Бельгиялық комикстер тарихындағы ерекше орын

Кіріспе

Комикс тарихындағы ерекше бір топ – франко-бельгиялық комикстер. Бельгия комикстері комикс тарихындағы ерекше бір топ болып табылады және Франциямен бірге Еуропа комикстерінің дамуында маңызды рөл атқарды, олардың арасында ұзақ ортақ тарих бар. Бельгияның екі негізгі тілдік аймағындағы (фландриялық, голланд тілінде және валлондық, француз тілінде) комикстердің әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар, бірақ олар бір-біріне үнемі әсер етеді және Брюссельде, сондай-ақ ірі баспагерлердің екі тілді басылымдарында кездеседі. Бельгияның 20-шы ғасырда халықаралық деңгейде танылған және әсерлі болған санаулы өнер салаларының бірі ретінде комикстер "бельгиялық мәдениеттің ажырамас бөлігі" деп есептеледі.

1940 жылға дейін

Бельгияда комикстердің алғашқы ірі өндірісі 1920-жылдардың екінші жартысында басталды. Алдында жасөспірімдерге арналған суреттелген беттер әлі де Images d'Épinal және фламандтық баламасы Mannekensbladen-ға өте ұқсас болатын. Қолжетімді комикстер Франциядан келді және көбінесе Бельгияның француз тілі үстемдік құрған аймақтарында (Валлония және Брюссель) таралды. Ең танымалдары – La Semaine de Suzette, L'Épatant және Le bon point illustré. Марижак сияқты француз авторлары бельгиялық журналдарға да үлес қосты. 1920-жылдары көптеген жаңа жастар журналдары құрылды, олардың кейбіреулері католик баспасы Altiora Averbode-тан шыққан екі тілді Zonneland / Petits Belges сияқты тәуелсіз болды, ал кейбіреулері – Hergé (Жорж Реми) дебют жасаған Le Boy Scout Belge сияқты скаут журналдары болды. Басқалары газеттерге қосымша ретінде жарияланды. Олардың ең танымалдары – католик газеті Le Vingtième Siècle-дің апталық жастар қосымшасы Le Petit Vingtième. 1928 жылы құрылған бұл журналға жас суретші Жорж Реми бас редактор және негізгі үлескер болып жұмысқа орналасты. Реми, көбінесе Герже деп танылатын, 1929 жылдың қаңтар айында қосымшаға жаңа серияны ұсынды: Тинтиннің оқиғалары. Бастапқыда француз комикс авторлары Ален Сент-Оган мен Пиншон және американдық Джордж Макманустың туындыларына күшті әсер еткен, ол көптеген бельгиялық комикстер үшін үлгі болды – стилі (соқталған ligne claire), пішіні, ырғағы (апта сайынғы), сөздерді білдіретін тізбектерді пайдалану (ал Нидерланды мен Дания сияқты басқа елдердегі комикстер ондаған жылдар бойы мәтінді суреттердің астында сақтап келді) және журналда немесе газетте алғаш рет пайда болуынан кейін альбомдар шығару әдісі. Тинтин өте танымал болғанымен, келесі табысты комикс журналы пайда болғанға дейін шамамен он жыл уақыт өтті. Осы уақыт аралығында жастар журналдарының саны артып, Тинтиннің ықпалымен комикстер жарияланды. Джордж Ван Раемдонк, алғашқы маңызды фламанд комикс суретшісі, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана Голландияда жұмыс істеді. Дегенмен, ол Ян Ватершут және Бут сияқты соғысқа дейінгі фламанд суретшілеріне әсер етті және күнделікті комикстермен газет суретшісі ретінде фламанд комикстерінің ерекше жариялану әдісіне жол ашты. Классикалық өнерге бейімделген, негізгі комикстердегі басылымдардан гөрі, фламанд ағаш оюшысы Франс Мазерелдің 1926 жылғы «Шығу саяхаты» – 165 ағаш оюындағы сөзсіз әңгіме кейде алғашқы графикалық роман деп есептеледі. 1930-жылдардың екінші жартысында көптеген валлондық жастар журналдары жергілікті суретшілердің комикстеріне орын берді. Мысалы, 1936 жылы Le Croisé және 1939 жылы Petits Belges журналдарында Jijé, Jeunesse Ouvrière журналында François Gianolla және Le Patriote Illustré журналында Sirius. Шарлерояға жақын Марсинелл қаласында орналасқан Dupuis баспасы Le Moustique және Bonnes Soirées атты екі отбасылық журналымен сәттілікке жетті. Бас директордың ұлы Шарль Дюпуи жас аудиторияға арналған жаңа журналды және оның басты кейіпкері Спируды шығаруды шешті. Ол 1938 жылдың 21 сәуірінде жарық көрді. Француз суретшісі Роберт Велтер, Мартин Браннердің бұрынғы көмекшісі, Гержеден басқа, Джижеге шабыттандырған американдық суретшілер – Милтон Канифф және Ноэль Сиклс болды.

