Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Аққұйрықты қоян (Lepus townsendii), сонымен қатар дала қояны және ақ қоян деп те аталады, Солтүстік Американың батысында таралған қоянның бір түрі. Барлық қоян және қоян сияқты, ол Лагоморфтар отрядының Лепоридтер тұқымдасына жатады. Бұл қоян көбінесе жалғыз өмір сүреді, тек көбелек маусымында бірнеше аталық аналыққа қызығушылық танытады. Төрт-бес жас қояншалар өсімдіктер арасында жасырылған, жердегі беткей ойыста туады. Бұл қоянның екі астыртын түрі бар: Л. townsendii townsendii – Роки тауларының батысында және Л. townsendii campanius – Роки тауларының шығысында кездеседі. Таралу аймағының ең солтүстік шегінде оның мөлшері ортаңғы аймақтағыдан шамамен екі есе үлкен болуы мүмкін. Саскачеван облысында сирек кездесетін үлгілер тіркелген. Оның ерекше белгісі – қара ұшы бар үлкен сұр құлақтары, ішкі беті қастаң қоңыр және ақ түсті, сондай-ақ қояндарға тән ұзын, күшті артқы аяқтары. Денесінің жоғарғы жағы, қабырғалары мен аяқтары қара қоңыр немесе сұрғылт қоңыр, ал астыңғы жағы ақшыл сұр түсті. Құлақтың ұзындығы, тіліктерінен бастап, ал артқы аяғының ұзындығы құрайды. Құйрығы жоғары жағынан қара жолақты ақ түсті. Аналықтары аталықтарынан сәл ірілеу келеді. Солтүстік популяцияларда бұл қоян күзде түлейді және құлақтарынан басқа барлық денесі аппақ болады. Олар көбінесе ешқандай дыбыс шығармайды, бірақ жарақаттанса немесе ұсталса, өткір айқайлайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Аққұйрықты қоян Солтүстік Американың батыс және орталық бөліктерінде табиғи түрде өседі. Оның ареалы Канададағы Британдық Колумбия, Альберта, Саскачеван, Манитоба және Онтарио провинцияларын, сондай-ақ АҚШ-тағы Вашингтон, Орегон, Калифорния, Невада, Юта, Айдахо, Монтана, Вайоминг, Колорадо, Нью-Мексико, Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Небраска, Канзас, Миннесота, Висконсин, Айова, Миссури және Иллинойс штаттарын қамтиды. Ол жазықтарда, далаларда және Колорадода теңіз деңгейінен шамамен 3000 метр (10000 фут) биіктікке дейін сирек кездесетін қылқан жапырақты ағаштармен альпілік шалғындарда кездеседі. Аққұйрықтар Батыс Канаданың қалалық парктерінде және қала маңындағы саябақтарда жиі көрінеді. Көктемде адамдар күндіз жалғыз қояндарды кездестіріп, оларды анасы тастап кеткен деп жаңылысады. Эдмонтондық гуманитарлық қоғам қояндарды жануарлар бекіту орталықтарына (приютеріне) әкелмеу туралы хабарлама таратты.

Мінез-құлық

Аққұйрықты қоян түнгі өмір сүреді, күндіз өсімдіктер астында жасырынған, жердегі беткей ойықта жатып, кешкі мезгілде тамақтану үшін шығады. Бұл түрдің ойықтарының пішіні ұзын, кең және терең болуы мүмкін. Көбінесе, ойықтан және жиі тамақтанатын жерлерден көзге көрінетін жолдар өсімдіктер арасында сатылап кетеді. Қысқы қарда ойықтар бір-бірімен байланысып, үңгір сияқты құрылымдарды құрайды. Бұл қоян жалғыз өмір сүретін түр, шөптер және басқа да жасыл өсімдіктермен, соның ішінде егілген дақылдармен қоректенеді. Колорадоның оңтүстігінде жаздан күзге дейін, қысқа дейін диетасы 70% (жазда) – 4% (қыста) шөптесін, 43% (күзде) – 4% (қыста) астық тұқымдасын және 76% (қыста) – 7% (жазда) бұталарды құрайды. Қыс айларында оның тамағына төменгі бұталардың бүршіктері, бұтақтары мен қабығы кіреді. Жыландар кейде оларға (әдетте жас қояндарға) шабуыл жасайды, ал құс жыртқыштарына бүркіттер, сұңқарлар және сырғақтар жатады. Алтын бүркіт (Aquila chrysaetos) және ақбас бүркіт (Haliaeetus leucocephalus) – толыққанды аққұйрықты қояндарды тұрақты түрде аулауға қабілетті жалғыз құс жыртқыштары, бірақ теміршоқпарлар (Buteo regalis) және үлкен мүйізді сырғақтар (Bubo virginianus) кейде ересек қоянды аулауы мүмкін, алайда бұл екі түр және басқа да ірі жыртқыш құстар көбінесе жас қояндарға шабуыл жасайды. Олар өсімдіктер арасында тығылып, байқалмауға тырысады, олардың жасырын түсі оларды анықтауды қиындатады. Олар жасырын түрде қашып кетуі мүмкін, бірақ байқалған жағдайда, олар жылдамдықпен қашып кетеді, зигзаг тәрізді бағытты ұстанады. Олар сағатына 55 км (34 миль) жылдамдықпен жүгіре алады және одан да биікке секіре алады. Байқаулар, жолда табылған сүйектер мен тарихи жазбалардан аққұйрықты қояндардың әлі де саябақта кездесетіні анықталды. Вайоминг штатындағы қоян популяциясының азаю себептері әлі белгісіз.