Кіріспе

Халықаралық экологиялық келісім

Кит аулауды реттеу жөніндегі халықаралық конвенция – кит популяциясын тиісті түрде сақтау және осылайша кит аулау индустриясының реттелген дамуын қамтамасыз ету мақсатындағы халықаралық экологиялық келісім болып табылады. Ол 88 мүше елдің коммерциялық, ғылыми және аборигендік кит аулау практикасын реттейді. Ешқайсысы тиімді болмаса да, әрқайсысы АҚШ бастамасымен 1946 жылдың 3 желтоқсанында Вашингтон қаласында 15 ел қол қойған Кит аулауды реттеу жөніндегі халықаралық конвенцияның негізін қалады. Конвенцияның қолданылу аясын кеңейтетін хаттама 1956 жылдың 19 қарашасында қол қойылды. Кит аулауды реттеу жөніндегі халықаралық конвенцияның мақсаттары – барлық кит түрлерін шамадан тыс аулаудан қорғау; киттердің тиісті сақталуын және дамуын қамтамасыз ету үшін кит аулауды халықаралық реттеу жүйесін құру; және киттер білдіретін маңызды табиғи ресурстарды келер ұрпақ үшін сақтау. Осы мақсаттарды іске асырудың негізгі құралы – конвенциямен оның басқару органы ретінде құрылған Халықаралық кит аулау комиссиясы (IWC). IWC жыл сайын жиналып, кит аулау лимиттерін, кит аулау әдістерін, қорғалатын аймақтарды және киттерді аулаумен байланысты ғылыми зерттеулер жүргізу құқығын реттейтін міндетті "кесте" қабылдайды.

Мүшелер

2021 жылдың қаңтарына қарай конвенцияға 88 мемлекет қатысушы. Бастапқы қол қойғандар – Аргентина, Австралия, Бразилия, Канада, Чили, Дания, Франция, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Перу, Оңтүстік Африка, КСРО, Ұлыбритания және АҚШ. Норвегия конвенцияға қатысушы болғанымен, 1986 жылғы ХВК жаһандық тыйымына қанағаттанбаушылық білдіреді және ол оған қолданылмайды.

Тиімділігі

Конвенцияның қолданыс аясына қатысты үнемі келіспеушіліктер туып келді. 1946 жылғы Конвенцияда "кит" деген ұғым нақты анықталмаған. Халықаралық киттерді аулау комиссиясының (IWC) кейбір мүшелері, оның тек ірі киттерді (тіссіз киттер мен кашалотты) аулауды реттеуге заңдық құзыреті бар екенін мәлімдейді. Ал басқалары, барлық киттер, соның ішінде кішкентай дельфиндер мен порпоизалар да IWC-нің қарауына жатады деп санайды. Карнеги кеңесі жасаған талдау көрсеткендей, Халықаралық киттерді аулауды реттеу конвенциясы ішкі дау-дамайларға байланысты "белгілі бір жетістікке" жеткенімен, "ашық киттерді аулаудан қатаң шектеулі аулауға қарайғы тарихи өтуді сәтті басқарды. Ол ең құлшынып аң аулайтын елдерді қоспағанда, барлық елдердің киттерді аулауын тоқтатты. Бұл жетістік оның жұмысын қиындатты, себебі ол мәселенің ең қиын бөлігін соңғы кезге қалдырды."