The first large scale production of comics in Belgium started in the second half of the 1920s. Earlier, illustrated youth pages were still very similar to the Images d'Épinal and the Flemish equivalent, the Mannekensbladen. The comics that were available came from France and were mostly available in parts of Belgium where the French language dominated (Wallonia and Brussels). The most popular were La Semaine de Suzette, L'Épatant and Le bon point illustré. French authors like Marijac contributed to Belgian magazines as well. The 1920s saw the formation of many new youth magazines, some independent like the bilingual Zonneland / Petits Belges from Catholic publishers Altiora Averbode or scout magazines like Le Boy Scout Belge, where Hergé (Georges Remi) debuted; others were published as newspaper supplements. The most famous of these was Le Petit Vingtième, the weekly youth supplement to the Catholic newspaper Le Vingtième Siècle. Founded in 1928, it employed the young artist Georges Remi as editor in chief and main contributor. Remi, better known as Hergé, launched in January 1929 a new series for the supplement: The Adventures of Tintin. Initially heavily influenced by the work of French comics authors Alain Saint Ogan and Pinchon and the American George McManus, It would become the prototype for many Belgian comics to come, in style (the so called ligne claire), appearance rhythm (weekly), use of speech balloons (whereas comics from other countries like the Netherlands and Denmark would keep the text beneath the drawings for decades to come), and the method of using a first appearance in a magazine or newspaper and subsequent albums. While Tintin was very popular, it would take almost a decade before the next successful comics magazine would appear. In the meantime, an increasing number of youth magazines would publish some pages with comics influenced by Tintin. George Van Raemdonck, the first major Flemish comics artist, worked almost exclusively in the Netherlands until after World War II. Still, he influenced some of the earliest pre war Flemish artists like Jan Waterschoot and Buth, and as a newspaper artist with a daily comic strip, he paved the way for the typical publishing method of the Flemish comics when compared to the prevalent Walloon magazine publications. More situated in the classic arts than in the mainstream comics publishing was Frans Masereel, a Flemish wood engraver whose 1926 "Passionate Journey", a wordless story told in 165 woodcuts, is sometimes considered as the first graphic novel. In the second half of the 1930s, most Walloon youth magazines made room for one or more comics by local artists. Examples are Jijé in Le Croisé in 1936 and in Petits Belges in 1939, François Gianolla in Jeunesse Ouvrière, and Sirius in Le Patriote Illustré. Dupuis, a publisher based in Marcinelle near Charleroi, was already having success with its two family magazines Le Moustique and Bonnes Soirées. Charles Dupuis, son of the CEO, decided to start a youth magazine centred around a new hero, Spirou. It debuted on April 21, 1938. French artist Robert Velter, a former assistant of Martin Branner, Apart from Hergé, Jijé's main inspiration came from American artists such as Milton Caniff and Noel Sickles.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс кезінде көптеген журналдар қағаз тапшылығы мен неміс оккупанттарының шектеулеріне байланысты жариялауды тоқтатуға немесе қызметтерін қысқартуға мәжбүр болды. Бұл Валлония және Брюссель баспаларының барлық альбомдары үшін соғыстан кейінгі стандартқа айналды: 1960 жылдардан бастап фламанд комикстерінің барлығы дерлік түсті басылды. Басқа журналдар жариялауды жалғастыруға тырысты, бірақ тыйым салынған американдық комикстерді жергілікті материалмен алмастыруға мәжбүр болды. Бұл жаңа таланттардың қалыптасуына мүмкіндік берді. "Спиру" журналында Джижеге Сириус және жас суретші Морис Тильё қосылды. 1936 жылы негізінен американдық комикстермен басталган фламандтық "Bravo" журналы 1940 жылы бағытын өзгертуге мәжбүр болды және француз тіліндегі нұсқасын жасады, оған Эдгар П. Джейкобс, Жак Лауди, Реймонд Рединг және фламандтық Вилли Вандерстен сияқты көптеген жас бельгиялық суретшілер, сондай-ақ бұрыннан танымал суретші Жан Дратц тартылды. Жас суретшілер үшін тағы бір мүмкіндік – 1930 жылдардағы танымал американдық анимациялық фильмдер көрсетілмей қалған кезде құрылған бірнеше шағын анимациялық студиялар болды. Антверпенде Ray Goossens және Bob de Moor AFIM студиясын құрды, ал Брюссельде André Franquin, Eddy Paape, Peyo және Morris CBA студиясында жұмыс істеді.

