Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай Хан әулеті император аялы (қайтыс болды 172)
Chinese Han dynasty empress (died 172)
Ду Миао (; қайтыс болды 18 шілде 172), ресми түрде Хуанси император аялы (сөзбе-сөз, "еңбекқор және терең ойлы император аялы"), Хан әулеті кезінде император аялы болды. Ол Император Хуанның үшінші әйелі болды. 168 жылдың қаңтарында оның қайтыс болуынан кейін, ол әкесі Доу Ву және конфуцилік ғалым Чэнь Фанның (陳蕃) көмегімен оның мұрагері Император Лингтің регенті қызметін атқарды. Доу мен Чэнь 168 жылы қуатты евнухтармен қақтығысқа түсіп, жеңіліп, қаза тапты. Осыдан кейін ол өмірінің соңына дейін үй қамауында болды.
Dou Miao (; died 18 July 172), formally Empress Huansi (literally, "the diligent and deep thinking empress"), was an empress during the Han dynasty. She was the third wife of Emperor Huan. After his death in January 168, she served as regent for his successor Emperor Ling, assisted by her father Dou Wu and the Confucian scholar Chen Fan (陳蕃). Dou and Chen had a major confrontation with powerful eunuchs later in 168 and were defeated and killed. After that, she was under house arrest until her death.
Отбасылық тарихы және император Хуанмен неке
До Миаоның қай жылы туғаны белгісіз. Оның әкесі Ду У император Хуань билік еткен кезде төменгі дәрежелі шенеунік болған және танымал конфуцийлік ғалым еді; сонымен қатар ол ақсүйек отбасынан шыққан, император Гуанвудың тұсында Хан әулетін қайта орнатуға үлкен үлес қосқан Ду Ронның (竇融) ұрпағы болды. Оның анасының отбасы туралы көп мәлімет жоқ. 165 жылы, император Хуань екінші әйелі, императрица Дэн Мэннүді тақтан түсірген шақта, До Миао императордың қарындасы болды. Бірақ император Хуань оған қызығушылық танытпады. Алайда, сол жылы жаңа императрицаны таңдағанда, оның кандидатурасы да қарастырылды. Император Хуань өзінің сүйіктісі, Консорт Тянь Шэнгті (田聖) императрица етіп тағайындағысы келді, бірақ Чэнь бастаған шенеуніктер Консорт Тяньнің тегі төмен болғандықтан қарсылық білдірді. Керісінше, олар император Хуаньға Консорт Доны императрица етіп тағайындауға қысым жасады. Ол қысымға көніп, сол жылдың 10 желтоқсанында оны императрица етіп жариялады. Оның әкесі бірнеше маңызды лауазымдарға жоғарылатылды. 166 жылы, Партизандық тыйым салулардың бірінші апаты (黨錮之禍) кезінде, Ду У қуатты евнухтардың айыптауымен сотталған шенеуніктер мен олардың атынан петиция бергені үшін тұтқындалған университет студенттерінің жанын сақтауға араласты, және оның араласуы олардың өлім жазасын алуын болдырмады. Осы себепті Ду У мен императрица До шенеуніктер тарапынан қуатты евнухтарды құлату үміті ретінде қарастырылды.
It is not known when Dou Miao was born. Her father Dou Wu was a low level official during Emperor Huan's administration and a well known Confucian scholar; he also came from a background of nobility, as a descendant of Dou Rong (竇融), who had contributed much to the restoration of the Han dynasty under Emperor Guangwu. Not much is known about her mother's family background. In 165, around the time that Emperor Huan deposed his second wife, Empress Deng Mengnü, Dou Miao became an imperial consort. However, Emperor Huan did not favor her. Later that year, though, when selecting a new empress, she was considered. Emperor Huan wanted to create his favorite, Consort Tian Sheng (田聖), empress, but officials, led by Chen, opposed due to Consort Tian's low birth. Rather, they pressured Emperor Huan to create Consort Dou empress. He gave in to pressure and created her empress later that year, on 10 December. Her father was promoted to a series of posts with increasing importance. In 166, during the first Disaster of the Partisan Prohibitions (黨錮之禍), Dou Wu interceded on behalf of the officials who were accused of wrongdoing by the powerful eunuchs and the university students who had been arrested for petitioning on their behalf, and his intercession helped to prevent them from being executed. Because of this, Dou Wu and Empress Dou were viewed by the officials as hopes for overthrowing the powerful eunuchs eventually.
