Еуроодақтың балық шаруашылығы саясаты

Еуроодақтың балық шаруашылығы саясаты (CFP) туралы: квоталар, балық қорларын сақтау, қаржыландыру және ЕО мен мүше мемлекеттердің өкілеттіктері.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Common Fisheries Policy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Еуропалық Одақтың балық шаруашылығы саясаты

Ортақ балық шаруашылығы саясаты (ОББС) – Еуропалық Одақтың (ЕО) балық шаруашылығы саясаты. Ол мүше мемлекеттерге балықтың әр түрін қанша аулауға рұқсат етілетінін белгілейтін квоталарды қояды, сондай-ақ түрлі нарықтық араласулар арқылы балық шаруашылығы саласын қолдайды. 2004 жылы оның бюджеті 931 миллион еуроны құрады, бұл Еуропалық Одақ бюджетінің шамамен 0,75%-ы. 2009 жылы күшіне енген Лиссабон шарты балық қорларын сақтау саясатын Еуропалық Одақтың өкілеттігіне берілген "ексклюзивті құзыреттердің" бірі ретінде ресми түрде бекітті, олар білікті көпшілік дауыс беру арқылы шешіледі. Дегенмен, жалпы балық шаруашылығы саясаты Еуропалық Одақ пен оның мүше мемлекеттерінің "ортақ құзыреті" болып қала береді. Қазіргі шешімдерді Еуропалық Одақ Кеңесі мен Еуропалық Парламент бірлесіп, бірлескен шешім қабылдау рәсімі бойынша қабылдайды. Ортақ балық шаруашылығы саясаты Еуропалық Одақтың балық қорын басқару мақсатында құрылды. 1957 жылғы Рим шартының 38-бабы, Еуропалық қауымдастықтарды (қазіргі Еуропалық Одақ) құрған кезде, ортақ нарық ауыл шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы өнімдері саудасына таралатынын айтқан. Шартында ауыл шаруашылығы өнімдеріне топырақ өнімдері, мал шаруашылығы және балық шаруашылығы өнімдері, сондай-ақ осы өнімдерге тікелей байланысты бірінші кезеңдегі өңдеу өнімдері кірген. Ол балық шаруашылығы немесе ортақ балық аулау аймақтары туралы ешқандай нақты мәлімдеме жасаған жоқ.

Еуропадағы балық аулаудың маңызы

Балық аулау Еуроодақта салыстырмалы түрде шағын экономикалық қызмет болып табылады. Оның жалпы ұлттық өнімге үлесі көбінесе 1%-дан кем. 2007 жылы балық шаруашылығы саласында 141 110 балықшы жұмыс істеді. 2007 жылы Еуроодақ елдері 6,4 миллион тонна балық аулады. Еуроодақтың теңіз кемелерінің саны әртүрлі өлшемдегі 97 000 кемеден тұрады. Балық шаруашылығы тағы 1 миллион тонна балық және моллюскалар өндірді және қосымша 85 000 адамды жұмыспен қамтыды. Балық аулау көлемі мен сұраныс арасындағы айырмашылық өзгереді, бірақ өңделген балық өнімдері бойынша Еуроодақта 3 миллиард еуроға жуық сауда дефициті бар.

Ұстау

ЕО-ның біріккен балық аулау флоты жылына шамамен 6 миллион тонна балық көтеруде. 2014 жылы ЕО-ның жалпы балық аулау көлемінде Ұлыбританияның үлесі 752 000 тоннаны құрады, бұл ЕО-дағы кез келген елдің екінші ең ірі балық аулау көлемі. Бұл үлес 1964 жылғы Лондондық балық шаруашылығы конвенциясы және ЕО-ның Балық шаруашылығы жөніндегі ортақ саясаты арқылы анықталады. Шотландияның Фрейзербург қаласында балық шаруашылығы жұмыс орындарының 40%-ын құрайды, ал Питерхедте де осыған ұқсас көрсеткіш байқалады. Олар Еуропаның ең ірі балық аулау порттары және пелагикалық кемелердің негізгі орны болып табылады. Мұндай жағдай көбінесе басқа жұмыс мүмкіндіктері шектеулі аймақтарда кездеседі. Осы себепті, аймақтық дамуды ынталандыру мақсатында балық шаруашылығына қомақты қаражат бөлінді. Балық және балық өнімдері нарығы соңғы жылдары өзгеріске ұшырады. Супермаркеттер қазір балықтың негізгі сатып алушылары болып табылады және тұрақты жабдықтауды күтеді. Таза балық сату азайды, бірақ өңделген балық және дайын тағамдарға сұраныс артты. Бұл тұрғысынан, балық өңдеу саласындағы жұмыс орындары азайып келеді, ал ЕО-да тұтынылатын балықтың 60%-ы басқа елдерден әкелінеді. Бұл, ішінара, жаңа балықты халықаралық деңгейде тасымалдау мүмкіндігінің жақсаруына байланысты. ЕО балық шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігіне артық қуат және балықтың жетіспеушілігі әсер етеді.