1944-1958 жылдар

Соғыстың аяқталуымен қайтадан көптеген журналдар жабылып немесе қожайындары ауысты, ал цензура мен қағаз тапшылығының аяқталуына байланысты көптеген жаңа журналдар пайда болды. 1943 жылдың соңында жоғалып кеткен «Спиру» 1944 жылы сол авторлармен қайта жарық көрді. «Браво» журналы жаңа иелеріне өтті, ал негізгі авторы болғандар жаңа баспагерлер іздеді. «Le Soir» газеті соғыс кезеңіндегі нұсқасын және барлық қызметкерлерін соғысқа дейінгі иелерімен және қызметкерлерімен алмастырды, ал Герже немістермен ынтымақтастық жасады деген айыптаулар тергеліп жатқандықтан, шамамен екі жыл бойы жарияланым шығару мүмкіндігінен айырылды. 1946 жылы Реймонд Леблан өзінің кішкентай «Ломбард» баспасын кеңейту үшін жастар журналын шығаруды жоспарлады және «Тинтин» журналының басты кейіпкері ретінде бұрыннан танымал болған Тинтинді пайдалануға шешім қабылдады. Ол 1946 жылы француз және голланд тілдерінде (соңғысы «Куифье» деп аталды) жарық көрді, бұл бельгиялық комикс журналдары үшін дәстүрге айналды. 1948 жылы Франция үшін де нұсқасы шықты. Журнал бірден негізінен бельгиялық суретшілерді жұмысқа алды, олардың көпшілігі «Браводан» келді: Джейкобс (бұрыннан Гержемен жұмыс істеген), Лауди және жас дебютант Пол Кувельер. Бұл бірден табысқа жетіп, көп ұзамай басқа да есімдер қосылды, соның ішінде Жак Мартин де болды. Фламанд тіліндегі нұсқада (Тинтин әлі танымал емес) бірдей жетістікке жету үшін Фламандтың ең үздік жаңа суретшілері Боб де Мур және Вилли Вандерстенмен байланысқа түсті. Де Мур өмірінің соңына дейін Эрже мен Тинтинмен бірге болды, бірақ Вандерстен 11 жылдан кейін журналдан қайта кетті. Көптеген басқа журналдар бірнеше жыл ғана өмір сүрді, содан кейін олардың ең жақсы суретшілері «Спиру» немесе «Тинтинге» қосылды. «Бимбо», «Стори» немесе «Врилл» сияқты журналдар негізінен аймақтық табысқа ие болды және шын мәнінде танымал негізгі сериясы болған жоқ. Тильйо «Бимбода», Мартин «Врилде» жұмыс істеді, Андре Пол Дюшато өзінің жазушылық мансабын «Бравоның» жаңа нұсқасында бастады. «Petits Belges / Zonneland» басылымы жалғасты, бірақ тек бірнеше бетін комикстерге арнады. Бұл күндері басты суретші - Ренаат Демон, кейін Франсуа Кренхальс қосылды. Бұл кезеңде «Тинтин» мен «Спирудың» басты бәсекелесі - басқа баспа әдісі бар «Heroic Albums» болды: аптасына бір беттің ырғағымен үздіксіз пайда болатын бірнеше жалғастыратын әңгімелер орнына «Heroic» аптасына бір толық әңгімені жариялады. Негізгі суретшілер Тильйо, Фред Функен, Тибет, Франсуа Кренхальс, Грег болды. Францияда цензураға ұшырағандықтан, журнал ақыры 1956 жылы жабылды. Фландрияда жаңа журналдардың осындай бумы болды, бірақ ең маңызды суретшілер мен комикстер ұзақ уақыт бойы негізінен газеттерде жұмыс істеді: Марк Слин «'t Kapoentje» журналында көптеген беттерді толтырды, бірақ оның негізгі сериясы «Нерон» 1947 жылдан бастап «Het Volk» газетінде пайда болды. Вилли Вандерстен голланд және француз тілдеріндегі журналдардың бүкіл сериясында жұмыс істеді, бірақ оның негізгі сериясы «Спайк және Сьюзи» 1945 жылдан бастап «De Standaard» газетінде пайда болды. Бұл екі суретші 1980 жылға дейін фламанд комикс сахнасына үстем болды, бірақ «Нерон» француз және неміс тілдеріне аударылса да, Фландриядан тыс жердегі жалғыз жетістік - «Спайк және Сьюзи» болды, ол Нидерландының ең танымал комиксі болды және Валлонияда да үлкен аудиторияға ие болды, негізінен «Тинтинде» арнайы жасалған жеті әңгіменің пайда болуынан, олар әдетте серияның ең жақсысы деп саналады. Осы арада кейінірек танымал болатын көптеген суретшілер валлондық газеттерде шағын көлемде дебют жасады: Пейо, Грег, Альберт Удерзо, Рене Госцинни.

The end of World War II was a second caesure, with again many magazines disappearing or changing hands, while a huge amount of new magazines appeared now that censure and paper shortage were coming to an end. Spirou, which had disappeared at the end of 1943, reappeared in 1944 with the same authors. Bravo on the other hand got new owners, and the main contributors searched new publishers. The newspaper Le Soir replaced its wartime version and all the staff with the pre wartime owners and staff, and Hergé was left without a publication outlet for nearly two years while allegations of collaboration with the Germans were investigated. In 1946, Raymond Leblanc wanted to start a youth magazine to expand his small publishing house Lombard, and decided to use the already very popular Tintin as the main hero for Tintin magazine. It started in 1946 with a French and Dutch language version (the latter called Kuifje), as had become the custom for Belgian comics magazines. A version for France followed in 1948. The magazine immediately employed mainly Belgian artists, most coming from Bravo: Jacobs (who already had collaborated with Hergé), Laudy, and the young debutant Paul Cuvelier. It was an instant success, and soon other names joined, including Jacques Martin. To get the same success with the Flemish version (where Tintin was not so well known yet), two of the best new Flemish artists were contacted: Bob de Moor and Willy Vandersteen. De Moor stayed with Hergé and Tintin until the end of his life, but Vandersteen left the magazine again after 11 years. Many other magazines only survived for a few years, and their best artists then joined either Spirou or Tintin. Magazines like Bimbo, Story or Wrill mainly had regional success and lacked a truly popular main series. Tillieux worked for Bimbo, Martin for Wrill, André Paul Duchâteau started his writing career in the new version of Bravo. Petits Belges / Zonneland continued to be published, but only devoted a few pages to comics. The main artist in these days is Renaat Demoen, later joined by François Craenhals. The main competitor for Tintin and Spirou in this period was Heroic Albums, which had a different publishing method: instead of a number of continuing stories which often appeared continuously with a rhythm of one page a week, Heroic published one complete long story every week. The main artists were Tillieux, Fred Funcken, Tibet, François Craenhals, Greg, Due to being censored in France, the magazine finally disappeared in 1956. In Flanders, there was a similar boom of new magazines, but the most important artists and comics in the long run worked mainly for the newspapers: Marc Sleen filled many pages in the magazine 't Kapoentje, but his main series Nero appeared in the newspaper Het Volk from 1947 on. Willy Vandersteen worked for a whole series of magazines, both in Dutch and French, but his main series Spike and Suzy appeared in De Standaard from 1945 on. These two artists dominated the Flemish comics scene until 1980, but even though Nero gets translated in French and German, the only success outside Flanders was Spike and Suzy, which became the most popular comic of the Netherlands and got a sizable audience in Wallonia as well, mainly because of the appearance of seven specially created stories in Tintin, which are commonly considered to be the best of the series. Meanwhile, many artists who would later become famous debuted on a small scale in the Walloon newspapers: Peyo, Greg, Albert Uderzo, René Goscinny,