Ежелгі патшайым және регент ретінде
168 жылы қаңтарда император Хуан ұлсыз қайтыс болды. Императрица Ду жесір императрица және регент атанды. Ол әкесімен бірге императорлық Лю әулетінен мұрагерлікке үміткерлерді қарастырып, 12 жасар Лю Хунды (劉宏), Цзиэдутинг графы, таңдады. Ол император Лин ретінде таққа отырды. Императрица Ду регенттік қызметін жалғастырды. Ол Чен мен әкесі Доу Вуга сенім арттырып, оларға зор билік берді. Император Хуанның ең жақын адамы болған Консорт Тяньға деген жек көруінен император жесір Ду оны император Хуанды жерлеуге дейін өлімге кесті. Регент ретінде император жесір Ду көптеген маңызды мәселелерге, оның ішінде Цян көтерілістерін басуға ерекше назар бөлді. Ол генерал Дуан Цзюньнің (段熲) Цянды күшпен басып тастау жоспарын қолдады, және ол сәтті аяқталды (бірақ оның осы жорық кезіндегі қатыгездігіне сын айтылды, мүмкін, оның да кінәсі бар еді); осымен Хан әулеті кезінде Цян көтерілістері тоқтатылды.
In January 168, Emperor Huan died without a son. Empress Dou became empress dowager and regent. She and her father examined the potential successors within the imperial Liu clan, and they settled on the 12 year old Liu Hong (劉宏), the Marquess of Jieduting, and he ascended the throne as Emperor Ling. Empress Dou continued to serve as regent. She trusted Chen and her father Dou Wu, and gave them great power. Hateful that Consort Tian had Emperor Huan's greatest affection, Empress Dowager Dou had her executed, even before Emperor Huan could be buried. As regent, Empress Dowager Dou appeared to be diligent and paid attention to many important matters, including the suppression of Qiang revolts. She supported the program of the general Duan Jiong (段熲) to suppress the Qiang with overwhelming force, and he was successful (although he was criticized, and perhaps she should be as well, for being overly cruel during this campaign); this was the end of Qiang rebellions during the Han dynasty.
Доу мен Ченнің евнухтармен бетпе-бет келуі
Олар жетекші лауазымдарға келгеннен кейін, Доу мен Чен үкіметті тазалауға көп күш жұмсады; әсіресе, олар Партизандық тыйымдардың бірінші апатының құрбаны болған шенеуніктерді қайта қызметке алып, оларға жемқорлықпен күресуге, әсіресе қуатты евнухтардың топтарымен күресуге билік берді. Евнухтар бұған қарсы тұруға тырысып, император жесір Доуға үнемі жағымды сөздер айтты, император жесір Доу күн өткен сайын оларға көбірек сенім артты, әсіресе Цао Цзе (曹節) мен Ван Фу (王甫). Чен мен Доу Ву алаңдап, қуатты евнухтарды жою жоспарын жасауға кірісті. 168 жылдың жазында олар жоспармен император жесір Доуға жүгінді, бірақ император жесір Доу таңғалып, оған қарсы шықты – жою жоспары кінәсіздерге әділетсіз екенін айтты. Оның қарсылығынан жоспар кейінге шегерілді. Сол жылдың күзінде евнухтар жоспарды біліп, ашуланды. Жү Ю (朱瑀), жоспарды бірінші болып білген евнух, 17 евнухпен бірге Чен мен Доуға қарсы шабуыл жасау үшін сөз байластырды. Олар тез арада император Линды тұтқындады (оны өзінің қауіпсіздігі үшін деп сендіріп) және Чен мен Доуды қолдаған әскери қолбасшыларды өлімге кесу туралы бұйрықтар шығарды, содан кейін император жесір Доуды ұрлады. Олар Чен мен Доуды ұстау үшін күш жіберді. Чен тез ұсталып, өлімге кесілді, ал Доу евнухтардың бүлік шығарғанын және қарсылық көрсетіп жатқанын жариялады. Евнухтар генерал Чжан Хуанды (張奐) Доу Вудің іс жүзінде сатқындық жасағанына сендіріп, Чжан Хуан Доуды шайқаста жеңді. Доу жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады, ал Доу әулеті қырғынға ұшырады, бірақ оның әйелі Биджинге (比景, қазіргі Солтүстік Вьетнам) жер аударылды. Император жесір Доу үй қамауына алынды, бірақ император жесір атағы сақталды.