Аквакультура

Балық шаруашылығы – әлемдік азық-түлік өндірісінің ең қарқынды дамитын саласы. 1995 жылы ол әлемдік балық және моллюскалардың үштен бір бөлігін құндылық бойынша өндірді. Еуроодақтағы негізгі түрлер – форель, лосось, мидия және устрица, бірақ теңіз басы, теңіз оқшасы және тұқы балығына да қызығушылық танытуда. Ішкі су балық шаруашылығына қолдау 1971 жылы басталды, ал 1970 жылдардың соңында басқа да аймақтарға кеңейтілді. Еуроодақтың қолдауы басқа құрлықтағы нысандарға ұқсас салаларды қамтиды, бірақ шаруашылықтар салынған жерлерде балықтың көп шоғырлануынан туындайтын техникалық және экологиялық мәселелерге байланысты қосымша алаңдаушылықтар бар. Индустрия өсірілген балыққа деген сұраныстың құбылуына байланысты қиындықтарға тап болып отыр.

Ережелерді қабылдау

ББҚ әрбір түрдің белгілі бір ICES статистикалық аймағында немесе аймақтар тобында жылына немесе екі жылда бір рет қанша мөлшерде ауланатыны үшін жалпы рұқсат етілген аулау (TAC) квоталарын белгілейді. Әр елге жалпы қолжетімді (Жалпы рұқсат етілген аулау, TAC) және олардың дәстүрлі үлесіне (пайыздық көрсеткіш) сәйкес квота беріледі. TAC квоталарын жыл сайын Министрлер Кеңесі бекітеді. Олар Еуропалық Комиссия дайындаған ұсыныстарды қарастырады, Комиссия өз ғылыми кеңесшілерімен (Балық шаруашылығының ғылыми, техникалық және экономикалық комитеті, STECF) кеңеседі. STECF әдетте Халықаралық теңізді зерттеулер кеңесінің (ICES) және басқа да өңірлік балық шаруашылығы жөніндегі үкіметаралық консультациялық ұйымдар жүргізген жұмысты ескере отырып, Еуропалық Комиссияға кеңес береді. Ұсыныстар кейін тиісті өңірлік балық шаруашылығын басқару ұйымдарына Еуропалық Одаққа кірмейтін балық аулайтын елдермен консультациялар үшін жіберіледі және қажет болған жағдайда түзетіледі. Квоталар ақырында ЕС Кеңесімен міндетті күшінде бекітіледі, сондай-ақ әрбір ЕО мүше мемлекетіне өз квоталарын бақылау және балықшылар арасында түрлі жүйелерді пайдалана отырып бөлу жауапкершілігі жүктеледі.

Мүшелер мемлекетінің деңгейінде іске асыру

Негізгі регламент ЕО басқаруының ортақ принциптерін белгілейді, оған сәйкес әр мүше мемлекет лицензиялар, шектеулі қабылдау немесе жеке балық аулау квоталары сияқты әртүрлі басқару тәсілдерін қолдана алады. Уылға және қондырылған балықты тіркеу міндетті. Ережелерде қолданылуы мүмкін балық аулау құралдарының түрлері қарастырылады. Балық қорының қалпына келуіне мүмкіндік беру үшін белгілі бір аймақтарда балық аулау тоқтатылуы мүмкін. Балық аулау үшін ең кішкентай өлшем белгіленгендіктен, балықшылар заңды түрде қондыруға тым кішкентай болған өлген балықты тастауға мәжбүр болды, сондықтан ең кішкентай тор көзі енгізілді, бұл шағын балықтардың қорды жаңартуына мүмкіндік берді. Торды таңдау қиын, өйткені әртүрлі түрлердің жетілген балықтарының табиғи өлшемдері әртүрлі және оларға әртүрлі торлар қажет.