1950 жылдары Бельгиядағы комикс сахнасында үш негізгі баспа әдісі басым болды: негізгі журналдар «Тинтин» және «Спиру», кейіннен «Ломбард» және «Дупуи» редакторлары шығарған альбомдармен; күн сайынғы газет комикстері Фландрияда, кейіннен «De Standaard» және «Het Volk» шығарған арзан қара және ақ альбомдармен; және француз тіліндегі газеттердің апталық газет қосымшалары, негізінен кейінгі альбомдар жоқ. Басқа журналдардың саны біртіндеп азайып, журналсыз тәуелсіз комикс альбомдарын шығарушылар, «Кастерманды» қоспағанда, Герже комикстерін және басқа да шектеулі сандағы комикстерді шығарушымен бірге жоғалып кетті. Бұл кезеңде бельгиялық комикстер өздерінің алтын дәуірін, тұрақты өсу мен кеңейту кезеңін, көптеген бельгиялық ең танымал сериалдардың басталуы мен жалғасын тапты. «Спиру» газет сапасындағы 12 беттен 52 толық түсті бетке дейін кеңейтілді, ал соғыстан кейін қайта енгізілген американдық комикстер 1950 жылы дерлік жойылды. Олардың орнын Виктор Юбинон мен Жан Мишель Шарлье («Бак Дэнни»), Морис Тильйо («Жил Журдан»), Эдди Паапе, Вилл және ең бастысы Андре Франкан, Моррис және Пейо басты. Олардың тиісінше «Гастон Лагафф», «Лакки Люк» және «Смурфтар» сериялары халықаралық бестселлерлерге айналды. Бірінші буын Jijé-мен жұмыс істеп көп нәрсе үйренген, ал көптеген жас суретшілер өздерінің серияларын жасамас бұрын «Studio Peyo»-да кәсіби мансабын бастады, бұл Марсинель мектебінің жалғасуын қамтамасыз етті. Журналдың юморлық аспектісін бас редактор Иван Дельпорт, Франкан, Вилл және Пейо үшін жазған автор қамтамасыз етті. «Тинтиннің» басты суретшілерімен бірге олар келесі ондаған жылдарға бельгия-француз комиксін анықтады. «Тинтин» де ұқсас оқиғаға ие болды, жылдам табысқа жетіп, кеңейді. Жан Гратон («Мишель Вайян») және Раймонд Машеро сияқты жаңа суретшілер жаңа аудиторияға жетті. Герже «Тинтин» комикстеріндегі жұмысына көмектесу үшін өз студиясын құрды, және ол Боб де Мур және Роджер Лелу сияқты көптеген суретшілердің стилін анықтады. Екі журналдың стильдері айқын түрде ерекшеленді, «Тинтиннің» «ligne claire» және одан да тұжырымды, дидактикалық тоны «Спирудың» юмористик, көбірек карикатуралық Марсинель мектебінен өзгеше болды. Фландрияда екі аудармаланған валлондық журналдың табысына теңесе алатын жергілікті журнал болған жоқ, және осы кезеңнен өту үшін олар тәуелсіз журнал ретінде жоғалып, апталық газет қосымшаларына айналды. Ең маңыздысы «'t Kapoentje» болды, ол Бут пен Рик Клементтің жұмысын жариялады, бірақ Фландриядан тыс жерде әсері болған жоқ. Бұл кезеңде шынымен табысқа жеткен жалғыз жаңа суретші - Жэф Нис, «Jommeke» комиксімен, ол 1955 жылы дебют жасады және Фландриядағы үшінші маңызды күнделікті газет комиксіне айналды. Пом, Боб Мау немесе Ренаат Демон сияқты суретшілер аз табысқа жетті және шектеулі аудиторияға ие болды, ал басқа фламанд суретшілері француз тіліндегі журналдарда жұмыс істеуді бастады, «Спирудағы» Моррис пен «Тинтиндегі» Боб де Мурдың қадамдарынан ерді. Бұл кезеңдегі ең табыстысы Берк болды, ол бұл кезеңде «Тинтинде» пайда болды, содан кейін «Спируға» көшті.

In the 1950s, the comics scene in Belgium is dominated by three main publishing methods: the main magazines Tintin and Spirou, coupled with the albums published afterwards by the editors Lombard and Dupuis; the daily newspaper comics in Flanders, with the cheaper black and white albums afterwards by De Standaard and Het Volk: and the weekly newspaper supplements of the French language newspapers, which mainly lacked subsequent albums. The number of other magazines slowly decreased, and the independent comic albums publishers without a magazine disappeared with the exception of Casterman, publisher of the comics by Hergé and a limited number of other comics. In this period, the Belgian comics had their Golden Age, a period of constant growth and expansion, with the start and continuation of many of the most popular Belgian series. Spirou expanded from 12 pages of newspaper quality to 52 full colour pages, and the number of American comics, reintroduced after the end of the war, dwindled to near nil in 1950. Their place was taken by Victor Hubinon and Jean Michel Charlier (Buck Danny), Maurice Tillieux (Gil Jourdan), Eddy Paape, Will, and most importantly André Franquin, Morris, and Peyo. Their respective series Gaston Lagaffe, Lucky Luke and The Smurfs became international bestsellers. While the first generation learned much of the art while working with Jijé, many younger artists started their professional career in the Studio Peyo before creating their own series, assuring the continuation of the School of Marcinelle. The humour aspect of the magazine was assured by the editor in chief Yvan Delporte, writer for Franquin, Will and Peyo. Together with the main artists of Tintin, they defined the Franco Belgian comics for decades to come. Tintin had a similar story, with rapid success and expansion. New artists like Jean Graton (Michel Vaillant) and Raymond Macherot reached new audiences. Hergé started his Studio to help him with the work on the Tintin comics, and it defined the style of many artists like Bob de Moor and Roger Leloup. The styles of the two magazines were distinctly different, with the ligne claire and the more serious, didactic tone of Tintin contrasting with the humorous, more caricatural Marcinelle school of Spirou. In Flanders, no local magazine could equal the success of the two translated Walloon magazines, and to survive this period, they disappeared as independent magazines and became weekly newspaper supplements. The most important was 't Kapoentje, which published the work of Buth and Rik Clément, but which had no influence outside Flanders. The only new artist to become truly successful in this period was Jef Nys with Jommeke, which debuted in 1955 and became the third major daily newspaper comic in Flanders. Artists like Pom, Bob Mau or Renaat Demoen were less successful and had only a limited audience, while other Flemish artists started working for the French language magazines, following in the footsteps of Morris in Spirou and Bob de Moor in Tintin. The most successful of those in this period was Berck, who first appeared in this period in Tintin before moving to Spirou.

