Кіріспе

Халықаралық теңіз зерттеу кеңесі (ICES; CIEM) – өңірлік балық шаруашылығы жөніндегі консультативтік орган және әлемдегі ең көне үкіметаралық ғылыми ұйым. ICES штаб-пәтері Данияның Копенгаген қаласында орналасқан, онда 51 көпұлтты қызметкер ғылыми, әкімшілік және хатшылық қолдауды ICES қауымдастығына көрсетеді. Ол 1902 жылдың 22 шілдесінде Копенгагенде құрылған.

Функциялар

ICES – Солтүстік Атлантика мұхитының, оның ішінде Балтық және Солтүстік теңіздерінің теңіз ғылымдарының барлық салалары бойынша ақпарат және идеялар алмасуға арналған, сондай-ақ мүше елдердің ғалымдарының теңіз зерттеулерін ілгерілету және үйлестіруге бағытталған жетекші көп салалы ғылыми платформа. Оның негізгі міндеттері, құрылған кездегідей, қазір де сақталып келеді: (i) теңіз зерттеулерін ілгерілету, қолдау, дамыту және үйлестіру; (ii) зерттеулердің нәтижелерін жариялау және оларды тарату.

Тарих

XIX ғасырдың соңында Солтүстік теңіздегі балық қорларының жағдайына қатысты алаңдаушылықтың күшеюі және көрші елдердегі ғалымдардың түрлі топтарының халықаралық ғылыми теңіз ынтымақтастығын дамыту және қолдауға жасаған күш-жігері нәтижесінде 1902 жылдың 22 шілдесінде ICES құрылды. Германия, Нидерланды, Норвегия, Швеция, Ресей және Ұлыбритания. Кеңестің құрамы жылдар бойы соғыстар мен саяси шешімдерге байланысты мемлекеттердің қосылуымен, кетуімен және қайта қосылуымен өзгеріп отырды. 1902 жылы кеңестің құрылуы үшін алғашқы сегіз мүше мемлекет арасындағы хат алмасу жеткілікті болды. Мұндай тәртіп 1960 жылдардың басына дейін сақталды, бірақ Біріккен Ұлттар Ұйымы мен оның басқару органдары, сондай-ақ басқа да халықаралық ұйымдар құрылғаннан кейін бұл бейресми мәртебе қанағаттандырмайтын болды. Кеңеске Дания тарапынан толық халықаралық мойындық беру үшін қадамдар жасалды. 1964 жылдың 7 қыркүйегінде Копенгагенде өткен конференцияда ресми конвенцияға қол қойылды, ол сол кездегі 17 мүше мемлекет ратификациялағаннан кейін 1968 жылдың 22 шілдесінде күшіне енді. Бүгінде ICES-ке 20 мүше мемлекет кіреді, оның ішінде алғашқы сегіз мемлекет және қосымша он екі мемлекет: Бельгия, Канада, Эстония, Франция, Исландия, Ирландия, Латвия, Литва, Польша, Португалия, Испания және АҚШ. Сондай-ақ, Австралия, Чили, Грекия, Перу және Оңтүстік Африкадан бақылаушы мәртебесі бар филиалдары бар. Екі үкіметтік емес ұйымға – Дүниежүзілік табиғат қоры мен Birdlife International – ресми бақылаушы мәртебесі берілді.

