағы халықаралық сауданың өсуіне жауап ретінде темір жол 1998 жылы Ларедо қаласында ірі темір жол ауласын және интермодальды жүк тасымалы терминалын салды. Сол жылы олар "Жылдың аймақтық темір жолы" атағын да жеңіп алды.
21 ғасыр
2002 жылы екі компания да өз акцияларын Grupo Transportación Ferroviaria Mexicana компаниясына сатты. 2004 жылдың тамызында KCS Tex Mex компаниясының бақылау үлесін қайтадан сатып алды, бірақ бұл үлестер 2005 жылдың қаңтарына дейін Жер үсті көлігі жөніндегі кеңес (Surface Transportation Board) мақұлдағанға дейін сенімгерлік компанияда сақталды. 1996 жылы Tex Mex Розенбергтен Викторияға дейінгі 90 мильдік, пайдаланылмаған/тасталған Оңтүстік Тынық мұхиты трассасының бөлігін сатып алды. 2006 жылға дейін TM бұл желіде жұмыс істемеді және пайдаланбады, содан кейін Хьюстоннан Флатонияға (UP Glidden Subdivision) және одан Placedo және Bloomington (UP Cuero Subdivision) айналма жолмен өтуді болдырмау үшін желіні қайта құруға белсенді кірісті. 2009 жылдың маусым айында Tex Mex Виктория мен Розенберг, Техас арасындағы жаңа трассада жұмыс істей бастады, ол «Макарони желісі» деп аталды. Бұл желі 1882 жылы салынды және құрылысшылардың негізгі тағамы макарон болғандықтан «Макарони желісі» деп аталды. 1885 жылы оны Southern Pacific сатып алды, ол 1985 жылға дейін 91 мильдік желіні пайдаланды: 1990 жылдардың басында рельстер тозығы жеткен. 2006 жылы KCS және Tex Mex Union Pacific трассасындағы құқықтарды пайдалану қажеттілігін жою мақсатында «Макарони желісін» қайта құруды жоспарлады. Құрылыс 2009 жылдың қаңтарында басталды және 2009 жылдың маусым айында желі 20 жылдан астам уақыттан кейін алғашқы пойызға ашылды. Қазір желіде күнделікті пойыз қатынайды және CTC сигнализациясы орнатылған. 2018 жылдың 23 мамырында Tex Mex Канзас-Сити Оңтүстік Мексика (KCSM) темір жолымен кездесетін алмасу нүктесін өзгертетінін хабарлады. Көп жылдар бойы алмасу Техас штатының Ларедо қаласындағы Мексика мен АҚШ-ты байланыстыратын көпірде жүзеге асырылды, онда мексикалық және американдық бригадалар алмасып жұмыс істеді. Tex Mex үшін жұмыс істейтін американдық бригадалар Мексикада, ал KCSM үшін жұмыс істейтін мексикалық бригадалар АҚШ-та жұмыс істемеді. Федералдық темір жол басқармасы (FRA) Tex Mex-тің мексикалық бригадаларына пойыздарымен шекарадан өтіп, АҚШ-қа 9 мильдей Солтүстік Ларедо айыру станциясына (switching yard) кіруге рұқсат беру туралы өтінішін мақұлдады. Тасымалдаушы бұл шара ұзақ жүкті пойыздардың тығырылуын және Neuvo Laredo және Laredo қалаларында сағаттап кешігуін азайтатынын мәлімдеді, себебі енді пойыздар шекаралық көпірде бригада алмастыру қажеттілігі болмайды. Локомотившілер мен пойызшылардың біртұтас кәсіби одағы (BLET) мексикалық бригадаларды АҚШ-та пайдалануға қарсылық көрсетіп, бұл мәселе бойынша ереуілге шығумен қорқытты. АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Диана Салдана BLET-ке ереуілге тыйым салып, тараптарға мәселені төреші алдында қарауға бұйырды. Төреші 2020 жылдың 19 шілдесінде Tex Mex Railway мен BLET арасындағы келісімшарттар темір жолға алмасу нүктесін анықтауға толық құқық беретінін шешті. Ол FRA-ның мексикалық бригадаларға АҚШ-қа кіруге рұқсат беру туралы шешімі оның қарауына кірмейтінін, себебі бұл мәселе FRA бұрын шешкен және BLET-тің шағымының бір бөлігі емес екенін атап өтті.