1959-1977 жылдар

1959 жылдан бастап Спиру мен Тинтиннің басымдығы біртіндеп азайды. Суретшілердің алғашқы буыны бұрынғы онжылдықтардағы жарияланым қарқынын сақтай алмады, ал француз журналдары француз билігінің протекционистік цензурасының арқасында жаңа оқырмандарға жетті. Бұрын бельгиялық журналдар мен газеттерде жұмыс істеген Рене Госинни мен Альберт Удерзо сияқты француз суретшілері өздерінің «Pilote» журналын құрды, ал ондағы еркін атмосфера Спирудан Моррис, Джиже, Шарлиер және Хубинон сияқты өнертапқыштарды қызықтырды. Моррис ең болмаса, Спиру үшін жұмысын жалғастырды, бірақ төмендеу басталған еді. Тинтин Гержеден жаңа оқиғалардың келмеуінен зардап шекті. 1962 жылы Грег бас редактор болып тағайындалды және 1975 жылға дейін осы лауазымда тұрды, журналға жаңа, ересектерге арналған стиль мен мазмұн енгізіп, Герман Хуппен, Уильям Вэнс, Жан Ван Хамме және Дани сияқты жаңа суретшілерді таныстырды. Алайда, осы авторлардың жұмысы сын тұрғысынан мақтауға ие болғанына қарамастан, таралымы Франциядағы рекордтық 270 000 данадан айналмалы түрде төмендеді, ал Тинтиннің халықаралық басылымдары келесі онжылдықта жоғалып кетті, бірақ Розинскийдің «Торгал» сериясын жарыққа шығарғанға дейін емес. Спиру да жаңа суретшілер мен серияларды таныстырып, беттерін толтырып, оқырмандарын сақтап қалуға тырысты. Олардың көпшілігі Рауль Ковиннің журналдың жаңа бас жазушысы ретінде танылуымен 1970 жылдарға қарай нағыз жұлдыздарға айналды. 1960 жылдардың ең танымал жаңа сериясы Франкиннің әріптесі Жан Робаның «Буль э Биль» туындысы болды. 1967 жылы «Лаки Люк» тоқтатылғаннан кейін ол «Гастон Лагафф»бен бірге журналдың ең сүйікті сериясына айналды. 1970 жылдарға қарай Берк («Сэмми»), Ламбил («Les Tuniques Bleues»), Франсуа Валтери («Наташа») және Лелоп («Йоко Цуно») – журналдың жаңа суретшілері мен серияларының ішіндегі маңызды тұлғалар болды, ал Рауль Ковин ең ірі жазушы ретінде танылды. Дегенмен, аптасына шамамен 280 000 данаға жететін ең жоғары таралымы (Франция мен Бельгияның жалпы саны) 1966 жылдан кейін қайталанбады. Валлонияда бұл үдеріс 1971 жылы ғана басталды, алғашқы марапаттар (Брюссельдегі «Сент-Мишель» сыйлығы) мен фанзин («Рантанплан»), екеуі де Андре Леборнның еңбектері, сондай-ақ ескі материалдарды қайта басып шығаратын алғашқы мамандандырылған дүкен мен баспагер Мишель Делинь пайда болды. Брюссельдегі Сент-Люк институты Эдди Паапе сияқты оқытушылармен комикс бөлімін ашты және 1980 және 1990 жылдары көзге шыққан жаңа, ересектерге бағытталған авторлардың дамуына үлкен үлес қосты. Елдің түкпір-түкпіріндегі ірі суретшілердің көрмелері ұйымдастырылды, олардың кейбіреулерін әуесқойлар, ал кейбіреулерін үкімет қолдады.

From 1959 on, the dominance of Spirou and Tintin slowly disappeared. The first generation of artists could not continue the publication rhythm of the previous decades, and French magazines reached new audiences, helped by the protectionistic censoring by the French authorities. French artists like René Goscinny and Albert Uderzo, who previously worked for Belgian magazines and newspapers, started their own magazine Pilote, and the less restrictive atmosphere there attracted some of their main colleagues from Spirou like Morris, Jijé, Charlier and Hubinon. Apart from Morris, they all continued working for Spirou as well, but the decline had started. Tintin suffered from the lack of new stories by Hergé. Greg became the new editor in chief in 1962 and stayed on until 1975, introducing a new, more adult style and content to the magazine, and introducing some major new artists like Hermann Huppen, William Vance, Jean Van Hamme and Dany. But despite the critical acclaim of these authors, the circulation slowly declined from the record high of 270,000 copies a week in France alone, and the different international editions of Tintin disappeared over the next decade, but not before launching a last major series with Thorgal by Rosinski. Spirou as well had to introduce new artists and series to fill the pages and keep their readers. It took many of them until around 1970 to become real stars, with the rise of Raoul Cauvin as the new main writer of the magazine. The biggest new series of the 1960s was Boule et Bill by Franquin collaborator Jean Roba. It became the most popular series of the magazine together with Gaston Lagaffe after the disappearance of Lucky Luke in 1967. Around 1970, Berck (Sammy), Lambil (Les Tuniques Bleues), François Walthéry (Natacha), and Leloup (Yoko Tsuno) were the main new artists and series, with Raoul Cauvin as the most important writer. However, the top circulation of about 280,000 copies a week (France and Belgium combined), was no longer reached after 1966. In Wallonia, it only seriously commenced in 1971, with the first awards (the Prix Saint Michel in Brussels) and fanzine (Rantanplan), both by André Leborgne, and the first specialized shop and republisher of old material, Michel Deligne. The Institut Saint Luc in Brussels created a comics department with teachers like Eddy Paape, and was largely responsible for the new, more adult oriented authors who came to the fore in the 1980s and 1990s. Expositions with the major artists were organized throughout the country, some by amateur enthusiasts, some endorsed by the government.

