15 ғасыр фламанд суретшісі: Юстус ван Генттің өмірі мен творчествасы

Кіріспе

XV ғасырдағы фламанд суретшісі Юстус ван Гент немесе Джос ван Васенхове (шамамен 1410 – шамамен 1480) – ерте Нидерланд суретшісі, мүмкін Генттен шыққан. Фландрияда оқып, жұмыс істегеннен кейін Италияға көшіп, Урбино герцогы Федерико да Монтефельтроға қызмет етті және Джусто да Гуанто деп, немесе қазіргі итальян тілінде Джусто ди Гант деп аталды. Суретші ерте Нидерланд стилінде орындалған діни туындыларымен және ерте итальяндық Ренессанс кескіндемесінің ықпалын көрсететін танымал адамдардың портреттері сериясымен белгілі.

Өмір

Жос ван Васенхоувтың ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Вазари мен Гиччардини «Джиусто да Гуанто» (яғни «Генттік Юст») деп атаған суретшінің, 1460 жылы Антверпендегі Киелі Лука гильдиясының мүшесі болған және 1464 жылы Гент суретшілер гильдиясының еркін шебері атанған Жоос ван Васенхоув екеніне сенімді. Гент қаласында ол Уго ван дер Гоес, Сандерс Бенинг және Агнес ван ден Босше гильдияға қабылданғанда оларға кепілдік берді. Ван Васенхоувтың халықаралық беделге ие болғаны көрінеді, себебі 1467–68 жылдары ол Папаның 40 гербін жасағаны үшін төлем алды. Шамамен 1470 жылы Ван Васенхоув Римге сапар шекті. 1473 және 1475 жылдар аралығында ол Урбинода жұмыс істегені куәландырылды, онда шеберхана ұстады. Осы ерте туындыларының екеуі монументалдық сипаттамамен ерекшеленеді. Фигуралардың сыртқы келбеті мен түс гаммасы Уго ван дер Гоес өнерімен тығыз байланысты. Екі шебер Ван Васенхоув Римге кеткенге дейін бірге жұмыс істеген болуы мүмкін. Дирик Бутспен де байланыс бар. («Соңғы кешкі ас» деп те аталады) Урбинодағы Корпус Домини бауырластығы үшін жасалған картина, Голландиялық өнерге тән жоғары көзқарас пен Голгофа триптихінің сәндік безендірілген бетінен кейбір өзгерістерді көрсетеді. Ван Васенхоув картинадағы фигуралардың көлемін кеңістікке қатысты ұлғайтқан. Бұл туындыда Дирик Бутстың «Иразмның шейіт болуы» картинасынан Персия елшісінің бейнесі алынған. Федерико да Монтефелтроның тапсырысы бойынша Жос ван Васенхоувқа жатқызылатын басқа барлық жұмыстар жасалған. «Елшілердің қауымдасуы» картинасының кеңейтілген нұсқасында Иса Мәсіхтің басынан шыққан жарық сәулелері және оны қоршаған дөңгелек ауреола бейнеленген, бұл екеуі де нимбті құрайды. Лувр мен Урбинодағы Galleria Nazionale delle Marche коллекцияларында сақталатын 28 атақты адамның портреті Жоос ван Васенхоувқа жатқызылған. Мұндай авторлыққа көптеген дәлелдер бар. Суреттер голландтық техникада салынған, бірақ итальяндық өнердің күшті ықпалына тап болған суретшіге тән. Сонымен қатар, Федерико да Монтефелтроның өмірбаянында оның бұрынғы кітапханашысы Веспасиано да Бистиччи Ван Васенхоувтың танымал адамдардың 28 портретінен тұратын серияны жасағанын куәландырады. «Танымал адамдар» сериясын технологиялық сараптау Ван Васенхоувтың Урбинодағы герцог үшін орындаған басқа маңызды ерте тапсырысымен, яғни «Елшілердің қауымдасуымен» ұқсастықтарды көрсетті. Суреттегі суреттер осы туындылардың стильдік сабақтастығын көрсетті. Сондай-ақ, зерттеулер композиция мен орындаудағы өзгерістерді анықтады, бұл басқа суретшінің жұмысын қайта өңдеуіне нұсқауы мүмкін. «Танымал адамдар» сериясындағы кейбір немесе барлық туындыларды Ван Васенхоувқа жатқызу бірауыздан қолдау таппады. «Танымал адамдар» сериясының авторы ретінде басқа да суретшілер ұсынылды, олардың ішінде испан суретшісі Педро Берругете ең көп қолдауға ие болды. Берругетеге қатысты аргументтерге 1477 жылы Урбинода «Пиетро Спагнуоло питторе» деп айтылған сөз, Пабло де Цеспедестің 1604 жылғы «Танымал адамдар» туралы сілтеме (бұл Берругетеге жатқызу ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ Цеспедес оларды «Берругеттен басқа» испан суретшісінің туындысы деп нақты айтқан), сериядағы суретте испан тіліндегі кітаптың бейнесі және Берругеттің кейінгі туындыларымен стильдік ұқсастықтар жатады. Авторлық мәселесі әлі шешілмегенімен, бұл испан суретшісінің белгілі суреттері «Танымал адамдар» сериясындағы суреттерден стиль және техника жағынан төмен және сол суретшінің туындысы болуы екіталай. Сонымен қатар, Жос ван Васенхоувқа либералды өнерлер сериясынан екі картина жатады: «Музыка» және «Риторика» (екеуі де Лондонның Ұлттық галереясында). Бұл сериядағы тағы екі картина Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жойылды.