After they became the leading officials, Dou and Chen did much to try to clean up government; in particular, they recalled the officials who had been victims of the first Disaster of Partisan Prohibitions and gave them authority to try to stamp out corruption, particularly by the clans of the powerful eunuchs. The eunuchs tried to counter this by flattering Empress Dowager Dou constantly, and Empress Dowager Dou became more trusting of them as the days went by, particularly Cao Jie (曹節) and Wang Fu (王甫). Chen and Dou Wu became alarmed, and they began to set up a plan to exterminate the powerful eunuchs. In the summer of 168, they approached Empress Dowager Dou with the plan, and Empress Dowager Dou was surprised and opposed it—reasoning that an extermination plan was unfair to those who had not committed offenses. With her opposition, the plan was delayed. In autumn of that year, the eunuchs discovered the plan and became enraged. Zhu Yu (朱瑀), the first eunuch to discover the plan, formed a conspiracy with 17 eunuchs to strike back at Chen and Dou. They quickly took Emperor Ling into custody (claiming to him—which he believed—for his own protection) and issued edicts executing the military commanders who supported Chen and Dou, and then kidnapped Empress Dowager Dou. They then sent forces to capture Chen and Dou. Chen was quickly captured and executed, while Dou publicly declared that the eunuchs were rebelling and put on a resistance. The eunuchs tricked the general Zhang Huan (張奐) into believing that Dou Wu was in fact committing treason, and Zhang defeated Dou in battle. Dou killed himself after defeat, and the Dou clan was slaughtered, except that his wife was exiled to Bijing (比景, in modern northern Vietnam). Empress Dowager Dou was put under house arrest, although maintaining her title of empress dowager.
Соңғы жылдары
Императрица-Жетім Ду ешқашан нақты билікті қайта ала алмады, өйткені евнухтар саяси жағдайды жылдар бойы бақылап отырды. Оның ықпалды орнын император Линнің анасы, Императрица-Жетім Донг иеленді. Жанг, әкесін жеңіске ұшыратуға алданғаннан кейін, оны босатуға бірнеше рет тырысты, бірақ сәтті болмады. 171 жылы евнух Донг Мэн (董萌) да император Линге оның арына сөйлеуге тырысты, оның кінәсіз екенін мәлімдеді, және император Лин бастапқыда оған сеніп, императрица-жетім Дуға қайта-қайта барып, оған көптеген заттармен көмектесті. Бұл Цао мен Ванның оны жек көруіне себеп болды, және олар оны императрица-жетім Донгты жамандады деп жалған айыптады; Донг Мэн тұтқындалып, жазаланды. 172 жылы императрица-жетім анасы жер аударылуда қайтыс болғанын естіді, ол күйзеліске ұшырап, өзі де ауырып қалды. Ол сол жылдың жазында қайтыс болды. Күшті евнухтар Дуларды соншалықты жек көріп, оның денесін жүк тасымалдауға арналған арбаға салып, бірнеше күн бойы ауа райына ұшыратып, соңында оны императорлық ұялдамаға ғана лайықты құрметпен жерлеуді жоспарлады. Бірақ император Линнің талабы бойынша, ол күйеуі, император Хуанмен бірге императрица-жетімнің рәсімімен жерленді.
Empress Dowager Dou was never able to regain any real power, as the eunuchs controlled the political scene for years. Her position of influence was effectively taken by Emperor Ling's mother Empress Dowager Dong. Zhang, who had been tricked into defeating her father, repeatedly tried to get her released, but was unable to do so. In 171, the eunuch Dong Meng (董萌) also tried to speak on her behalf with Emperor Ling, claiming that she was innocent of wrongdoing, and Emperor Ling initially believed him, and therefore repeatedly visited Empress Dowager Dou and supplied her with many things. This led Cao and Wang to despise him, and they falsely accused him of defaming Empress Dowager Dong; Dong Meng was imprisoned and executed. In 172, Empress Dowager received news that her mother had died in exile, and she became depressed and ill herself. She died in the summer of that year. The powerful eunuchs so hated the Dous that they had her body placed on a wagon for transporting luggage and exposed to the elements for a few days, and eventually wanted to bury her with the honors only due an imperial consort. At Emperor Ling's insistence, she was still buried with the ceremony of an empress dowager, with her husband Emperor Huan.