Қазіргі заманғы кітапхана: қолданушыға бағытталған жаңа үлгі

Кіріспе

Жаңа типті қоғамдық кітапхана идеясы

2.0 кітапхана – пайдаланушылардың үлесін қоса және Web 2.0 мүмкіндіктерін қолдайтын кітапханалық қызметтердің ұсынылған тұжырымдамасы. Бұл OPAC жүйелері сияқты онлайн қызметтерді де қамтиды. "Кітапхана 2.0" термині 2006 жылы Майкл Кейси өзінің Library Crunch блогында алғаш рет қолданды. Бұл құбылыс кітапханашылар мен оқырман арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға, тегтер мен пікірлерді қалдыруға мүмкіндік берді. Кітапхана 2.0 тұжырымдамасында кітапханалық қызметтер оқырман қажеттіліктеріне сәйкес үнемі бағаланып, жаңартылып отырады. Сондай-ақ, кітапханалар оқырманның қатысуын және қызметтерді дамыту мен жақсартудағы пікірлерін ынталандыруы тиіс. Кітапхана 2.0-дың маңызды бөлігі – белсенді және өздігінен ізденіс жасайтын оқырман. Ақпарат пен идеялар екі жаққа да ағылып отырады – кітапханадан оқырманға және оқырманнан кітапханаға, бұл кітапханалық қызметтердің үнемі дамып, жақсаруына мүмкіндік береді. Оқырман – қатысушы, бірлесіп жасаушы, құрастырушы және кеңесші, өнім нақты немесе цифрлық болсын. Цифрлық қызметтерді дамытудың артықшылығы – кітапхана бұрын қызметтен пайдаланбаған адамдарды қоса алғанда, көбірек оқырманды қамтуға мүмкіндік береді.

Қауіп пен ескертулер

Кітапхана 2.0 туралы кейбір алаңдаушылықтар технологияға қолжетімділік және жеке құпиялылықпен байланысты.

Тағы бір мәселе – Web 2.0 технологияларын қабылдау пайдаланушыларға кітапхана жүйесінде жек көруге тікелейтін сөздер мен киберқорлық таратуға мүмкіндік беруі мүмкін. Кітапханашылар өздерінің пайдаланушылар мазмұны саясатында жек көруге тікелейтін сөздерді анықтап, олар пайда болған кезде анықтауы керек. Швециядағы бір қоғамдық кітапханада Facebook арқылы әлеуметтік желілерді пайдаланғанда кітапханашылар "Facebook-тың әрқашан талабында" болып сипатталды және Facebook-тағы техникалық бұзушылықтарға байланысты клиенттерімен құрған қарым-қатынастарын жоғалтуы мүмкін.

Онлайн-каталог (OPAC)

Онлайн-қоғамдық қолжетімділік каталогы (OPAC) өз пайдаланушыларына кітапхана қорын ұсынады, бұл әдетте кітапхана каталогын онлайн іздеу және шолу арқылы жүзеге асырылады. Ол Интегралды кітапхана басқару жүйесінің (ILS) немесе тәуелсіз бағдарламалық қамтамасының кеңейтілуі болуы мүмкін. Кітапхана 2.0 – жаңа Интернет технологияларын пайдалана отырып кітапханалық қызметтерді ұсынудың жаңа тәсілі, бұл ретте «пайдаланушыға бағытталған» өзгерістер мен өзара әрекеттесуге ерекше назар беріледі. Web 2.0 сияқты, толық функционалды OPAC 2.0 каталогы, пайдаланушылар каталогпен өзара әрекеттескенде және мазмұнды бөліскенде одан да жақсы жұмыс істейді. Кітапханашылар кітапхана каталогтарын жаңартуға тырысып келеді, осылайша олар оқырмандарға ақпаратты табу, ұйымдастыру және оны пайдаланушылардың қалауынша бейімдеуге мүмкіндік беретіндей етіп жасауға ұмтылады. Бұл жаңа типтегі каталогтар – «оқшауланған ақпарат аймақтарынан» «бір-бірімен байланысқан есептеу платформаларына» жасалған қадам. Бұрын ақпарат ағыны көбінесе бір бағытта – кітапханадан пайдаланушыға қарай болатын. Жаңа веб-құралдарының арқасында ақпараттың барлық бағытта ағыны мүмкін болады (кітапханадан пайдаланушыға, пайдаланушыдан кітапханаға, кітапханадан кітапханаға және пайдаланушыдан пайдаланушыға). Джессамин Уэст өз librarian.net сайтында «Біз не қалаймыз: OPAC манифесті» атты мақала жариялаған, онда кітапхана қызметкерлерінің, жаңа технологиялармен айналысатындардың және OPAC пайдаланушыларының қажеттіліктері талданған. Бұл құнды ұсыныстар кітапханашыларға OPAC пайдаланушыларының қажетті икемділік, бейімделу мүмкіндігі және қарапайым тілде жазылған материалдарға деген ұмтылысы туралы мәлімет береді. Кітапханашылар осы мәселелерді білуі керек, сонда ғана жақсарту жоспарлауға кірісуге болады. Нишат Кази кітапханаға тіркелген кезде оқырмандардың қызығушылықтарын тіркеуді және олар OPAC-тегі жеке кабинетіне кірген кезде олардың қызығушылықтарына сәйкес келетін жаңа материалдарды көрсетуді ұсынады. Сонымен қатар, Кази оқырмандарға OPAC-тегі материалдарды бағалауға және пікір білдіруге мүмкіндік беруді, ал басқа оқырмандарға осы пікірлерге жауап беруге мүмкіндік беруді ұсынады. Іздеуді жеңілдету үшін кітапханашы қосатын кілт сөздерге қосымша, оқырмандар да өздеріне қажетті кілт сөздерді қоса алады.

