Кіріспе

Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы төрелік 1893 жылғы Беринг теңізіндегі төрелік Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі мен АҚШ арасындағы 1880 жылдары болған балық аулау даусынан туындады. АҚШ-тың салық қызметі, қазіргі кезде АҚШ-тың жағалау күзеттері ретінде белгілі, қақтығыс кезінде бірнеше канадалық тұтқырлық кемесін басып алды. Дипломатиялық өкілдіктер алғашқы үш кемені басып алғаннан кейін болды және оларды босату туралы бұйрық британдық император үкіметі шығарды (ол кезде Канаданың сыртқы істеріне әлі де жауапты), бірақ ол тұтқындауларды тоқтатуға ештеңе істемеді және ешқайсысы босатылмады. Бұл АҚШ-тың Беринг теңізіндегі тұмсық аулау саласына қатысты айрықша юрисдикциясын талап етуге әкелді, бұл соттан тыс келіссөздерге әкелді. Алайда бұл шешім британдықтардың пайдасына шығарылды, ал американдықтар тек қана сот төрелігінен айырылды. Британдықтар өз кемелеріне келтірілген залал үшін өтемақы алды, ал американдық пломбалау аймағы қақтығыстан бұрын (60 миль) болғандай қалды.

Шығу тегі

1867 жылы АҚШ үкіметі Ресейден Аляска мен оған жақын аралдардағы барлық аумақтық құқықтарды сатып алды. Екі елдің арасындағы шекара Беринг бұғазының ортасынан оңтүстік-батысқа қарай, Алеут және Командор аралдары аралығында Беринг теңізін екіге бөлетін, үлкені Америка жағында орналасқан нүктеге дейін созылатын сызық болды. Бұл аймаққа Прибилов аралдары да кіреді. 1868 - 1873 жылдар аралығында Конгресс қабылдаған заң бойынша Прибилов аралдарында және "оларға іргелес суларда" белгілі бір шарттардан басқа уақытта тюлендерді өлтіруге тыйым салынды. Бұл АҚШ үкіметінің атқарушы және заңнамалық тармақтары арасында үлкен сүрінуді тудырды, президенттік вето екі маңызды жағдайда Улисс С. Грант қолданды. Заңда "қоса орналасқан сулар" деген сөздің мағынасына анықтама берілмеген. 1870 жылы осы аралдардағы тұнбаларды өлтірудің айрықша құқығын АҚШ Аляска коммерциялық компаниясына жыл сайын алынатын сандарды шектеу және оларды қорғауды қамтамасыз ету шарттарымен жалға берді. 1872 жылы шетелдік тюлендерді аулаушылар АҚШ үкіметінің назарын аударды, бірақ сол кезде қабылданған кез келген сақтық шаралары Алеут аралдары арасындағы өткелдер арқылы жүріп бара жатқан тюлендерді аулауға қарсы бағытталған сияқты, ал үш мильдік шектен тыс билік етуді талап етпеген сияқты. 1881 жылы 12 наурызда АҚШ-тың қазынашылық министрі міндетін атқарушы 1868 және 1873 жылдардағы актілердегі "оған іргелес сулар" сөздерін түсіндіруді сұраған хатқа жауап ретінде шекара сызығынан шығысқа қарай барлық сулар Аляска аумағының сулары деп саналатынын айтты. 1886 жылы наурыз айында бұл хатты Сан-Франциско кеденіне АҚШ-тың қаржы министрі Дэниел Мэннинг жариялау үшін жіберді. 1886 жылдан бастап кейбір канадалық кемелер ашық мұхитта (қалай да жағалаудан үш мильден астам қашықтықта) өтіп бара жатқан тұяқтарды ұстап, суға атып (пелагикалық тұяқ аулау), көбінесе еркек пен әйелді өлтіреді. Осы практиканың нәтижесінде Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбритания үшін құнды өнеркәсіптермен бірге тюлен балықшылығының жойылуының нақты мүмкіндігі пайда болды. Оларды аудандық судья айыптап отырды, өйткені олар Аляска аумағының шегінде тұйықтарды аулап жүрді және Аляска округінің егемен заңдарын құрметтеуге міндетті болды. Дипломатиялық өкілдіктер жүргізілді және босату туралы бұйрық шығарылды, бірақ 1887 жылы тағы да тұтқындаулар жасалды, олар сот арқылы сол негіздеме бойынша қолдау тапты. Осы уақыттан бастап АҚШ Беринг теңізіндегі тюлен аулау саласына қатысты айрықша билікті талап етті; ол сонымен қатар терісі бар тюлендерді қорғау халықаралық міндет болып табылады және оны халықаралық келісіммен қамтамасыз ету керек деп мәлімдеді. Британдық императорлық үкімет (ол кезде Канаданың сыртқы істеріне жауапты) бұл талапты жоққа шығарды, бірақ халықаралық реттеу мәселесі бойынша келіссөздерге дайын болды.