Құрылымы

ICES-тің негізгі шешім қабылдау және саясат құру органы – кеңес. Кеңес президенттен және 20 мүше елдің әрқайсынан екі делегаттан тұрады. Делегаттар президентті, бірінші вице-президентті және тағы бес вице-президентті (барлығы үш жылдық мерзімге) сайлайды, олар бюро немесе атқару комитетін құрайды. Бюро кеңес шешімдерін іске асыруға, кеңес отырыстарын дайындауға және өткізуге, кеңес бюджетін жасауға, хатшылық қызметкерлерін тағайындауға және кеңес тапсырған басқа да міндеттерді орындауға жауапты. Бес делегаттан тұратын қаржы комитеті кеңестің қаржылық мәселелерін бақылайды. Делегаттар сондай-ақ кеңестің бас атқарушы директоры болып табылатын және кеңестің хатшылық мекемелері мен қызметкерлерін, қаржысын, мәжілістерін, есептерін, жарияланымдарын және байланыстарын басқарумен айналысатын бас хатшыны тағайындауға жауапты. Кеңестің ғылыми жұмысын әртүрлі комитеттер мен жұмыс топтары жүзеге асырады. ICES-тің ұзақ тарихында комитеттер мен жұмыс топтарының құрылымы заман талабына сәйкес кезең-кезеңмен өзгеріп келді. Қазіргі уақытта балық шаруашылығы және теңіз экожүйесі мәселелері бойынша клиенттерге кеңес беретін консультативтік комитет (ACOM), ғылыми жұмыстың барлық аспектілерін қадағалайтын ғылыми комитет (SCICOM; ICES конвенциясында құрылған Консультативтік комитет) және олардың басшылығымен жұмыс істейтін, теңіз экожүйесінің көптеген салаларын қамтитын 100-ден астам сарапшы топтарды үйлестіретін басқару топтары бар. Жақында әзірленген стратегиялық жоспар ғылымның кең ауқымды, өзекті және болашақты көре білуге бағытталған болуына, сондай-ақ кеңестердің қатаң, сенімді және объективті болуына назар аударады. Жоспарда мыналар қарастырылған: 1) ғылыми кеңес беру үшін тиімді шараларды құру; 2) мүдделі тараптар мен жұртшылықты теңіз экожүйесі мәселелері туралы объективті және тиімді түрде хабардар ету; 3) физикалық, химиялық, биологиялық және салааралық зерттеулерді үйлестіру және жақсарту; 4) ортақ мүдделерді бөлісетін басқа ұйымдармен серіктестік орнату; 5) қолжетімді теңіз дерекқорын дамыту және ұстап тұру. Стратегиялық жоспар алты маңызды тақырыпты қамтиды: 1) Ғылым, 2) Ынтымақтастық, 3) Кеңес беру, 4) Деректер, 5) Коммуникация және 6) Қызмет көрсету. Іс-қимыл жоспары алдағы жылдарда мақсаттарға жету үшін атқарылатын шараларды көрсетеді. Онда ICES ғылыми білімді одан әрі дамыту және ғылыми кеңестерді жақсарту жолдары түсіндіріледі, ал стратегиялық жоспардағы мақсаттар жалпы мақсаттардың қандай болатынын анықтайды.