Өндірушілер ұйымдары

Қазіргі уақытта ЕО-да 160-тан астам өндірушілер ұйымы (ӨҰ) бар. Бұл балықшылар немесе балық шаруашылығымен айналысатындар өз өнімдерін сатуға көмек көрсету үшін құрған ерікті ұйымдар. Олардың құрамында осы сектордағы кемелердің белгілі бір минималды пайызы болуы керек, мүшелерінің ұлттығы немесе ЕО-дағы орналасқан жері бойынша ешқандай кемсітушілік болмауы керек және басқа да ЕО ережелеріне сәйкес болуы тиіс. Ұйымдар балық аулау көлемін нарық сұранысына бейімдеу жоспарларын жасауға міндетті. Олар сол аймақта балық аулайтын мүше емес балықшылардан мүшелерге қойылғандай шектеулерді сақтауды талап ете алады. Бағалар Министрлер Кеңесі белгілеген деңгейден төмен түскен жағдайда, олар өнімді нарықтан шығарып алуға және ЕО-дан өтемақы алуға құқылы. Өтемақы мөлшері бағаның түсуіне байланысты белгіленеді, яғни баға түскен сайын өтемақы азаяды. Балық қоры сақталып, кейін нарыққа қайта оралуы немесе мал азығы ретінде сатылуы мүмкін. Қорларды сатып алу тек кездейсоқ артық өнімді жабу үшін ғана жасалуы керек. Тунец балықшылары үшін артық өнімді сатып алу емес, балықшылардың табысы төмендеген жағдайда тікелей өтемақы төленеді.

Флот пен құрлықтағы балық аулау саласына қатысты құрылымдық саясат

1977 жылы балық өңдеу өнеркәсібін жақсарту мақсатында, қазіргі кезде Еуропалық теңіз, балық шаруашылығы және аквамәдениет қоры ретінде жұмыс істейтін көмек бағдарламасы енгізілді. Бұл балықты филелеу, тұздау, кептіру, ыстап салу, пісіру, мұздату және консервілеу сияқты процестерді қамтиды. Бұл бағдарлама аулау өнеркәсібіне жанама түрде көмек көрсету үшін жоспарланған. Секторға жаңа технологияларды енгізуге, гигиеналық жағдайларды жақсартуға, сондай-ақ балық өңдеу зауыттарын басқа мақсаттарға қайта жарақтандыруға қаржы бөлуге талпыныс жасалды. Әр елге флотының мөлшері бойынша белгілі бір мақсат қойылады. Кемелер мен жабдықтарды жаңғыртуға, сондай-ақ балықшылар флотының көлемін азайту үшін балықшыларды сатып алуға қаржы қолжетімді. Шамадан тыс ауланбаған немесе көпшілікке беймәлім балық түрлерін тұтынуға ынталандыру үшін жарнамалық кампанияларға қаражат бөлінеді. Сонымен қатар, өнім сапасын жақсарту және квоталарды басқаруға көмектесу үшін гранттар ұсынылады.

АӨК-ті аймақтастыру мен оның үлесін беру

Балық шаруашылығының ортақ саясатын одан әрі орталықтандыру қажеттілігінің артуына байланысты (төмендегі #Балық шаруашылығы саясатының басқаруы мен субсидиарлық принцип бөлімін қараңыз), мүше мемлекеттердің екі аймақтық тобы тиісінше өзара түсіністік туралы меморандумдар арқылы құрылды. Олардың бірі – Балтық теңізі жағалауындағы барлық ЕО мүше мемлекеттерін қамтитын BALTFISH, ал екіншісі – Солтүстік теңіздің аналогы, Scheveningen тобы. Оларға квоталар мен ережелердің жобаларын дайындау және оларды ЕО институттарының қарауына ұсыну міндеті жүктелген. Алайда, бұл топтарда өңірлік балық шаруашылығын басқару ұйымы үшін маңызды шешім қабылдау және орындау құқықтары жоқ, сондықтан олар осындай ұйымдар ретінде қарастырылмады. Бұл құқықтар Еуропалық Одақ институттарының қолында қана қалды.

