Кіріспе
Уильям Шекспирдің сексуалды бағыты жиі пікірталас тудыратын мәселе. Ол Энн Хатауэйге үйленгені және үш баласы болғаны туралы ресми құжаттарда жазылған. Ғалымдар олардың қарым-қатынасын құжаттар арқылы, әсіресе, өсиетінің ішінде оған берілген мүліктер арқылы зерттеді. Кейбір тарихшылар Шекспирдің басқа әйелдермен де қарым-қатынасы болғанын болжайды, бұл замандастарының осыған қатысты жазған әңгімелеріне және кейде оның сонеттеріндегі "Қара әйел" бейнесіне негізделген. Ал кейбір ғалымдар сонеттерді талдау нәтижесінде оның екі жынысты да жақсы көретін (бисексуал) болғанын айтады. Көптеген сонеттер, 18-сонетті қоса алғанда, ер адамға ("Сұлу Жас") арналған махаббат өлеңдері болып табылады және гомосексуализмге байланысты ойын сөздері бар. Дегенмен, басқа ғалымдар бұл пікірге қарсы шығып, осы үзінділердің жыныстық махаббат емес, терең достыққа қатысты екенін мәлімдейді. Тағы бір түсінік бойынша, бұл өлеңдер Шекспирдің өмірбаяны емес, ойдан шығарылған туындылар, оның тағы бір "драмалық кейіпкерлерінің" бірі. Сондықтан сонеттердегі баяндаушының Шекспирдің өзі екенін болжамау керек.
William Shakespeare's sexuality has been the subject of frequent debates. It is known from public records that he married Anne Hathaway and had three children with her; scholars have examined their relationship through documents, and particularly through the bequests to her in his will. Some historians have speculated Shakespeare had affairs with other women, based on contemporaries' written anecdotes of such affairs and sometimes on the "Dark Lady" figure in his sonnets. Some scholars have argued he was bisexual, based on analysis of the sonnets; many, including Sonnet 18, are love poems addressed to a man (the "Fair Youth"), and contain puns relating to homosexuality. Whereas, other scholars criticized this view stating that these passages are referring to intense platonic friendship, rather than sexual love. Another explanation is that the poems are not autobiographical but fiction, another of Shakespeare's "dramatic characterization[s]", so that the narrator of the sonnets should not be presumed to be Shakespeare himself.
Неке
18 жасында Шекспир 26 жасар Энн Хатауэйге үйленді. Вурчестер епархиясының консисториялық соты 1582 жылдың 27 қарашасында некеге тұруға рұқсат берді. Хатауэйдің екі көршісі келесі күні некеге кедергі келтіретін жағдайлар жоқ екеніне кепілдік беру үшін кепіл ақшасын төледі. Болжам бойынша, жұбайлар тойды асығыс ұйымдастырған болуы мүмкін, себебі Вурчестер канцлері неке туралы хабарламаны әдеттегі үш рет емес, бір рет оқуға рұқсат берді. Мұның себебі Хатауэйдің жүктілігі болуы мүмкін. Алты айдан кейін қызы Сюзанна дүниеге келді. Шамамен екі жылдан соң, ұлдары Хамнет пен қызы Джудит егіз болып дүниеге келді. Әдебиет тарихшысы Стивен Гринблатт Шекспирдің бастапқыда Хатауэйге ғашық болғанын айтады, осыны оның сонеттерінің біріндегі (145-сонет) бір жолдың Энн Хатауэйдің есімін ойынмен пайдаланып, оның өмірін сақтап қалғанын көрсетеді ("Ол жек көруден жек көруді айырды / және менің өмірімді сақтап, «Сен емес» деді"). Дегенмен, үш жылға жетпей тұрғанда Шекспир отбасын тастап, Лондонға көшіп кетті. Гринблатт бұл оның Хатауэймен тұтқындалғандай сезінгенін көрсетеді. Бұл пікірді қолдайтын тағы бір дәлел – ол мен Энн бөлек (бірақ жақын) жерлерге жерленген, және Шекспирдің өсиеті әйеліне «жабдығы бар екінші жақсы төсек» дегеннен басқа ештеңе қалдырмаған. Бұл мардымсыздық сияқты көрінуі мүмкін, бірақ көптеген тарихшылар екінші жақсы төсек әдетте некелік төсек болған, ал ең жақсы төсек қонақтарға арналған деп санайды. Кэрол Энн Даффидің «Энн Хатауэй» атты өлеңі осы көзқарасты қолдайды, онда Энн былай дейді: «Біз жақсы көрген төсек – ормандар, сарайлар, шамдар, жартастар, перлену үшін суға секіретін теңіздер айналған әлем еді». Ал екінші жағынан: «Біздің қонақтарымыз ең жақсы төсекте, өздерінің әңгімелерін құйып, ұйықтап жатты». Энн ағасының мүлкінен жоғалған төсектің (әкесінің өсиетіне қайшы келіп) Хатауэй отбасынан қалған мұралық зат болғаны және оны қайтару қажеттігі туралы болжам бар. Сол кездегі заң бойынша, күйеуі қайтыс болған әйел мүліктің үштен бір бөлігіне автоматты түрде ие болатын, сондықтан Шекспир өсиетінде нақты мұрагерлерді көрсетуі міндетті емес еді.
