Кіріспе

Франсуа де ла Ну (1531 – 4 тамыз 1591), «Темір қол» (Bras de Fer) атымен танымал, 16 ғасырдың гугенот капитандығының бірі. Ол 1531 жылы Нант қаласының жанында, ежелгі бретон отбасында дүниеге келген. Италияда маршал Бриссакқа және алғашқы гугенот соғысында қызмет еткен, бірақ оның алғашқы үлкен жетістігі 1567 жылы екінші соғыста он бес кавалериямен Орлеанды басып алу болды. Үшінші соғыс кезінде 1569 жылғы наурыз айында Жарнак шайқасында тылға басшылық етті, ал келесі қазан айында Монконтурда тұтқынға алынды. Бірақ ол Пуату губернаторы лауазымын қайта иелену және Рошфор қаласының жанындағы королівтік әскерлерге айқын жеңіліс сыйлау үшін уақытында алмастырылды. Фонтененің қоршауында (1570) оның сол қолы оқтан жараланып, кейіннен ампутацияланды. Бірақ Ла-Рошельдің шеберханасы оған ілгекпен жабдықталған жасанды темір қол жасады (осыдан оның лақап аты пайда болды). Сол жылы Францияда бейбітшілік орнаған кезде Ла Ну Нидерландыдағы испандарға қарсы күреске қатысты, бірақ 1572 жылы Монсты испандықтар қайта басып алғанда тұтқынға алынды. Францияға оралуға рұқсат алғаннан кейін, Сент-Бартоломей күніндегі қырғыннан кейін Карл IX оған гугеноттардың бекінісі Ла-Рошель тұрғындарын корольмен келістіруді тапсырды (қ. Ла-Рошель қоршауы (1572–1573)). Бірақ Ла-Рошель тұрғындары келісімге келуден қатты қорқып, Ла Ну соғыс жақын екенін түсініп, өзінің лауазымы гугеноттар тарапында екенін білген соң, королівтік өкілдігінен бас тартты және 1574 жылдан 1578 жылға дейін Ла-Рошельдің басшысы болып қызмет етті. Бейбітшілік орнағаннан кейін Ла Ну тағы да Төмен елдердегі протестанттарға көмектесу үшін аттанды. 1579 жылы ағылшын Джон Норрейспен бірге ол Голландия штатының армиясын Боргерхут шайқасында басқарды, онда Нидерландының испан губернаторы Александр Фарнезе оларды жеңді. Ол бірнеше қалаларды басып алды және 1580 жылы граф Эгмонтты тұтқынға алды, бірақ бірнеше аптадан кейін Фландрия армиясының қолбасшысы Роберт де Мелунның қолына түсті. Ла Ну Лимбургте тұтқындалды және бес жыл бойы қамауда болды. Анжу герцогы Францискке адал күштер тұтқынға алған королівтік қолбасшы Жан де Нуаркарм үшін оны босату туралы келіссөздер сәтсіз аяқталды. Ла Ну тұтқында тұрып, өзінің танымал «Саяси және әскери ой-толғамдар» (Discours politiques et militaires) атты еңбегін жазды. Бұл еңбек 1587 жылы Базельде, 1590 жылы Ла-Рошельде, 1587 жылы Лондонда (ағылшын тілінде), 1592 және 1612 жылдары Франкфурт-на-Майнеде (неміс тілінде) жарық көрді. Ол барлық елдердің әскери қызметкерлеріне зор әсер етті. Ла Нудың «Ой-толғамдарының» мәңгілік құндылығы соғысты адамның трагедиясы ретінде бейнелегенінде, оның қалыптасуы мен кодификациялануына дейін жазылғандығында. Соңында, 1585 жылдың маусым айында Ла Ну Эгмонт және басқа да маңызды тұтқындармен алмастырылды, сонымен қатар одан ауыр құн төлеу және Испания короліне қарсы қару көтермеуге уәде алу талап етілді. 1586 мен 1589 жылдар аралығында Ла Ну Женевада тұрды және қоғамдық істерге қатыспады, бірақ сол жылы Генрих Наваррдың лигаға қарсы күресіне қосылды. Ол Париждің екі қоршауында, Иври және басқа да шайқастарда болды. Бретаньдағы Ламбаль қаласының қоршауында ол жараланып, 1591 жылдың 4 тамызында Монконтурда қайтыс болды.