Қаржыландыру құралдары

Балық шаруашылығы бастапқыда Еуропалық ауыл шаруашылығын басшылыққа алу және кепілдік беру қорынан (ЕАҚЖҚ) қаржыландырылды. 1977 жылы ЕО ЕАҚЖҚ аясында балық өңдеу өнеркәсібін жақсартуға бағытталған көмек бағдарламасын құрды. Кейіннен балық шаруашылығын басшылыққа алу (немесе құрылымдық) қаржыландыруы ЕАҚЖҚ-тан бөлініп, 1993 жылы Балық шаруашылығын басшылыққа алудың жеке қаржы құралы (ҚМҚЖ) құрылды, ал балық нарығына араласу шаралары ЕАҚЖҚ-ның және оның ізбасары, Еуропалық ауыл шаруашылығы кепілдік қорының (ЕАҚҚ) құзыретінде қалды. 1994 жылдан 1999 жылға дейін ҚМҚЖ-ның бюджеті 700 миллион ЕЭК құрады. ҚМҚЖ-дан берілетін әрбір грантқа ұлттық үкіметтен міндетті үлес қосау керек болды. Бизнеске берілетін грантқа сол бизнес өзі де пропорционалды үлес қосуы тиіс. Әртүрлі аймақтарға әртүрлі көмек ставкалары қолданылды. Кейіннен 2007 жылы ҚМҚЖ Еуропалық Балық шаруашылығы қорына, 2013 жылы Еуропалық теңіз және балық шаруашылығы қорына (ЕМҚҚҚ), ал 2021 жылы қазіргі Еуропалық теңіз, балық және аквакультура қорына (ЕМҚАҚ) өзгертілді. 2007 жылдан 2013 жылға дейін Қорға Еуропалық балық шаруашылығы секторына шамамен 4,3 миллиард евро бөлінді. ЕМҚАҚ-ты қабылдау, әсіресе қоршаған ортаны қорғау ұйымдары тарапынан наразылық тудырды, себебі ол кемелерді жаңғырту және басқа да шараларды қаржыландыру мүмкіндігін қамтиды, бұл бұрыннан шамадан тыс ауланған қорларға қосымша қысым түсіруі мүмкін.

Құқықтық қорғау және сәйкестік

Мүше мемлекеттердің жауапкершілігінде болып табылады, бірақ мүше мемлекеттердің өз елдерінде ережелерді орындауын қамтамасыз ететін, Одақ деңгейіндегі инспекциялық қызмет бар. Мүше мемлекеттердің кемелері Еуроодақтан тыс жерлерде жұмыс істегенде, Еуроодақ келісімдерін сақтаулары да міндетті. Бұл ережелердің мақсаты әртүрлі елдерде ережелерді бұзу үшін қолданылатын жазаларды үйлестіру болып табылады. Орындау квоталарды басқаруды және балық қорын сақтау үшін техникалық шараларды іске асыруды қамтиды. Инспекторлар балық аулау құралдарын және ауланған балық тізілімін тексеруі мүмкін. Ауланған балықтың түрі тексеріліп, кемеге рұқсат етілген жалпы аулау квоталарымен салыстырылады. Тексерулер портта немесе теңізде, сондай-ақ әуеден түсірілген фотосуреттер арқылы жүргізілуі мүмкін. Инспекторлар балық өңдеу заводтарын тексеріп, барлық балықтың құжатталғанын және оның бастапқы көзін анықтауға болатынын қамтамасыз етеді. Еуроодақ инспекторлары Еуроодаққа экспорттайтын елдердегі гигиена және өңдеу ережелерінің қанағаттанарлық деңгейде екенін және Еуроодақтағы бақылаулармен бірдей стандартта екенін тексереді. Ережелерді сақтамау мәселесі әлі де маңызды болып қала береді. Еуроодақтың бірқатар балық шаруашылығында заңсыз балық аулау жалпы аулаудың үштен бірінен жартысына дейін құрайды.

Балтық теңізі мен Дания боғазы

2007 жылға дейін 1973 жылы Гданьск конвенциясымен құрылған Халықаралық Балтық теңізі балық шаруашылығы комиссиясы (IBFC) Балтық теңізі мен Дания бұғазындағы жалпы аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымы болды, және ЕО 2006 жылдың 1 қаңтарына дейін оның мүшесі болды. Ресейден басқа Балтық теңізінің барлық жағалау мемлекеттері ЕО-ға қосылғаннан кейін, Балтық теңізінің көбі ЕО-ның Экономикалық эксклюзивтік аймағына (ЭЭА) кірді, тек Ресейдің ЭЭА-сына жататын екі шағын учаске қалды. Осы себепті Гданьск конвенциясы тоқтатылып, IBFC 2007 жылдың 1 қаңтарында таратылды, ал оның функциялары тікелей Еуропалық Одақтың Балық шаруашылығы ортақ саясатына (БСОС) жүктелді, бірақ олар Еуропалық қауымдастық пен Ресей Федерациясы Үкіметі арасындағы Балтық теңізінде балық шаруашылығы саласындағы ынтымақтастық және тірі теңіз ресурстарын сақтау туралы келісімде қарастырылғандай, Ресеймен бірлесіп жүзеге асырылды. Осылайша, қазіргі таңдағыда Балтық теңізі үшін жалпы аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымы жоқ, оны ЕО Ресеймен екіжақты аймақтық балық шаруашылығын басқару келісіміне сәйкес басқарады. Дегенмен, теңізде тунец аулау жөніндегі аймақтық ұйым (ICCAT) және лосось (NASCO) және кит аулау (IWC) жөніндегі екі мамандықталған аймақтық ұйымдар өз қызметін жалғастыруда.