ICES жұмысы

ICES-тің ғылыми жұмысын 1600-нан астам теңіз ғалымынан тұратын қауымдастық жүзеге асырады. Олар мүше және серіктес елдердің ғылыми-зерттеу институттары мен университеттерінен теңіз экожүйесі туралы ақпарат жинау, қазіргі білімдегі кемшіліктерді жою және жыл сайын ICES-тің кеңес беру және ғылыми комитеттері бекітетін міндеттамалар бойынша бейтарап, саяси тұрғыдан бейкүндеу кеңес беру үшін ынтымақтасады. Сарапшылар топтарының есептері ICES жылдық ғылыми конференциясында (ЖҒК) ұсынылады және ICES веб-сайтында қолжетімді болады. Кейбір топтар "Океан климаты туралы ICES есебі" немесе "Зоопланктонның жағдайы туралы ICES есебі" сияқты арнайы есептер жасайды, олар ICES ынтымақтастық зерттеу есептері сериясында жарияланады. Жыл сайын қыркүйек айында өткізілетін ЖҒК (бұрынғы атауы – Статуттық отырыс) әдетте әлемнің түкпір-түкпірінен 500–700 ғалымды тартады. Бағдарламаға танымал ғалымдардың пленарлық лекциялары, өзекті көп салалық тақырыптарды қамтитын тақырыптық сессиялар мен постерлік сессиялар кіреді. Сонымен қатар, ұйымның қажетті жұмыстарын жүргізу үшін комитеттер, бюро және кеңес отырыстары өткізіледі. Жыл бойы 100-ден астам сарапшылар тобының кездесулері мен семинарлары ICES-тің Копенгагендегі штаб-пәтерінде немесе мүше (кейде серіктес) елдерде өткізіледі, олардың мақсаты – өткен ЖҒК-де бекітілген міндеттамаларды қарастыру болып табылады. Симпозиумдар ICES жұмыс бағдарламасының маңызды бөлігі болып табылады, себебі олар ICES қызметіне қатысатын ғалымдардың құрамын кеңейтуге көмектеседі. ICES стратегиялық жоспарының ғылыми компоненттеріне сәйкес келетін тақырыптарға арналған симпозиумдарға қатысты ұсыныстарды қуана қабылдайды, оларға мыналар кіреді: а) теңіз экожүйелерінің физикалық, химиялық және биологиялық қызметін түсіну; б) теңіз экожүйелеріне, соның ішінде тірі теңіз ресурстарына адамның әсерін түсіну және сандық бағалау; және в) балық аулау және теңіз шаруашылығы сияқты теңізге байланысты салалардың тұрақты дамуына мүмкіндіктерді бағалау. ICES әдетте күнтізбелік жыл ішінде өзі немесе басқа ұйымдармен бірлесіп кем дегенде екі, кейде жеті немесе сегіз ғылыми симпозиумға демеушілік етеді. ICES тану бағдарламасы ICES-ті және оған байланысты ғалымдар қауымдастығын жетілдірген, теңіз ғылымын дамытқан және/немесе теңіз экожүйелерін тұрақты пайдалануға қатысты қоғамдық шешімдерге ICES ғылыми ақпаратын объективті қолданудың үлгісін көрсеткен тұлғаларды марапаттайды. Бағдарлама төрт марапаттан тұрады: "Ерекше жетістіктер" сыйлығы – ғылым мен зерттеу, басшылық сияқты салаларда үздіксіз еңбек еткен және ICES қауымдастығының мүшесінің ерекше үлесін мойындайды. Prix d’Excellence сыйлығы ICES-тің "Теңіз экожүйелері мен олардың адамзатқа қатысты маңызды, жауапты, сенімді және беделді халықаралық ғылыми қауымдастығы" деген көрінісіне ең үлкен үлес қосқандарды мойындайды. "Құрмет" сыйлығы Жылдық ғылыми конференцияда ұсынылған ең үздік зерттеу жұмысы мен постерге, сондай-ақ Жылдық ғылыми конференцияда баяндама жасаған ең перспективті жас ғалымға ресми түрде марапаттауды жүзеге асырады. "Қызмет көрсету" сыйлығы сарапшылар тобының, ғылыми және кеңес беру тобының отставкадағы төрағаларының және Жылдық ғылыми конференцияның тақырыптық сессияларын және ICES симпозиумдарын ұйымдастырушылардың ICES мақсаттарын ілгерілетуге қосқан үлесін мойындайды.

