Кіріспе

Лондондағы қоғамдық анықтамалық кітапхана, Англия.

Гилдхолл кітапханасы – Лондонға және оның тарихына қатысты тақырыптарға маманданған, Лондондағы қоғамдық анықтамалық кітапхана. Оны Лондон қаласының үкіметі – Лондон корпорациясы басқарады, ол Лондонның тарихи орталығы болып табылады. Кітапхана қорының ең толық бөлігі Лондон қаласына (Ситиге) қатысты тақырыптарға арналған, бірақ Лондонның басқа аудандары туралы да көптеген материалдар бар.

XV және XVI ғасырлар

Гильдхолл кітапханасының бірнеше түрі болды. Гильдхоллдағы алғашқы кітапхана 1425 жыл шамасында Джон Карпентер (қала хатшысы) және Джон Ковентри «бай және ізгі саудагер» Ричард Уиттингтонның өсиеті бойынша «жаңа үй немесе кітапхана» ашу арқылы құрылды. Джон Стоу оны атағандай, бұл «әдемі және кең кітапхана» Гильдхолл шіркеуінің оңтүстік жағындағы ғимаратта басталды. Бұл жинақтың қалдықтары сақталған жоқ, бірақ ол қасиетті жазбаларды зерттеушілерге арналған кітапхана болғандықтан, ол теологиялық кітаптардан тұратын кітапхана болды деген қорытынды жасауға болады (сол кезде, баспа өнері дамымай тұрғанда көптеген кітапханалар осылай болды). Замандастары бұл кітапхананы Гильдхоллдағы Libararia communis (ортақ кітапхана) деп сипаттады. Кітапхана Стоудың «Лондон туралы зерттеуі» (1598) еңбегінде тіркелген. Стоу «Гильдхолл мен колледжге қатысты кітаптармен жабдықталған әдемі және кең кітапхана» деп сипаттайды. Ол Эдуард VI патшалығында (1549 жыл шамасында) Лорд-протектор, Сомерсет герцогы бүкіл жинақты «сұратқан» дейді. Кітаптар арбаларға тиеліп, алып кетілді, бірақ қайтарылмады. Герцог кітаптарды өзінің Strand-тағы жаңа сарайы – Сомерсет үйін безендіру үшін «қарызға алған» болуы мүмкін. Осы мақсатта басқа жинақтар да басқа жерден «қарызға алынған» сияқты. 1550 жылға қарай ғимарат Генрих VIII-нің хирургы сэр Джон Айлифке киім сатуға арналған базар ретінде жалға берілді, бұл сонымен бірге алғашқы кітапхананың осы кезде тоқтағанын көрсетеді. Содан бері тек бір кітап ғана Гильдхолл кітапханасына қайтарылды: ол XIII ғасырға жататын Петрус Риганың «Аврора» кітабы, Библияның латын тіліндегі өлеңмен жазылған нұсқасы, ол антиквариат сатушыдан сатып алынған. Корпорация Сомерсеттен кітапхананы қайтаруға тырысқан көрінбейді, және келесі кітапхана құрылғанға дейін шамамен 300 жыл өтті.

XIX ғасыр

1824 жылы Лондон корпорациясы «Гилдхоллда осы қалаға, Саутворк ауданына және Миддлсекс графтығына қатысты барлық мәселелерді қамтитын кітапхананы ұйымдастырудың және іске асырудың ең жақсы жолын зерттеу» үшін комиссия құрды. Ол корпорацияның қаражаты есебінен, салық төлеушілерден емес, жеке қордан қаржыландырылды (кітапхана 1921 жылға дейін салықпен қаржыландырылмады). Комиссия көптеген құнды кітаптарды жинады және 1828 жылы кітапхана бастапқыда тек корпорация мүшелеріне қолжетімді болды. Ол кезде кітапханада бар болғаны 1700 том кітап болды, бірақ кітапхананың өсуімен бірге оның мүшелері де көбейді, мүшелік билеттері әдебиетшілерге де берілді. 1824–1828 жылдары корпорация құрған шағын кітапхана көлемі мен маңыздылығы жағынан үлкейді. Негізгі коллекция әлі де Лондон тарихына және Лондонның өсуі мен дамуын көрсететін кітаптарға бағытталған; сонымен қатар топографиялық зерттеулер және сөздіктер сияқты жалпы кітапханалық томдар да қамтылды. Кітапхана бірте-бірте орналасқан жерінен тарылып, Гилдхоллдың шығысында және Басингхолл көшесінде жаңа ғимарат салу жоспарланды. Корпорация мен Жалпы кеңес енді кітаптар мен кітапханалық құндылықтарға тегін қолжетімділікті қамтамасыз етуге шешім қабылдады. Жаңа кітапхана ғимаратын қалалық сәулетші Хорас Джонс жобалады; ол 1868–1872 жылдары салынды және 1873 жылы көпшілыққа ашылды. Монументалды тас құрылыс көрші Гилдхолл ғимаратын толықтыру үшін перпендикулярлы готика стилінде салынды. Ол кезде кітапханада Лондон тарихы, сәулет, топография, оның маңындағы аудандар және қаламен байланысты ерте басылған пьесалардың үлкен жинағын қамтитын шамамен 60 000 томдық еңбектер болды. Кітапханада Чэпменнің мұрасы арқылы алынған 19 ғасырдың пьесаларының коллекциясы әлі де сақталуда. Осы ғимарат қазір «Ескі кітапхана» деп аталады, ал Гилдхолл кітапханашысының кеңсесі Бас қарапайымның кабинетіне айналдырылды. Кейбір ескі басылған материалдар «А» және «H» сияқты жіктемелерге ие: бұл кітаптардың ескі кітапхана ғимаратындағы бөлімдер мен сөрелерде орналасқан жерін көрсетеді. 1892 жылғы «Халық кітапханалары туралы» заңға (55 және 56 Vict. c. 53) дейін, жергілікті билік органдарына қоғамдық кітапханалар құруға рұқсат берілгенге дейін, басқа ең ірі муниципалды анықтамалық кітапхана Вестминстер анықтамалық кітапханасы болды. Осы заңнан кейін Гилдхолл «тек анықтамалық» кітапхана болып ерекшеленді және өз коллекциясын кеңейте бастады.