Солтүстік теңіз, Ирландия теңізі, Скандинавия теңіздері, Баренц теңізі, Ақ теңіз және Солтүстік-Шығыс Атлантиканың қалған бөлігі

Еуропалық Одақ Солтүстік теңіз, Ирландия теңізі, Скандинавия теңіздері, Баренц теңізі, Ақ теңіз және Солтүстік-Шығыс Атлантиканың қалған бөлігі үшін, Балтық теңізі мен Дания бұғазынан басқа, жалпы аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымының жұмысына қатысты. 1997 жылы Солтүстік теңіз елдері мен ЕО өкілдері теңіз ортасына қауіп төндіретін тәуекелдерді анықтау бойынша бірлескен тәсілге келісті. Қоршаған ортаға зиян тигізбес бұрын ластанудың алдын алу мақсатында сақтық қағидасы қабылданды. Барлық балық түрлерінің, оның ішінде коммерциялық маңызы жоқ түрлердің де қорларын бақылауға зерттеулер жүргізілуде. 2020 жылдың ақпан айында Brexit болғаннан кейін балық шаруашылығы мәселесі алғаш рет Гернсиде көтерілді. Алғашқы тыйымнан кейін жеке кемелерге Гернси суларында балық аулауға рұқсат беру үшін уақытша рұқсат беру режимі енгізілді. 2021 жылдың мамыр айында Франция 2021 жылғы Джерси дауының бір бөлігі ретінде Ұлыбританияның Желі аралы Джерсиге электр қуатын тоқтатумен қауіптендірді.

Жерорта және Қара теңіз

Жерорта және Қара теңіздердегі балық аулаудың көп бөлігі 22 шақырымдық (12 мильдік) аумақтық сулар деп есептелетін аймақпен шектелген. Еуропалық Одақ Жерорта теңізі жөніндегі Балық шаруашылығының жалпы комиссиясының (ЖБШК) мүшесі болып табылады, ол Қара теңізін де қамтитын аймақтық балық шаруашылығын басқару жөніндегі ұйым.

Басқа (алыстағы) жалпы өңірлік балық шаруашылығын басқару ұйымдары

Сонымен қатар, Еуропалық Одақ Солтүстік-Батыс Атлантика балық шаруашылығы ұйымының, Антарктика тірі теңіз ресурстарын сақтау комиссиясының, Оңтүстік-Шығыс Атлантика балық шаруашылығы ұйымының, Оңтүстік Үнді мұхиты балық шаруашылығы жөніндегі келісімнің, Оңтүстік Тынық мұхиты аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымының және Батыс және Орталық Тынық мұхиты балық шаруашылығы комиссиясының мүшесі болды, олардың кейбіреулері Еуропалық Одақтың теңіз артындағы аумақтарын қамтиды.

Сын

Кейбір сарапшылар ортақ балық шаруашылығы саясатының қоршаған ортаға қатысты апатты салдарлары болғанын айтады. Алайда, бұл пікірге қарсы тұратын тарихи деректер бар, олар бойынша өткен ғасырда қарқынды тралмен балық аулау салдарынан балық қоры созылмалы түрде азайып келеді. 2010 жылы жарияланған ғылыми зерттеулерге сәйкес, балық қорының азаюы – ортақ балық шаруашылығы саясаты қолданысқа енгенге дейін көп бұрынғы дұрыс басқарудың нәтижесі. Бұл факт соңғы 118 жылда британдық балық аулау көрсеткіштерінің 94%-ға төмендегенімен дәлелденеді. Дегенмен, ортақ балық шаруашылығы саясаты Еуропа суларында тиімсіз балық шаруашылығын басқару үрдісін жалғастырып келеді. Шындығында, ортақ балық шаруашылығы саясаты Еуропалық балық қорының азаюын тоқтатуға ешқандай әсер етпеді. Кейбір балықшылар ортақ балық шаруашылығы саясатының олардың күнкөрісіне қауіп төндіретінін айтады. Ортақ балық шаруашылығы саясаты – балық ресурстары көп, бірақ ішкі нарығы шағын елдер үшін, мысалы Норвегия, Исландия, Данияның тәуелділіктері (Гренландия және Фарер аралдары) және басқа да тәуелділіктер үшін Еуропалық Одақтан тыс қалудың маңызды себебі болды.