1978 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Соңғы онжылдықтар бельгиялық комикстердің дәстүрлі баспа жүйелерінің одан әрі құлдырауын және еуропалық комикстердегі бельгиялық авторлардың үстемдігінің аяқталуын көрсетті. Апталық жасөспірімдер комикстерінің басымдығынан ересектерге арналған комикстерге ауысуды "Тинтиннің" тоқтауы және 1978 жылы "A Suivre" журналының басталуы бейнеледі. Бұл журнал Hugo Pratt және Jacques Tardi сияқты суретшілермен бірге графикалық романдардың еуропалық авторларының ұзын бөлімдерін жариялады. Онда Дидье Комес, Бенуа Сокал және Франсуа Шутен сияқты ең жақсы валлондық және брюссельдік таланттарға да орын болды. Графикалық инновацияларға бағытталған "Métal Hurlant" сияқты француз журналдарына интеллектуалды жауап ретінде қарастырылған журнал үлкен жетістікке ие болды және үлкен әсер етті, бірақ салыстырмалы түрде қысқа өмір сүрді. 1980 жылы жарық көрген голланд тіліндегі нұсқасы 1989 жылы жабылды (осы жылы "Pilote" тоқтатылды), ал 1997 жылы француз тіліндегі нұсқасы да жоғалып кетті, бұл көптеген адамдар альбомдарды бірден сатып алуды қалайтын нарықта журнал форматының құлдырауын көрсетті. Фландрияда Standaard Uitgeverij баспасы 1993 жылы "Suske en Wiske Weekblad" жасөспірімдер комиксі журналын шығарумен соңғы тәжірибе жасады: классикалық комикстер мен жаңа сериалдардың қоспасы, ең танымал голланд тіліндегі сериалдар мен үлкен жарнамалық кампаниясының арқасында бастапқыда үлкен аудиторияны жинады, бірақ бірте-бірте қарқынын жоғалтып, 2003 жылы тоқтатылды. "Spirou" журналы ғана сақталып қалды, бірақ голланд тіліндегі "Robbedoes" нұсқасы 2005 жылы таралымы 3000 данадан аспайтын болған соң тоқтатылды, фламанд аудиториясы үшін массалық комикстер журналдарының жоқтығына себеп болды, бұл жас фламанд суретшілеріне үлкен аудиторияны табуды қиындатты. "Spirou", 1970 және 1980 жылдары 280 000-нан 160 000 данаға дейін төмендегеннен кейін, тұрақты таралымын сақтап, Dupuis баспасы үшін көрме және жаңа суретшілер мен сериалдарды альбом сериясын шығаруға үлкен инвестиция жасамас бұрын сынау құралы болып табылады. 1970 жылдардың соңында және 1980 жылдары "Le Trombone Illustré" қосымшасымен және "XIII" және "Jeremiah" сияқты комикстерді жариялау арқылы ересек аудиторияға бағытталған тәжірибелерден кейін, назар қайтадан юморлық сериалдарға және жасөспірімдер аудиториясына ауды. Бернард Хислэр, Zep, Tome, Janry немесе Midam сияқты қазіргі танымал суретшілер осы журналда дебют жасады немесе әлі де жариялануда. Бірақ журналдан басқа, Dupuis, басқа баспагерлер сияқты, ересек аудиторияға арналған графикалық романдар жинағын ұсынады. Lombard және Dupuis екеуі де француздық Média Participations медиа концерніне сатылды, бірақ үлкен тәуелсіздігін сақтап қалды. Фландрияда бұл кезең Хек Леманстың "Bakelandt" және Мерхоның өте табысты "Kiekeboe" газет комикстерінің пайда болуымен басталды. Бірақ олар баяу өліп бара жатқан жүйенің соңғы жетістіктері болып көрінді, ал Фландриядағы комикстер де альбомдарға көбірек бағытталды. Сәтті сериалдар мен авторлар аз, ал Urbanus немесе "F. C. De Kampioenen" сияқты көпшілігі тек жергілікті жетістікке қол жеткізеді. Эвер Мюлен, негізінен иллюстратор, немесе Камагурка, карикатурашы, Валлонияда, Францияда және Нидерландыда табысқа жетеді, бірақ осы ерекшеліктерден басқа, фламанд комикс суретшілерінің табысқа жетуінің негізгі жолы әлі де үш француз тіліндегі баспагерлер арқылы шығу болып табылады. 1960 жылдан бері Уильям Вэнс, Джо Эль Азара, Гриффо, Марвано, Жан Пол, Ян Босшарт және Люк Кромхеке ең табыстылары.