ХХ ғасыр

1926 жылы Лондон классификациясы жүйесі Гильдхолл кітапханасы үшін жасалды және ол Лондон жинағында қазірге дейін қолданылуда. Барбикан кітапханасы да өздерінің Лондон жинағы үшін осы классификацияларды пайдаланады, оны оқу залына беруге болады. Екінші дүниежүзілік соғыста 1940 жылдың 29-30 желтоқсанында кітапхананың бірнеше қоймалары қиратылғандықтан шамамен 25 000 томдық кітап қоры жоғалды; алайда кітапхана ғимаратына көп зиян келген жоқ. Соғыстан кейін кітапхана Гильдхоллдың жертінде қосымша орын алды. Соғыстан кейінгі Гильдхоллды қайта құру жоспары аясында сэр Джайлс Скотт, Ұлы және серіктестерінен жаңа кітапхананы жобалау сұралды. Қазіргі Гильдхолл кітапханасы 1974 жылдың 21 қазанында ашылды. Кітаптарды арбамен жаңа орнына жеткізуге 7 апта уақыт кетті (бұл жолы заңды түрде). Ол сол кездегі кітапханалардың ішінде өте заманауи саналды. Country Life журналында жарияланған мақалада картотекалық тізімдері мен оңай қолжетімді сөрелерінің арқасында бұл кітапхана әлемдегі ақпаратты іздеу бойынша ең тиімді құрал болуы мүмкін екені айтылды, бірақ олар ескі пневматикалық түтік жүйесін де сақтап қалды, себебі оны ештеңемен ауыстыру мүмкін емес еді! 2009-2010 жылдары Баспалар мен карталар және қолжазбалар бөлімдері Лондон Метрополитен мұражайына көшірілді, бірақ ірі қолжазбалар жинақтарының бір бөлігі әлі де Гильдхоллда сақталады. 2023 жылға дейін Гильдхолл кітапханасы қалалық бизнес кітапханасымен бір ғимаратта орналасқан, сондықтан оқырмандар қазіргі және тарихи бизнес ресурстарына оңай қол жеткізе алды. (Бұрын Коммерциялық анықтамалық бөлме деп аталған қалалық бизнес кітапханасы бастапқы орнына қайта келді: алғаш Гильдхолл кітапханасында орналасқан, ол 1970 жылы Басингхолл көшесіне, кейін Брюэрс Холл бағына көшірілді. Қалалық бизнес кітапханасы, қазір Шағын бизнес зерттеу және кәсіпкерлік орталығы, 2023 жылдың ақпан айында Басингхолл көшесіне қайта көшірілді.)

Қызметтер

Қазіргі Гильдхолл кітапханасы – маңызды қоғамдық анықтамалық кітапхана болып табылады, онда кең ауқымды маңызды еңбектер мен дереккөздер сақталған: Лондон қаласы және оның тарихы туралы кітаптардың толық жинағы, Ллойдс теңіз коллекциясы, 17-19 ғасырлардағы саяси және әлеуметтік мәселелерді қамтитын үлкен памфлеттер жинағы, 1665 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі «Лондон газетінің» толық саны, 18 ғасырдың сайлау кітаптары және 1740 жылдан бастап Халық палатасының құжаттарының толық жинағы, 1677 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі жергілікті және сауда каталогтарының бесiз теңдесi жоқ жинағы. Басқа маңызды жинақтар: ағылшын жергілікті тарихы, отбасы тарихы, бизнес тарихы, тамақ және шарап, бағбандарлыққа арналған тарихи кітаптар, садақ ату, 17 және 18 ғасырлардағы музыка, ерте саяхаттар мен зерттеулер, сэр Томас Мор, Чарльз Лэмб, Джон Уилкс, Сэмюэл Пепис, сағат жасау және сағатшылар. Гильдхолл кітапханасында сонымен қатар бес мұрағат жинағы сақталған: ливре компанияларының, қор биржасының, Христос ауруханасының, Сент-Пол соборының және Ллойдс теңіз коллекциясымен байланысты материалдар.