ББК басқаруы мен субсидиарлық принцип

Көптеген сыншылар ББК-ны орталықтандырылған басқару тәсілімен айыптайды. Мүше мемлекеттер саясатты іске асыруға және оны сақтауға жауапты болғанымен, бастапқыда Комиссияға ғана ұсыныстар жасау және шешім қабылдау құзыреті берілді. Комиссия жалпы рұқсат етілген аулау көлемін белгілеуге толық жауапкершілігі жоқ. Бұл көлемдерді Комиссия ұсынады, бірақ соңғы шешімді [Балық шаруашылығы] министрлерінің Кеңесі қабылдайды. Ұлттық квоталардың бөлуі алдын ала белгіленген принцип – «салыстырмалы тұрақтылық» негізінде жүзеге асырылады, осы арқылы әр мүше мемлекетке қолда бар балық аулау мүмкіндіктерінің белгілі бір пайызы беріледі. Мүше мемлекеттердің квоталарды бөлу сияқты міндеттері болғанымен, Еуроодақ балық шаруашылығын басқаруда тым көп билікке ие деп саналады. Сыншылар ұйымның балық шаруашылығын жеткілікті түсінбегендігіне және өнеркәсіптің нақты жағдайларынан алыс болғандықтан, дұрыс аулау көлемін және квоталарды белгілей алмайтындығына назар салады. ББК-ға тән командалық-бақылау әдісі енді тиімді басқару формасы болып табылмайды, ал реформа жақтастары дәстүрлі үкіметтен үшінші деңгейдегі басқаруға көшуді, балық шаруашылығы саласын және мүше мемлекеттерді қоса алғанда, саясаттың табысты болуы үшін маңызды деп санайды. Осыған байланысты, Бірыңғай балық шаруашылығы саясатын басқаруды субсидиарлық принципін қолдану арқылы жақсартуға болады деп ұсынылады – саяси шешімдер ең төменгі, ең аз орталықтандырылған құзыретті деңгейде қабылдануы керек. Субсидиарлық принципі 1992 жылғы Маастрихт шартының бөлігі ретінде ЕО саясатына енгізілді, бірақ ол ББК сияқты ЕОК-нің толық құзыретіндегі салаларға қолданылмайды. Өкілеттіктерді ішінара беру, мысалы, шешім қабылдау процесіне мүше мемлекеттерді тарту және балық шаруашылығының күнделікті басқаруын салалық ұйымдарға жүктеу, салалық мүдделерді ББК-ға енгізуге көмектеседі, саясаттың тікелей әсер ететін тұлғаларын басқару шешімдеріне тартуға және сәйкестік пен ынтымақтастықты ынталандыратын ББК құруға мүмкіндік береді. Субсидиарлық принципін ББК-ға қолдану туралы талап оның орталықсыздандырылуын қолдаумен байланысты. Орталықсыздандыру 2002 жылғы ББК реформасы талқылауларында маңызды орын алды, бірақ реформаның өзі ББК-ның орталықтандыруын күшейтті, квота ұсыныстарын тоқтатуға мүше мемлекеттердің құқығын алып тастады және ЕО-ның оны орындаудағы рөлін арттырды. Бұл монополияның күшеюі және балық шаруашылығы саласының пікірін ескермеуі мүдделі тараптардың наразылығына және талаптардың орындалмауына әкелді. Бұл орталықтандырылған реформаның сәтсіздігі орталықсыздандыру жақтастарына балық шаруашылығын басқарудың болашақ жетістігі үшін мүдделі тараптардың басқару процесіне қатысуының маңызды екенін көрсетті. Алайда, кейбір сыншылар субсидиарлық принципін ББК-ға қолдану оның тиімділігін арттырмауы мүмкін деп санайды, өйткені бұл de Vivero және тағы басқалар айтқан «қатысу парадоксына» әкелуі мүмкін – шешім қабылдау процесіне қатысушылардың саны неғұрлым көп болса, әрбір қатысушының үлесі соғұрлым аз болады және саясатты қалыптастырудағы рөлі де соғұрлым төмендейді. Сондықтан, ББК шешім қабылдауда көбірек өкілеттік беру балық шаруашылығы саласының даусын басып қалдыруы мүмкін, өйткені ол басқа мемлекеттік, жеке және азаматтық субъектілермен бәсекелеседі, оларға да өкілеттік беріледі. Осылайша, субсидиарлық принципі көптеген адамдар қолдайтын ББК реформасына көшуге көмектесе алады, бірақ тиімді және әділетті Бірыңғай балық шаруашылығы саясатын дамыту үшін саясаттың негізгі мүдделі тараптарының қатысу рөлін барынша арттыру қажет. ЕО жақында ББК-ны қайта құрудың кейбір элементтерін енгізді (жоғарыда аталған #ББК-ны аймақтастыру және қайта құруға жасалған әрекеттер бөлімін қараңыз).