The last decades have shown the further decline of the traditional publication systems of the Belgian comics, and the end of the dominance of the Belgian authors in European comics. Reflecting the shift from the dominance of weekly youth comics to longer adult comics was the demise of Tintin and the start of A Suivre in 1978, the more adult oriented monthly magazine of publisher Casterman. It published longer "chapters" of the main European authors of graphic novels, with artists like Hugo Pratt and Jacques Tardi. Among them, room was still reserved for the best Walloon and Brussels' talents, including Didier Comès, Benoît Sokal, and François Schuiten. The magazine, seen as the more intellectual reply to French magazines like Métal Hurlant who were more oriented towards graphical innovation, was a big success and had a lot of influence, but turned out to be relatively short lived. The Dutch language edition, started in 1980, folded in 1989 (the same year Pilote ceased publication), and in 1997 the French language edition disappeared as well, further demonstrating the demise of the magazine format in a market where most people prefer to immediately buy the albums. In Flanders, a final experiment with a youth comics magazine was started in 1993 with Suske en Wiske Weekblad by Standaard Uitgeverij: with a mix of classic comics and new series and carried by the most popular Dutch language series and a sizable promotional campaign, it got a sizable audience at first, but slowly lost momentum and disappeared in 2003. The only comics magazine to survive is Spirou, but with the end of the Dutch version Robbedoes in 2005, when the circulation had dropped to only about 3,000 copies, no mass market comics magazines for the Flemish audience remained, making it harder for young Flemish artists to gain a larger audience. Spirou, meanwhile, after a decline during the 1970s and 1980s from 280,000 to 160,000 copies, holds on to a quite steady circulation, and is a mix of a showcase for Dupuis and a method to test new artists and series before doing the sizable investment of an album series. After experiments to target a more mature audience in the late 1970s and in the 1980s with the supplement Le Trombone Illustré and the publication of comics like XIII and Jeremiah, the focus is again fixed on humour series and an audience of young teenagers. Now famous artists like Bernard Hislaire, Zep, Tome, Janry or Midam debut or still publish in the magazine. But next to the magazine, Dupuis, like all the other editors, targets the older audience as well with a collection of graphic novels. Both Lombard and Dupuis have since been bought by the French media concern Média Participations, but retain a large degree of independence. In Flanders, this period started with the appearance of two new successful newspaper comics, Bakelandt by Hec Leemans and the extremely successful Kiekeboe by Merho. But they seemed to be at the same time the final successes of a slowly dying system, and comics in Flanders are more and more centered around albums as well. Successful series and authors are few and far between, and most, like Urbanus or F. C. De Kampioenen, are only a local success. A few peripheral figures like Ever Meulen, who is mainly an illustrator, or Kamagurka, who is more of a cartoonist, do become successful in Wallonia, France and the Netherlands, but apart from those exceptions, the main method for Flemish comics artists to become successful is still being published by the three French language publishers. Some of the most successful of these since the 1960s are William Vance, Jo El Azara, Griffo, Marvano, Jean Pol, Jan Bosschaert and Luc Cromheecke.

Сатылымдар

1930 жылға дейін Бельгияда жарық көрген комикстердің басым бөлігі француз немесе американдық болған. 1950 жылы Тинтиннің сәттілігінен кейін Бельгияда шетелдік комикстер жариялану ісі дерлік тоқтады, ал 1960 жылға қарай Батыс Еуропаның көптеген елдерінде (Ұлыбританияны қоспағанда) оқылатын комикстердің көпшілігі бельгиялықтар тарапынан жасалған немесе бельгиялық журналдар үшін арналған. 1944 жылға қарай Тинтиннің 275 000 альбомы сатылған еді: 2000 жылға қарай дүниежүзілік сатылым шамамен 200 миллионға жетті. 2000 жылы Бельгияда жыл сайын 40 миллионға жуық альбом басылып шығарылды, оның 75% экспортқа жіберілді. Францияда сатылатын комикстердің шамамен 75% үш ірі бельгиялық комикс баспаханасы – Dupuis, Le Lombard және Casterman шығарған. Жылына 9-10 миллион альбом шығаратын және 1000 атаудан тұратын каталогы бар Dupuis француз комикс нарығының үштен бір бөлігін қамтиды. Dupuis комикстерін сатып алды. Бұл баспаханалардың көпшілігі қазір шетелдік (көбінесе француз) меншігінде болғанымен, олар әлі де Бельгиядан жұмыс істейді және бельгиялықтар басқарады. Бельгияда 700-ден астам кәсіби комикс суретшісі бар, бұл елді шаршы километріне ең көп комикс суретшісі бар елге айналдырады. 2010 жылы Франциядағы ең көп сатылған он комикс авторының төртеуі бельгиялықтар болды: Жан Ван Хамме, Эрже, Рауль Ковин және Стивен Десберг. Сол сияқты, он бестселлер комикс атауының алтауы белгілі бір дәрежеде немесе толығымен бельгиялық шығу тегіне ие болды, оларға Largo Winch, Lucky Luke, Blake and Mortimer, Le Chat, Le Petit Spirou және Thorgal кірді. Фландрияда комикстер кітап сатудың жалпы көлемінің шамамен 14% құрайды, ал 2010 жылғы ең көп сатылған кітаптардың 20-сының ішінде 5 комикс (3-і De Kiekeboes және 2-і FC De Kampioenen) бар. Фландриядағы ең көп сатылған комикстердің алғашқы 20-сының ішінде бір ғана аударма комикс – Largo Winch кездеседі, бұл франкофондық комикстер әлі де голланд тіліне аударылғанымен, ең көп сатылатын өнімдер жергілікті фламандтық өнімдер екенін көрсетеді.