Кеңестер

Кеңес өзінің консультациялық өкілеттігін консультациялық комитетке (ACOM) жүктеді, ол кеңес дайындау стратегиялары мен процестерін жобалайды, консультациялық процестерді басқарады және кеңес береді, бірақ кеңестің басшылығымен. ACOM ICES сарапшылар тобында дайындалған ғылыми талдаулар негізінде жұмыс істейді, ал кеңес беру үшін негіз ретінде қолданылмас бұрын талдаулар пәрменді бағалаудан өтеді. ACOM құрамына әр мүше елден бір өкіл кіреді және ол ACOM-ның тәуелсіз төрағасы мен кеңес тағайындаған төрт вице-төрағаның басшылығымен жұмыс істейді. Мүше елдердің үкіметтеріне және халықаралық реттеуші комиссияларға жағалау және мұхит ресурстарын және экожүйелерін басқару мен сақтауды қолдау үшін бейтарап ғылыми кеңес беріледі. Солтүстік-Шығыс Атлантика балық шаруашылығы комиссиясына (NEAFC), Солтүстік Атлантикалық лососьты сақтау ұйымына (NASCO) және Еуропалық комиссияға (EC) 160-тан астам жеке балық және моллюска қорының басқарылуы туралы кеңес беріледі. Теңіз ортасына адамның тигізетін әсерлері туралы кеңес және ғылыми ақпарат Солтүстік-Шығыс Атлантика теңіз ортасын қорғау комиссиясына (OSPAR), Еуропалық комиссияға (EC) және Балтық теңізінің қоршаған ортасын қорғау комиссиясына (HELCOM) ұсынылады.

Жарияланымдар

ICES түрлі басылымдар шығарады, олардың көпшілігіне ICES веб-сайтынан қол жеткізуге болады. ICES құрылғаннан кейін бір жыл ішінде алғашқы жарияламын шығарды. Содан бері ол мыңдаған басылым шығарды, олардың көбісі өз салаларында стандартты анықтама болып саналады. Олардың ішінде: ICES Journal of Marine Science (Journal du Conseil) балық шаруашылығына бағытталған теңіз ғылымдары бойынша мақалалардың негізгі көзі болып табылады және экология, популяция зерттеулері, планктон зерттеулері, физикалық және химиялық океанография салаларындағы жұмыстар үшін стандартты анықтама болып табылады. 2007 жылдың қаңтарынан бастап журнал Оксфорд университетінің баспасында жарияланады. ICES Advice жыл сайын консультативтік комитет (ACOM) жинаған ақпаратты ұсынады. Кеңес экожүйелік басқаруға негізделген. ICES-тің Ынтымақтастық зерттеулер есебі (Rapport des Recherches Collectives) ICES сарапшылар тобы мен арнайы топтар дайындаған, сондай-ақ Кеңес ұйымдастырған ынтымақтастық зерттеулер есебін ұсынады. Теңіз ортасы ғылымдарының техникасы теңіз ортасындағы химиялық және биологиялық өлшемдерге қатысты әдістер мен процедуралардың егжей-тегжейлі сипаттамаларын ұсынады. Планктонды анықтауға арналған ICES парақшалары (Fiches d’Identification du Plancton) Солтүстік Атлантикадағы негізгі планктон түрлерін анықтау үшін стандартталған формада кілттер ұсынады. ICES-тің балық және моллюскалардың аурулары мен паразиттерін анықтау парақшалары (Fiches d’Identification des Maladies et Parasites des Poissons, Crustacés et Mollusques) диагностикалық көмек ретінде қызмет етеді және Солтүстік Атлантика мен оған іргелес теңіздердегі балық пен моллюскалардың ең маңызды аурулары мен паразиттері туралы ақпаратты стандартталған форматта ұсынады. ICES Fisheries Statistics 1973–2000 жылдарға арналған Солтүстік-Шығыс Атлантиканың номиналды ау статистикасын, FishStat Plus бағдарламалық қамтамасыз етуін пайдаланып ұсынылған, сондай-ақ 1950–1998 жылдарға арналған бүкіл Атлантиканың ау статистикасын ұсынады. ICES Marine Science Symposia (Actes du Symposium) ICES қолдауымен немесе ынтымақтастық жасайтын ұйымдармен бірлесіп өткізілген симпозиумдар мен арнайы жиналыстардың ғылыми мақалалары мен хаттамаларын қамтиды. 1995 жылдан бастап осы томдардың көпшілігі ICES Journal of Marine Science журналында арнайы нөмірлер ретінде жарияланды, бірақ ICES MSS сериясының бірізді нөмірлеу жүйесінде сақталады. ICES Insight – ICES жұмысында ерекше орын алатын тақырыптарды терең зерттейтін мақалаларды ұсынатын жылдық басылым. ICES жылдық есептері ICES-тің жылдық қызметі мен ғылыми желісін көрсетеді. ICES Inside Out – ICES және оның хатшылығының қызметі туралы жаңалықтарды абоненттерге жеткізетін тұрақты электрондық бюллетень. CD-ROM-дар ICES жылдық ғылыми конференциясында ұсынылған мақалаларды (CM Documents) қамтиды және оларды хатшылықтан тапсыруға болады. Өткен жылдардағы ICES бюллетеньдері мұрағатталған және ICES веб-сайтында қолжетімді.