Мүмкін әйелдермен қарым-қатынас
Лондонда Шекспирдің әртүрлі әйелдермен қарым-қатынасы болған болуы мүмкін. Осыған ұқсас бір оқиғаны Джон Мэннингэм есімді заңгер айтады. Ол күнделігінде Шекспирдің «Ричард III» пьесасы қойылып тұрғанда бір әйелмен қысқаша қарым-қатынас жасағанын жазған. Бірде Бербидж үшінші Ричардты ойнағанда, бір азаматша оған қатты әуес болып, пьесадан кетпес бұрын сол түні үшінші Ричард есімімен оның үйіне келуін өтінген. Шекспир олардың сөзін естіп, бұрын барып, көңіл көтеріп, Бербидж келгенше ойын ойнап үлкерген. Сосын, Ричард III есікте екендігін хабарлағанда, Шекспир «Жеңімпаз Уильям Ричард III-тен бұрын келді» деген жауап беруге бұйрық берген. Мұндағы Бербидж – Шекспир труппасының жұлдызы Ричард Бербидж, ол «Ричард III» пьесасындағы бас рөлді ойнағаны мәлім. Бұл Шекспир туралы сақталған аз ғана замандас әңгімелерінің бірі болғанымен, ол 1602 жылдың наурыз айында, Мэннингэм пьесаны көргеннен кейін бір ай өткен соң жазылған, сондықтан кейбір ғалымдар оның растығына күмән келтіреді. Дегенмен, оқиға Шекспирдің замандастарының кем дегенде біреуі (Мэннингэм) Шекспирдің әйелдерге қызығушылық танытқанына, тіпті ол «некелік парызына адал болмаса да» сенгенін көрсетеді. Шындығында, оның маңызы Шекспирдің «сұлулығы аз және әдепсіз» әйелдерге деген бейімділігін көрсетуге дейін жеткен, себебі ол әулетті әйелдерге қол жеткізе алмайтынын мойындайды. Басқа да мүмкін дәлелдер – Шекспирдің жиырма алты сонеті үйленген әйелге (соқталған «Қара ханым») арналған махаббат өлеңдері.
Ер адамдарға ықтимал тартымдылық
Шекспирдің сонеттері оның бисексуалдылығының дәлелі ретінде келтіріледі. Алғаш рет 1609 жылы, мүмкін, оның рұқсатысыз, жарияланды. Олардың 126-сы «Әдемі мырза» немесе «Әдемі жас» деп аталатын жас адамға арналған махаббат өлеңдері болып көрінеді; бұл көбінесе сонеттер арналған «Ж. Х. Х.» екені есілген. «Қара әйел» сонеттерінде жыныстық қатынасқа немесе физикалық құштарлыққа тікелей сілтемелер бар, бұл ақын мен әйелдің ғашықтар екенін көрсетеді. Сонеттерде «Әдемі мырзаға» арналған көптеген жолдар жас адамға деген құштарлықты білдіреді. 13-сонетте ол «жаным», ал 15-сонетте ақын «сені сүйгендіктен Уақытпен соғысып жатырмын» деп жариялайды. 18-сонетте «Сені жазғы күнмен салыстырайын ба? / Сен одан да сүйкімді және сабырлысың», - деп жырлайды. 20-сонетте баяндаушы жас адамды «махаббатымның шебері» деп атайды. Өлеңдерде ұйқысыз түндер, жастың қайғысы мен қызғанышы туралы айтылады. Сонымен қатар, жас адамның сұлулығына ерекше мән беріледі: 20-сонетте баяндаушы жастың бастапқыда Табиғат анасы ғашық болған әйел болғанын және лесбияндық мәселені шешу үшін пенисті қосыпты («әйелдердің ләззаты үшін сені жасапты»), бұл қосымшаны баяндаушы «мақсатым үшін ештеңе емес» деп сипаттайды. Бұл сөздерді жыныстық қызығушылықты жоққа шығару ретінде түсінуге болады. Алайда, сонеттің қалған бөлігінің гомоэротикалық реңгін ескере отырып, ол шыншыл емес болып көрінуі мүмкін, бұл азғырушылардың жалпы сезімдерін еліктеуі мүмкін: «Мен сені емес, сенің денеңді қалаймын». 20-сонетте баяндаушы жастарға әйелдермен ұйықтауға, бірақ тек оны ғана сүюге кеңес береді: «Махаббатым сенікі болсын және махаббатың олардың қазынасын пайдалансын». 52-сонет сияқты жастарға арналған кейбір сонеттерде эротикалық ойын-сауық ерекше күшті: «Сені менің көкірегімдей ұстайтын уақыт, / немесе киімнің жасырынған гардеробы сияқты, / оның тұтқындықтағы мақтанышын ашып, / ерекше сәтке арнап ерекше бата беру үшін». Елизаветалық тілде «мақтаныш» - бұл, әсіресе тік пенис үшін эвфемизм. Басқалар бұл жолдар жыныстық махаббат емес, терең достықты білдіруі мүмкін деп қарсылық білдірді. 