ықпал етуі және танылуы

Бельгия 9-шы өнердің дамуында маңызды рөл атқарды. Шындығында, комикстерді 9-шы өнер деп атаудың өзі бельгиялыққа байланысты. Моррис 1964 жылы «Spirou» журналында комикс тарихы туралы сериясын бастағанда бұл терминді енгізді. «Time» журналы Бельгияның комикс мәдениетін «Еуропаның ең байы» деп атады, ал «Calgary Sun» Бельгияны «комикстің отаны» деп сипаттайды. Бельгия комикстерінің фандық қауымнан тыс танылуы баяу болды, бірақ 1970-ші жылдары газеттер мен журналдарда комикстер мен авторлар туралы көбірек сын-пікірлер мен мақалалар жарияланды. Комикстер кейіпкері бейнеленген алғашқы ресми марка 1979 жылы шықты, ол Тинтинге арналған еді, ал келесі онжылдықтарда Бельгияның ең танымал комикстері пайда болды. 1969 жылдан бастап ірі көрмелер ұйымдастырылды, соңында 1989 жылы Виктор Хорта жобалаған ескі қоймада Брюссельде Бельгия комикс өнері орталығы, көбінесе Комикс мұражайы деп аталатын мекеме ашылды. 1994 жылы 160 000, ал 2000 жылы 240 000 адам келді. Бельгияның әртүрлі қалаларында ірі комикстердің қабырға суреттері мен мүсіндері орналасқан, ал кейбір танымал суретшілерге ордендер берілді. Жиже ғана емес, Андре Франкин сияқты белгілі бельгиялық авторлардың, сондай-ақ Жан Жиро және Жан-Клод Мезиер сияқты француз авторларының ұстазы болды. Журналдардағы негізгі комикстер Италия, Испания, Португалия, Германия немесе Нидерландыдағы маңызды комикс журналдарында қайта басылды. Басты сериялар мен авторлардың альбомдары ондаған тілге аударылды, тіпті көптеген екінші дәрежелі сериялар да Батыс Еуропаның әртүрлі тілдеріне аударылды. Голландтық Джост Сварте, америкалық Крис Уэр, австралиялық Билл Лик немесе норвегиялық Джейсон сияқты суретшілер Гержедің «ligne claire» стилінен үлкен әсер алды, ал испан Даниэль Торрес, фин Пора және француз Ив Чалланд Джиже мен Франкиннің «Атомдық стиліне» жақын болды. Камагурка мен Филипп Гелюк сияқты жақында шыққан суретшілер Францияда ерекше танымал. Соңғы кезде бельгиялық графикалық романдар, мысалы Жан-Филипп Стассеннің «Deogratias» романы ағылшын тіліне аударылды, сонымен қатар көптеген ескі сериялар қайта басылып шығады, бірақ көбінесе сәл табысқа жетеді. Әсіресе Герже мен Тинтин комикс авторларының шеңберінен тыс, Рой Лихтенштейн мен Энди Уорхол сияқты басқа суретшілерге де үлкен әсер етті. Франция мен Нидерланды пошта қызметтері Тинтиннің естелігіне арналған маркалар шығарды. «XIII», «Tintin», «Spirou et Fantasio», «Spike and Suzy» және «Lucky Luke» сияқты танымал сериялар бойынша бейне ойындар, анимациялық және тікелей эфирде көрсетілетін фильмдер түсірілді, ал Ханна Барбераның «The Smurfs» сериясы жаппай тауарлармен бүкіл әлемде сәттілікке жетті, бұл 2005 және 2006 жылдары Германия мен Канадада Тинтин мен Лакки Люк оқиғаларына негізделген анимациялық мультфильмдердің жоғары рейтингісімен дәлелденді. Бірақ Германн Хуппен мен Жан Ван Хамме жазған «The Wedding Party» сияқты ересек графикалық романдар да фильмге көшірілді. Еуропалық комикс суретшілерінің көпшілігі мансабының басында, көбінесе Бельгияда біраз уақыт жұмыс істеді: француз авторлары Альберт Удерзо мен Рене Госцинни, Жак Тарди, Жан Гратон және Клэр Бретечер, неміс Андреас, поляк автор Гжегорц Росински, португал Карлос Рок, швейцариялық авторлар Зеп және Кози. Тіпті итальяндық автор Хьюго Пратт өзінің көптеген танымал кейінгі туындыларын Кастерман үшін жасады.

Belgium has played a major role in the development of the 9th art. In fact, even the designation of comics as the 9th Art is due to a Belgian. Morris introduced the term in 1964 when he started a series about the history of comics in Spirou Belgium's comic strip culture has been called by Time magazine "Europe's richest"., while the Calgary Sun calls Belgium "the home of the comic strip". Recognition for the Belgian comics outside the fandom was slow to come, but in the 1970s more and more comics and authors got reviews and articles in newspapers and magazines. The first official stamp picturing a comics hero was made in 1979, showing Tintin, and most famous Belgian comics followed in the next decades. Major expositions were organized from 1969 on, and finally the Belgian Centre for Comic Strip Art, commonly called the Comics Museum, was opened in Brussels in 1989 in an old warehouse designed by Victor Horta. It grew rapidly, with 160,000 visitors in 1994 and 240,000 by 2000. Different Belgian towns have mural paintings and statues of the major comics, and some of the most famous artists have been knighted. Jijé was not only the teacher of important Belgian authors like André Franquin, but also of major French authors like Jean Giraud and Jean Claude Mézières. and the major comics from the magazines were reprinted in the main comics magazines in Italy, Spain, Portugal, Germany, or the Netherlands. Albums of the main series and authors have been translated in dozens of languages, and even many minor series have been translated in different languages in Western Europe. Artists like the Dutch Joost Swarte, American Chris Ware, Australian Bill Leak or Norwegian Jason are heavily influenced by the ligne claire of Hergé, while others like the Spanish Daniel Torres, Finnish Pora and French Yves Chaland more closely followed the "Atom Style" of Jijé and Franquin. More recent artists like Kamagurka and Philippe Geluck are especially popular in France. More recently, Belgian graphic novels have been translated in English as well, like Jean Philippe Stassens Deogratias, while many older series are reprinted as well, though often with limited success. Especially Hergé and Tintin have also had a lot of influence on other artists outside the circle of comics authors, like Roy Lichtenstein and Andy Warhol. and both the French and the Dutch postal offices have issued stamps remembering Tintin. Video games and animated and live action movies have been made for popular series like XIII, Tintin, Spirou et Fantasio, Spike and Suzy and Lucky Luke, and the long running Hanna Barbera series of The Smurfs became a worldwide success with massive merchandising, and the success continues as evidenced by the ratings animated cartoons based on the adventures of Tintin and Lucky Luke had in Germany and Canada in 2005 and 2006. But also more mature graphic novels like The Wedding Party by Hermann Huppen and Jean Van Hamme have been turned into movies. Most major European comic artists worked for a while, often early in their career, in Belgium: French authors like Albert Uderzo and René Goscinny, Jacques Tardi, Jean Graton and Claire Bretécher, a German like Andreas, the Polish author Grzegorz Rosiński, the Portuguese Carlos Roque, Swiss authors Zep and Cosey Even the major Italian author Hugo Pratt created many of his best known later works for Casterman.