Very little is known about the early life of Joos van Wassenhove. It is believed that the artist referred to by Vasari and Guicciardini as 'Giusto da Guanto' (i. e. 'Justus of Ghent') is the painter Joos van Wassenhove, who became a member of the Antwerp Guild of St. Luke in 1460 and a freemaster in the Ghent painters' guild in 1464. While in Ghent, he vouched for Hugo van der Goes, Sanders Bening and Agnes van den Bossche when they entered the local painters' guild. Van Wassenhove seems to have enjoyed an international reputation as in 1467–68 he received payment for the production of 40 coats of arms of the Pope. Van Wassenhove travelled to Rome around 1470. Between 1473 and 1475 he is documented in Urbino, where he operated a workshop. Both these early paintings are characterized by monumentality. The facial features of the figures and colour spectrum are closely related to the oeuvre of Hugo van der Goes. The two masters likely worked together before van Wassenhove left for Rome. There is also a relationship with the work of Dieric Bouts. sometimes called The Last Supper) for the Confraternity of Corpus Domini in Urbino shows some adaptations from the characteristically Netherlandish high viewpoint and decoratively organized surface of the Calvary Triptych. Van Wassenhove also increased the size of the figures relative to the picture space. The work cites Dieric Bouts' The Martyrdom of St Erasmus in the figure of the Persian envoy. All other works attributed to Joos van Wassenhove were painted on commission by Federico da Montefeltro. In the enlarged version of Communion of the Apostles it can be easily seen that Jesus Christ is depicted with light rays originating from his head which is also surrounded by a circular aureola both of which constitute a halo. A series of 28 portraits of Famous men, which are still in existence and part of the collections of the Louvre and the Galleria Nazionale delle Marche in Urbino, have been attributed to Joos van Wassenhove. There are many arguments for such attribution. The paintings appear to be made by a painter grounded in Netherlandish technique who had become strongly influenced by Italian painting. In addition, in his biography of Federico da Montefeltro, his former librarian, Vespasiano da Bisticci, attests that van Wassenhove made the series of 28 portraits of Famous men. Technological examination of the Famous men has revealed similarities of these works with the other important earlier commission that van Wassenhove completed for the duke in Urbino, i. e. the Communion of the Apostles. The underdrawing showed that there was stylistic continuity between these works. The examination also disclosed a number of changes in composition and execution, which may point to a reworking by another artist. The attribution to van Wassenhove of some or all of the works in the Famous men series has not received unanimous support. Various other artists have been proposed as the author of the Famous men series, of whom the Spanish painter Pedro Berruguete has received the strongest support. The case for Berruguete rests on various arguments including the mention of a 'Pietro Spagnuolo pittore' in Urbino in 1477, a reference to the Famous men by Pablo de Cespedes dating from 1604, which could be regarded as an attribution to Berruguete (although Cespedes specifically stated that they were by a Spanish painter 'other' than Berruguete), the depiction of a Spanish language book in a painting in the series and stylistic similarities with later works of Berruguete. Although the matter of attribution is still unresolved the known pictures of this Spanish artist are inferior in style and technique to those in the Famous men series and are unlikely the work of the same artist. Further attributed to Joos van Wassenhove are two paintings from a series on the liberal arts: Music and Rhetoric (both at the National Gallery London). Two other paintings from this series were destroyed during World War II.