A common criticism of the CFP is its centralised, top down approach to management; although Member States are responsible for the policy's implementation and enforcement, members have originally given the European Commission sole competence in the creation of proposals and the making of decisions. The commission is not exclusively responsible for the setting of total allowable catches. These are proposed by the commission but ultimately determined by the Council of [Fisheries] Ministers. Allocation of national catch quotas to Member States is on a pre determined basis—the so called relative stability—giving each member state pre determined percentages of the available fishing opportunities. Although Member States hold some responsibilities, such as the distribution of quotas, it is argued that the EU retains too much authority over fisheries management. Furthermore, critics maintain that the organisation is ill suited to the task of fisheries management as it lacks sufficient understanding of fisheries, and is too far removed from the realities of the industry to set accurate TACs and quotas. The command and control method characterised by the CFP is no longer deemed an effective form of fisheries management, and advocates of CFP reform consider a shift from traditional government to participatory third order governance, incorporating the fisheries industry and Member States, to be vital to the success of the policy. Consequently, it is suggested that the management of the CFP could be improved through the application of the theory of subsidiarity—the principle that political decisions should be handled at the lowest, least centralised competent level. The subsidiarity principle was introduced into EU policies as part of the 1992 Maastricht Treaty; however, it does not apply to areas such as the CFP over which the Community retains exclusive competence. A partial devolution of authority, for example involving Member States in the decision making process and delegating the day to day management of fisheries to industry based organisations, could potentially facilitate the inclusion of industry concerns into the CFP, involving those directly affected by the policy in management decisions and creating to a CFP which encourages compliance and collaboration. The call for application of the subsidiarity principle to the CFP lies within the argument for its decentralisation. De centralisation featured prominently in discussions related to the 2002 CFP reform, but the reform itself actually increased centralisation within the CFP, removing the right of Member States to block quota proposals and increasing the EU's role in enforcement. This increasing monopoly and disregard for the wishes of the fisheries industry led to alienation of stakeholders and resulted in reduced compliance. The failure of this increasingly centralised reform has proved to de centralisation advocates that stakeholder participation in the governance process is crucial to the future success of fisheries governance. However, some critics argue that applying the subsidiarity principle to the CFP may not improve the policy's effectiveness, as it may lead to what de Vivero et al. term the "participation paradox"—the theory that the greater the number of actors involved in the decision making process, the less significant the contribution made by each actor, and the smaller the participatory role played in the policy process. Greater devolution within CFP decision making may therefore silence the voice of the fisheries industry as it competes with other state, private and civil actors to whom authority is also granted. Thus, although the subsidiarity principle can facilitate the government to governance transition advocated by many in relation to reform of the CFP, the participatory role of key stakeholders affected by the policy must be maximised to ensure the development of an effective and equitable Common Fisheries Policy. The EU has recently introduced some elements of CFP devolution (see the #CFP regionalisation and devolution attempts section above).

Шығу тегі

Алғашқы ережелер 1970 жылы жасалды. Алғашқы алты мүше-мемлекет ортақ нарыққа қосылуға үмітттенген төрт елдің (Ұлыбритания, Ирландия, Дания, оның ішінде Гренландия және Норвегия) әлемдегі ең бай балық аулау аймақтарын бақылайтынын түсінді. Сондықтан алғашқы алты мүше 2141/70 регламентін әзірледі, ол барлық мүшелерге барлық балық аулау суларына тең қол жеткізуді қамтамасыз етті, тіпті Рим шартында балық шаруашылығы ауыл шаруашылығы тарауына нақты түрде кіргізілмегеніне қарамастан. Бұл 1970 жылдың 30 маусымында таңертең қабылданды, қосылу туралы өтініштер ресми түрде түскенге дейін бірнеше сағат бұрын. Осылайша, регламенттер жаңа мүшелер қосылмас бұрын Community acquis құрамына енді, оларды осы регламентті қабылдауға міндеттейді. Қосылу келіссөздерінде Ұлыбритания бастапқыда ережелерді қабылдаудан бас тартты, бірақ 1971 жылдың соңында Ұлыбритания келісімге келді және 1972 жылдың 22 қаңтарында Қосылу шартына қол қойды, осылайша Балық шаруашылығы саясатының (БШС) бірлескен басқаруына Батыс Еуропаның балық қорының шамамен төрттен бес бөлігі енді. Норвегия қосылмауды шешті. Гренландия 1979 жылы Даниядан жартылай тәуелсіздік алғаннан кейін 1985 жылы ЕО-дан шықты. Балық шаруашылығы саясатын құрудың бастапқы мақсаты балық және балық өнімдерін бос сауда аймағын құру және ортақ ережелерді белгілеу болды. Келісім бойынша, кез келген мемлекеттің балықшылары барлық суларға қол жеткізуге құқылы болды, бірақ ирландиялық балықшыларға 4° батыс бойламынан шығысқа қарайғы суларда балық аулауға рұқсат берілмеді, осылайша Солтүстік теңіз олар үшін жабылды. Бірақ жағалау аймағына ерекше назар аударылды, ол дәстүрлі түрде осы аймақтарда балық аулаған жергілікті балықшыларға арналды. Балық аулау кемелерін және жағалаудағы инфрақұрылымды жаңғыртуға көмектесу үшін саясат құрылды.

