Кіріспе

Америкалық суретші Элбридж Айер (E. А.) Бербанк (10 тамыз 1858 – 21 сәуір 1949) – 125 тайпаға жататын 1200-ден астам американдықтардың портреттерін салған американдық суретші. Ол Чикагода сурет өнерін оқыды, ал 30 жасында Германияның Мюнхен қаласына сапар шегіп, көрнекті неміс суретшілерінен қосымша білім алды. Ол соғыс басшысы Джеронимоны тірі күйінде суреттеген жалғыз адам деп есептеледі.

Ерте өмір және білім

Элбридж 1858 жылдың 10 тамызында Иллинойс штатының Гарвард қаласында Анна Мария (Айер) мен Абнер Джуетт Бурбанктің отбасында дүниеге келді. Мемлекеттік мектептерде білім алғаннан кейін, Чикаго дизайн академиясында сурет өнерін оқуға түсті, онда Леонард Волк оған үлкен әсер етті және 1874 жылы академияны бітірді. Оның анасының інісі Эдвард Э. Айер – табысты кәсіпкер, музейге демеушілік көрсетуші және антиквариаттарды жинаушы болған. Ол сол кездегі Еуропалықтармен алғашқы кездесу кезінде Американың жергілікті халықтарының тарихы мен этнографиясына қатысты кітаптар, түпнұсқа қолжазбалар және басқа да материалдарды жинады. Оның жинағы, Чикагодағы Ньюберри кітапханасына жасалған негізгі қайырымдалықтардың бірі, Бурбанктің көптеген туындыларын қамтиды.

Мансап

Бербанк – Джеронимоны тірі кезінде суреттеген жалғыз суретші. Ол 125 тайпадан шыққан 1200-ден астам американдықтардың суретін салған. Бірнеше жыл бойы ол Хаббелл сауда бекетінде көп айлар өткізіп, сол жерде американдықтарды зерттеді және суреттеді. Оклахома штатындағы Бербанк қаласы оның құрметіне аталған. 1910 жылы «The Harvard Independent» журналының редакторы былай деп жазды: «Елдегі ешбір суретші, қазір Лос-Анджелесте тұратын, үнді портреттерінің шебері, Э.А.Бурбанк мырза сияқты, Американың бір кездері белгілі болған, бірақ қазір тез арада жоғалып бара жатқан үнді басшыларымен бетпе-бет кездесу мүмкіндігіне ие болған жоқ. Соңғы жиырма жылда Бербанк мырза солтүстік-батыс және оңтүстік-батыстағы аборигендердің елді мекендері арасында саяхаттап, шекара тарихында есімдерін мәшһүр еткен барлық ұлы батырларды суреттеді. Сондықтан «The Graphic» журналы Бербанк мырзаның осы бір кездері күшті әскери басшылармен өткізген жеке кездесулерін, оның бастапқы эскиздерінен «The Graphic» журналы үшін қарындашпен қайта салған портреттерімен бірге баяндайтын мақалалар сериясына ерекше назар аударады. Бұл көрнекті галереяда алғашқы сурет және әңгіме атақты Огаллалла (sic) Сиу тайпасының өкілі, жақында қайтыс болған Қызыл Бұлтқа арналды. Одан кейін бірнеше ай бұрын Қызыл Бұлттың бақытты аңшылық жеріне аттанған атақты апачи басшысы Джеронимо келді». Бербанк Мюнхенде, Германияда танымал суретшілермен екі рет ұзақ оқу үшін жағдай жасады. 1886-87 жылдары Пол Навин және Фредерик Феррпен оқыды. Ол бірнеше жылдан кейін қайта оралды, ол 1889 жылдан 1890 жылға дейін Тоби Розентальмен оқыды. Сонымен қатар ол Германиядағы Обераммергау, Уэльстегі Кардифф және Оклахома штатындағы Форт-Силл қалаларына сапар шекті. Ересек болғаннан кейін Бербанкқа биполярлық бұзылыс диагнозы қойылды, сол кезде ол «маникалық депрессия» деп аталды. Өмірі бойы ол бірнеше емдеу орындарында емделді, ең бастысы Калифорния штатының Напа қаласындағы мемлекеттік психикалық ауруханада он жылдан астам уақыт емделді. Ол 1949 жылдың 21 сәуірінде Сан-Францискода, Калифорнияда, 27 қаңтарда кабельдік трамвайдың соққысына ұшырап, ауыр жарақат алғаннан кейін қайтыс болды. Апат Манкс қонақ үйінің (қазіргі Вилла Флоренс) алдында болды. Ол алғаш рет Сан-Францискодағы Маунт-Оливет мемориалдық паркіне жерленді, бірақ оның мәйіті Иллинойс штатының Рокфорд қаласындағы Forest View Abby-ге қайта жерленді. 1984 жылы туыстары оның мәйітін көшіріп, Иллинойс штатының Гарвард қаласындағы Маунт-Оберн зиратына қайта жерледі.

Көлеңке жасаушының ұлы

1898 жылы Бурбанк Пайн-Ридж агенттігінде Оглала Лакота тайпасын зерттеу кезінде Chief Blue Horse-пен дос болып қана қоймай, жақын қарым-қатынас орнатты. Бурбанк Джеронимо, Қызыл Бұлт және Бас Джозеф сияқты ең көрнекті үндістердің отырған портреттерін салған. Сол кезде Chief Blue Horse сексен жаста болған және Бурбанкке сурет салғанда күн сайын жылқысымен келіп тұратын. Бурбанк оны «Көлеңке жасаушының ұлы» деп атаған. Бурбанк сонымен қатар тарихшы болғандықтан, оның естеліктері Chief Blue Horse-тың бейнесін ашып көрсетті. «Chief Blue Horse студияма демалуға жиі келіп тұратын, көбінесе әңгімелесіп, қысқа, күшті түтін шығаратын құбырын тартып, басқа үндістермен сырласып отыратын. Сөйлеп тұрғанда, ол үлкен құстың қанатымен өзін салқындатып отыратын. Оның беті көбінесе қызылға боялған, үнді киімдерін толық киіп, басында бір қанаты болатын. Ол нағыз үнді еді, өте мейірімді және жақсы мінезді. Оның өмірдегі басты мақсаты – айналасындағыларды қуанту болған».

Жарияланған еңбектер

Бёрбанк, "Индейлер арасында", "Какстон Пресс", 1944 жыл. "Какстон Пресс" рұқсатымен онлайнға жүктелді. Ж. Л. Хаббелл жинағынан, Ганадо, Аризонадан "Оның "Қызыл Бас" үнділік суреттерінің он портфолиосы" кітабының мазмұнынан алынған.