Деректер

ICES арқылы жұмыс істейтін ғалымдар теңіз экожүйесі туралы ақпарат жинап алады. Бұл жұмыстың деректері ICES дерек орталығында сақталады, ол балық шаруашылығы, океанография және теңіз ортасы салалары бойынша мамандардан тұратын салааралық бөлімше. Дерек орталығы осы тақырыптар бойынша әлемдегі ең ірі деректер базасын қамтиды. Дерек орталығы деректерді басқарушылар мен бағдарламалаушылармен жабдықталған, олар деректерді тапсыру және нұсқауларды басқарады, сондай-ақ ғалымдардан бастап саясаткерлерге дейінгі соңғы пайдаланушылардың деректерді пайдалануын жеңілдету үшін құралдар мен өнімдерді әзірлейді. Сонымен қатар, ICES дерек орталығы Солтүстік-Шығыс Атлантикадағы (OSPAR) және Балтық теңізіндегі (HELCOM) өңірлік теңіз конвенциясы үшін теңіз деректері орталығы ретінде қызмет етеді. 1970-ші жылдары Солтүстік-Шығыс Атлантика аймағындағы теңіз деректерін жеңілдетілген талдау және визуализациялау үшін ICES статистикалық тіктөртбұрыштары деп аталатын аймақтық белгілеу жүйесі әзірленді. Бұл жүйенің құрамына кіретін тіктөртбұрыштар 1 градус бойлықты және 0,5 градус ендікті қамтиды, олар орташа ендіктерде шамамен шаршы пішіндес болып келеді, шамамен 30 теңіз шақырымы 30 теңіз шақырымы (55 × 55 км) 60°N ендігінде. Соңғы кезде "FishFrame" сияқты кейбір ICES қолданбалары мен таңдамал ICES есептерінде 0,5 × 0,5 градус C шаршылары (ұқсас мақсаттағы толық иерархиялық, жаһандық жүйенің бөлігі) баламалы қызмет үшін қолданылды, 2 c шаршылары (осы ажыратымдылықта) бір ICES тіктөртбұрышымен бірдей кеңістікті алып жатыр.

Бас хатшылардың тізімі

Доктор П. П. С. Хоек, Нидерланды (1902–1908)
Капитан С. Ф. Дрексель, Дания (1908–1927)
Капитан К. Шёнинг, Дания (1927–1932; Әкімшілік хатшы)
Капитан М. В. Неллемозе, Дания (1932–1944)
Е. Броннише, Дания (1944–1945; Әкімшілік хатшының міндетін атқарушы)
Доктор Х. Блегвад, Дания (1945–1950)
Доктор П. Джесперсен, Дания (1950–1952)
В. Дессау, Дания (1952–1953)
А. Фридрикссон, Исландия (1954–1964)
Х. Тамбс–Лихе, Норвегия (1964–1983)
Доктор Б. Б. Парриш, Ұлыбритания (1983–1989)
Доктор Э. Д. Андерсон, АҚШ (1989–1993)
Профессор К. С. Э. Хопкинс, Ұлыбритания (1994–1999)
Д. де Г. Гриффит, Ирландия (2000–2006)
Доктор Г. Хьюбольд, Германия (2006–2012)
Доктор А. К. Брусендорф, Дания (2012–2022)
Доктор Алан Хейни, АҚШ (2022 – қазіргі уақытқа дейін)