1970 және 1980 жылдар

1976 жылы ЕҚ жағалаудан 12 теңіз шақырымынан 200 теңіз шақырымына дейін балық аулау суларын кеңейтті, бұл басқа халықаралық өзгерістермен үйлесімді болды. Алайда, 1982 жылы эксклюзивті экономикалық аймақтар белгіленген кезде ЕО емес, Еуропалық Одақтың сыртындағы балық шаруашылықтарына қатысты балық аулау құқықтары айтарлықтай қысқартылды. Бұл қосымша бақылауды талап етті және осылайша 1983 жылы Балық шаруашылығы саясаты (БШС) құрылды. Оның қызметінің төрт бағыты болды: қорларды, кемелерді және құрылыстарды сақтау, нарықты бақылау және басқа елдермен сыртқы келісімдер жасау.

1992 жыл

Кемелерге инвестициялардың артық жұмсалуы, балық аулаудың шамадан тыс болуы және құрлыққа жеткізілген балықтың мөлшерінің азаюы анықталды. Тексеру нәтижесінде ережелерге сәйкестікті жақсарту қажеттігі белгілі болды. Бұл, ережелерді күшейтіп, әрбір кемені жақсырақ бақылауға алып келді. 2002 жылы екінші рет қайта қарау жоспарланған.

1995 жыл

Балық аулауды кемелер санын азайту арқылы реттеуге мүмкіндік болғанымен, жылдар бойынша балықтың мөлшері тым өзгеретін болғандықтан, мұндай шара тиімді емес еді. Сондықтан қайда және қашан балық аулауға рұқсат беріледіін анықтайтын рұқсат жүйесі енгізілді. Балық қорларын жақсырақ анықтау және рұқсаттарды бөлуді дұрыс бағытта жүргізу үшін ғылыми зерттеулерге тапсырыс берілді.

2009 жыл

2009 жылы Еуропалық Комиссия Еуроодақтың балық шаруашылығын басқару жолдары туралы кең пікірталас бастады. Ол Еуроодақ азаматтарынан, ұйымдарынан және Еуроодақ елдерінен ұсыныстар алды және консультация нәтижелері бойынша есеп жариялады. 2009 жылы Исландия Еуропалық Одаққа мүшелікке үміткерлік білдірді. Біртұтас балық шаруашылығы саясаты Исландияға қанағаттандырмады, бірақ ел жақсы шарттарға келісе алады деп үміттенді. Дегенмен, үкімет ауысқаннан кейін Исландия өтінішін кері тартып алды.

2013 жыл

2013 жылдың ақпан айында Еуропалық Парламент жалпы балық шаруашылығы саясатын реформалауға, оның ішінде қорғауға алынған балық түрлерін сақтау шараларын және балықты теріске шығаруды тоқтатуға дауыс берді. Жаңа Балық шаруашылығы саясаты 2014 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді, бірақ Еуроодақ үкіметтерімен қосымша келіссөздер қажет болды. Реформалық пакетті таныстырған кезде, Германияның социал-демократтық Еуропарламент депутаты Ульрике Родуст: "2015 жылдан бастап максималды тұрақты өнімділік принципі қолданылады. Біздің мақсатымыз – 2020 жылға дейін азайған балық қорын қалпына келтіру. Бұл табиғатқа ғана емес, балықшыларға да пайдалы болады: балық қорының көлемі ұлғайса, өнім де артады" деді. 2013 жылғы реформа Еуропалық Парламенттің рөлін арттырды, нәтижесінде Еуропалық Кеңес, Еуропалық Комиссия және Парламент арасында үшжақты диалог (немесе "трилог") өткізіліп, Балық шаруашылығы саясатын реформалау бойынша жалпы келісімге жету жұмыстары жүргізілді.

2020 жыл

Ұлыбританияның Еуроодақтан шығуы Балық шаруашылығы саясатына әсер етті, ал бұл мәселенің толық жағдайы Еуроодақ пен Ұлыбритания арасындағы сауда келіссөздері арқылы шешілді.