The Online Public Access Catalogue (OPAC) provides the library collection to its users, this is usually done by searching and browsing the library catalogue online. It may be an extension of the Integrated Library Management System (ILS) or independent software. Library 2.0 is a new way of providing library services through new Internet technologies, with emphasis on “user centered” change and interaction. Like Web 2.0, a full featured Library 2.0 OPAC gets better the more that users are involved in the process of interacting with the catalog and sharing content. Librarians have been working to retool library catalogs in order to make them more useful for patrons to find, organize, and interact with information in a way that has infinite potential for user customization. These new types of catalogs are a shift from "isolated information silos" to "interlinked computing platforms." In the past the information flow was mostly one way, from library to user. With new web tools information can be released to flow in every direction (library to user, user to library, library to library, and user to user). Jessamyn West, on her librarian. net website, authored "What We Want: An OPAC Manifesto," which broke down the needs of library staff, geeks, and users in their OPAC. These valuable suggestions inform librarians of the flexibility, customizability and plain language approach that is desired by users in their OPAC. Librarians should be aware of these issues so that planning for improvement can begin. Nishat Kazi recommends that the clients interest area should be recorded when they join the library, and when they login to their account on the OPAC, new items which match their interests should be displayed to them. Kazi also recommends allowing clients to rank and review items in the OPAC, as well as giving other clients the opportunity to respond to these reviews. Key words can also be added by clients in addition to key words added by the librarian to facilitate searching.

Жасанды интеллект және қатысу кітапханасы

Қытайда Цинхуа университеті Xiaotu деп аталатын қатысушы кітапханасын жасады. Xiaotu – пайдаланушыларға мобильді қосымша немесе әлеуметтік желі арқылы сөйлесу немесе жазысу мүмкіндігі арқылы онымен өзара әрекеттесуге мүмкіндік беретін жасанды интеллект кітапханасы. Ол Цинхуа университеті кітапханасының мүмкіндіктерін әлеуметтік желілермен және үшінші тарап ресурстарымен үйлестіретін нақты уақыттық виртуалды анықтама қызметін ұсынады. Жүйе өзін-өзі оқыту функциясынан тұрады, ол пайдаланушылар қандай да бір қате немесе жетіспейтін ақпаратты тапқан кезде жаңартулар алады. Қытайдағы ең ірі әлеуметтік желіге қосылғандықтан, оған оңай қол жеткізуге болады және Цинхуа университетінің студенттері қол жеткізе алатын кітап оқу тобына ие. Оның білім базасына Уикипедия және оның қытай тіліндегі баламасы, университет профессорлары қараған мазмұн, университет кітапханасынан жиналған жиі қойылатын сұрақтар (ЖҚС) және қытай интернетінде ұсынылған басқа да үшінші тарап ресурстары кіреді.

Талқылау

Кітапхана 2.0 блогосферада пікірталас тудырды. Кейбір кітапхана блогерлері бұл негізгі принциптер жаңа емес, XIX ғасырдан бері көптеген кітапхана реформаторларының қызмет философиясының бір бөлігі болғанын айтады. Басқалары кітапханалардың Кітапхана 2.0-қа қалай қол жеткізе алатынына қатысты нақты мысалдар іздеп жүр. Мысалы, Уолт Кроуфордтың пікірінше, Кітапхана 2.0 құралдар мен көзқарастар жиынтығынан тұрады, олар кітапхана ісінде жаңа емес, сондай-ақ барлық пайдаланушылар мен пайдаланушылар қауымдастығына пайдалы болмайтын бірнеше бизнес және құралға бағытталған көзқарастар бар, және кітапханаларды барлық пайдаланушылар үшін барлық ақпаратты жинауға арналған дұрыс орын деп көрсетуі дұрыс емес. Стивен Абрам, Майкл Стивенс, Пол Миллер және басқалар сияқты Кітапхана 2.0 жақтастары бұл сынға жауап беріп, Кітапхана 2.0-ның жекелеген элементтері толығымен жаңа болмауы мүмкін, бірақ осы қызмет мақсаттары мен идеяларының көптеген жаңа Web 2.0 технологияларымен үйлесуі кітапхана қызметінің жаңа буынына әкелді деп мәлімдеді. Бұл кітапханалардың онлайн әлеуметтік желілерді пайдалануын қамтиды. Кітапхана 4.0 құрастырушылар кеңістіктерін, жағдайға сәйкес келетін технологияларды, ашық кодты, үлкен деректерді, бұлтты қызметтерді, толықтырылған шындықты және соңғы үлгідегі дисплейлерді қамтиды деп ұсынылған.