Келіссөздер

1887 және 1890 жылдар аралығында Ресей, Ұлыбритания және АҚШ арасында бірлескен конвенция жасау мақсатында келіссөздер жүргізілді, бірақ тараптар ашық теңізде, пелагикалық аймақта тұмсықты балық аулауды реттеудің негіздері туралы келісе алмады. Сондықтан, шынайы мәселе және негізгі аргументке бағытталған мәселе, Құрама Штаттар атынан ұсынылған екі талаптың екіншісі болды, мөрлерге меншік құқығы және оларды үш мильдік шектен тыс қорғау құқығы. Бұл тұйықтардың үй жануарларының кейбір ерекшеліктері бар екендігі және сондықтан олар меншік құқығының мәні болуы мүмкін деген пікір айтылды. Олар адам бақылауына өте бейім болды, сондықтан олардың санын жоюға болмайды. Құрлықтарды тұмшалау заңды болды; Құрама Штаттар жердің иелері болғандықтан, бұл сала адамзат игілігі үшін оларға берілген сенімгерлік болды. Екінші жағынан, пелагикалық тұңғиық аулау, бұл ерлі-зайыптыларды сойылу әдісі, заңсыз; ол бонус әдет-ғұрыптарына қарсы және пираттыққа ұқсас. Соған байланысты, Құрама Штаттар мөрлердің иелері ретінде де, заңды саланың иелері және сенімгерлері ретінде де мұндай тәжірибелерді шектеу құқығын алды. Мұндай шектеу құқығы бұрын-соңды ешқандай заң жүйесінде танылмаған жаңалық болды. Осылайша, Джеймс Картер АҚШ-тың адвокаты ретінде халықаралық заң теориясын ұсынды, ол да бірдей жаңалық болды. Ол сот шешімінің "құқық қағидаларына" негізделуі керектігін, "құқық ережесі немесе қағидасы дегеніміз өркениетті халықтар келіскен әділдіктің жалпы нормасымен таңдалған моральдық ереже екенін, бұл халықаралық әділдік стандарты халықаралық құқықтың басқа бір атауы екенін, белгілі бір танылған ережелер жалпы ережелерді қолданудың жағдайлары ғана екенін және белгілі бір ережелер үндемеген жерде жалпы ереже қолданылатынын" айтты. Бұл пікірді іске асырудың практикалық нәтижесі халықаралық сот жаңа заң шығарып, оны кейіннен қолдануға мүмкіндік береді. Картердің бұл талабына Ұлыбританияның жетекші заңгері Чарльз Расселл қарсы шықты.

Қорытынды

1893 жылы 15 тамызда қол қойылған және жарияланған бұл шешім Ұлыбританияның барлық жағынан пайдасына болды. Зыянды өтеу мәселесі, ақырында, екі держава тағайындаған аралас комиссиямен 1896 жылдың ақпан айында шешілді. Британдық тюленерлерге берілген жалпы сома 473 151,26 доллар болды, бұл қазіргі инфляцияға сәйкес 10 миллион АҚШ долларынан асып түседі. Шешім Ұлыбританияның пайдасына болғандықтан, төрелік келісімге сәйкес, трибунал екі державаның да орындауы және орындауы тиіс болатын, мөрлік үйірлерін сақтау үшін бірқатар ережелерді белгіледі. Олар Приблоф аралдары айналасындағы 60 миль аймақты белгілеп, пелагикалық тырналарды аулау уақытын, орнын және әдісін шектеді, онда тырналар кез-келген уақытта қиналмауы керек еді, ал 1 мамырдан 31 шілдеге дейін жыл сайын оларды Беринг теңізінің еш жерде қуып жүрмеу керек еді. Тек лицензиясы бар желкенді кемелерге ғана тері балық аулаумен айналысуға рұқсат етілді, сондай-ақ атыс қаруын немесе жарылғыш заттарды қолдануға тыйым салынды. Қаулылар өзара келісім бойынша жойылғанға дейін күшінде болады, бірақ оларды өзгерту мақсатында әр бес жылда қарауға тиіс. Ұлыбритания мен АҚШ ғалымдарының бірлескен комиссиясы мәселені одан әрі қарастырып, пелагикалық тұйықтарды қысқарту керек деген қорытындыға келді. Алайда, бірлескен соттар жаңа заңдық шектеулерді қабылдамады, содан кейін Жапония да пелагикалық тұйықтарды аулауға кірісті. 1911 жылы 15 желтоқсанда күшіне енген келісім бойынша Прибилов аралдары тұмсықтардың баспанасына айналды.