1961 жылғы «Пеликан» басылымының алғы сөзінде Дуглас Буш былай деп жазады: «Қазіргі оқырмандар еркек достығының осындай қызғандыруына бейім болмағандықтан және гомосексуализм туралы түсінікке (сонеттердің өздері жеткілікті түрде жоққа шығарған түсінік) секіріп кетуі мүмкін, біз мұндай идеалды, көбінесе әйелдердің сүйіспеншілігінен жоғары қойылған, өмірде болуы мүмкін екенін есте ұстауымыз керек, Монтеннен сэр Томас Браунға дейін, және Ренессанс әдебиетінде айқын болды». Ричард Даттон Шекспирдің ғалымы А. Л. Роуз Бардтың гомосексуалист екенін ешқашан қабылдамағанын, «Шекспирдің жастарға деген қызығушылығы мүлдем жыныстық емес» деп жазғанын айтады. Даттон былай деп түсіндіреді: «Роуздің бұл мәселедегі сенімі оның өліміне дейін өзгермеді, бұл таңқаларлық, өйткені ол өзі гомосексуалист деп танылып, Марлоу мен Уайльд сияқты жазушылар туралы ашық жазды». 1640 жылы Джон Бенсон сонеттердің екінші басылымын шығарды, онда ол көптеген алмастықтарды еркекшеден әйелшеге өзгертті, сондықтан оқырмандар сонеттердің барлығы қараңғы ханымға арналған деп сендіреді. Бенсонның өзгертілген нұсқасы көп ұзамай ең танымал мәтінге айналды, ал 1780 жылға дейін Эдмонд Малоун сонеттерді түпнұсқа түрінде қайта жарияламады. Сонеттер авторының жыныстық бағдары туралы мәселе 1780 жылы ашық айтылды, Джордж Стивенс Шекспирдің жас адамды «шебер-шебер» деп сипаттағанын оқығаннан кейін: «еркек адамға арналған бұл әсем мақтауды тең дәрежедегі жеккөрініш пен ашу-ызасыз оқу мүмкін емес» деп атап өтті. Басқа ғалымдар Сэмюэл Тейлор Колридждің 1800 жылы Шекспирдің махаббаты «таза» екендігі туралы айтқан пікірлерімен келісті және оның сонеттерінде «барлық мүмкін болатын жамандықтардың ең жаманы туралы тіпті сөз жоқ». Роберт Браунинг Вордсворттың «Шекспир осы кілтпен [соннеттер] жүрегін ашып жіберді» деген сөздеріне өзінің «Үй» поэмасында: «Егер солай болса, Шекспир одан да аз!» деп жауап берді. Оскар Уайльд сонеттердің бағышталу мәселесін өзінің 1889 жылғы «Мистер В. Х. портреті» атты қысқа әңгімесінде қарастырды, онда ол Шекспирдің компаниясындағы жігіт актер Уилл Хьюзды «Ж. Х. Х.» және «Әдемі жастар» деп атады. Бұл дау XX ғасырда да жалғасты. 1944 жылы сонеттердің Variorum басылымында шамамен қырық түсіндірмешінің қарама-қайшы пікірлерімен қоса бірге басылды. «Заң Ұлыбританияда жиырма бір жастан асқан еркектер арасындағы гомосексуализмді қылмыстан босатып жібергеннен кейін бір жыл өткен соң» тарихшы Г. П. В. Акригг «сонеттердегі «әдемі жас» екеніне күмәнданбаған Саутгемптон графы» туралы алғашқы кең зерттеуді жариялады. Акригг былай деп жазды: «Бір нәрсеге күдік тудырады, оның тамырында гомосексуализмнің бір елесі жатыр. Ол Саутгемптонға сезінген махаббат өміріндегі ең терең сезім болған шығар». Стенли Уэллс 2004 жылғы «Шекспирде секс іздеу» еңбегінде де бұл тақырыпқа тоқталды, сонеттердегі кез келген гомоэротикалық өрнекке күмәнданушылар мен соңғы, либералды түсіндірушілер арасында тепе-теңдік орнатылмағанын айтты, олар «кері бағытта тым шарықтап» өз сезімдеріне сонеттерді түсінуде ықпал еткен. Шекспирдің жыныстық бағдары туралы мәселені қиындататын бір фактор – Ренессанс дәуіріндегі бір жынысты достықтардың сипаттамасы, олар көбінесе махаббат білдіру арқылы (мысалы, бір төсекке жату, махаббатты мойындау) сипатталды, бұл қазіргі оқырмандарды қазіргі жыныстық қатынастармен байланыстырады. Бұл мәселе бойынша ғалымдық пікір таласы 2014 жылы «The Times Literary Supplement» басылымының хаттар беттерінде болды.