Кіріспе
Франциядан шыққан ауыр ат тұқымы – Боулон, сонымен қатар "Ақ мәрмәр ат" деп те аталады. Бұл ат тұқымы ірі, бірақ әсем келбетімен танымал және көбінесе сұр түсті болады, алайда француз тұқымдық тізілімінде каштаны және қара түсті аттарға да рұқсат етіледі. Алғашқыда бірнеше түршелері болған, бірақ олар шағылыстырылып, бүгінде тек бір түрі ғана кездеседі. Тұқымның тарихы Хрест жорықтарынан бұрынғы кезеңге дейін жетеді, ал 17 ғасырда қазіргі түрін қалыптастыру үшін испандық Барб, араб және андалузиялық қандары қосылған. 1900 жылдардың басында Боулон аттары АҚШ-қа көптеп әкелінді және Францияда кең танымал болды, бірақ 20 ғасырдың соғыстары кезінде Еуропадағы олардың саны күрт азайды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұқымның жойылып кету қаупі туды, алайда 1970 жылдары Францияда жылқы етіне арналған танымал тұқым ретінде қайта жаңғырды. Тұқымның саны әлі де аз; Еуропада, көбінесе Францияда 1000-нан аспайтын аттар бар, ал басқа елдерде олардың саны одан да аз. 1983 жылғы зерттеулер Боулон популяциясында туыстық шағылысу қаупі бар екенін көрсетті, ал 2009 жылғы баяндамада бұл тұқымды Францияда сақтау жөніндегі жұмыстарға басымдық беру қажеттігі айтылды. Бастапқыда Боулон аттарының ең кішкентай түрі Булоньден Парижге жаңа балық толтырылған арбаларды тарту үшін пайдаланылған, ал ірі түрлері фермаларда да, қалаларда да ауыр жұмыстарды орындаған. Боулон аттарын басқа да бірнеше ауыр ат тұқымдарын жасау және жетілдіру үшін шағылыстырған.
The Boulonnais, also known as the "White Marble Horse", is a draft horse breed. It is known for its large but elegant appearance and is usually gray, although chestnut and black are also allowed by the French breed registry. Originally there were several sub types, but they were crossbred until only one is seen today. The breed's origins trace to a period before the Crusades and, during the 17th century, Spanish Barb, Arabian, and Andalusian blood were added to create the modern type. During the early 1900s, the Boulonnais were imported in large numbers to the United States and were quite popular in France; however, the European population suffered severe decreases during 20th century wars. The breed nearly became extinct following World War II, but rebounded in France in the 1970s as a popular breed for horse meat. Breed numbers remain low; it is estimated that fewer than 1,000 horses remain in Europe, mostly in France, with a few in other nations. Studies as early as 1983 indicated a danger of inbreeding within the Boulonnais population, and a 2009 report suggested that the breed should be a priority for conservation within France. The smallest type of Boulonnais was originally used to pull carts full of fresh fish from Boulogne to Paris, while the larger varieties performed heavy draft work, both on farms and in the cities. The Boulonnais was also crossbred to create and refine several other draft breeds.
Тұқымның ерекшеліктері
Булондықтар бүгінде 160 сантиметрден жоғары болады. Терісінің жұқалығы және тамырларының көрінуі жылқыны "жібітілген мәрмәр сияқты" деп сипаттауға мүмкіндік береді. 1800 жылдары сұр түсті жылқылар пайда бола бастады, ғасыр соңына қарай бұл түс басым болды. Сұр түс сол кезде жылқыларды түнде балық тасуға пайдалануға байланысты танымал болды – сұр жылқыларды қараңғыда жақсы көруге болады, сондықтан олар құндырақ саналды. Жылқылардың көп бөлігі сұр болғандықтан, "жылқының түсі жағалаудағы бұлттардың түсіне ұқсайды" деген сөз жиі айтылатын. Бұл жылқы "жаман жердің аты" деп аталды, ал Пейс-де-Ко аймағындағы Кошоикс жылқысы "жақсы жердің аты" деп аталды. "Ұлы Булондық" 170 сантиметрден биік болып, 800 килограмм салмақ тартқан. Осы типтердің бәрі қазіргі Булондық жылқысын шығару үшін селекцияланды. Крест жорықтары кезінде Булонь графы Эусташ және кейіннен Артуа графы Роберт, шайқаста сауытты әскерлерге мінуге арналған жылдам, епті және күшті соғыс жылқысын жасағысы келді. Олар француздық ауыр тұқымдық биелерді неміс Мекленбург биелерімен будандастырды, бұл қазіргі Ганноверліктерге ұқсас. 17 ғасырда Фландрияны испандықтар басып алған кезде, испандық Барб, араб және Андалузия тұқымдары қосылып, қазіргі Булондық жылқысы құрылды. 17 ғасырда Пикардия және Жоғарғы Нормандиядан ат саудагерлері Булондық ауданына жергілікті жылқыларды сатып алуға келді, олар селекционерлер арасында жақсы беделге ие болды. 18 ғасырдың соңынан 19 ғасырдың ортасына дейін Булондықтар Франция мен Еуропаға тарады. Осы кезеңде тұқымның мөлшері өсті, өйткені өнеркәсіптік революция бастапқы типтің белсенді қозғалысын сақтаған үлкен жылқыларды қажет етті. 1830 жылдардан бастап, жаңа кавалериялық жылқысын жасау үшін Булондықтарды араб жылқысымен будандастыру ұсынылды, ал 1860 жылдары дәл сол себеппен таза қанды жылқы қосу туралы ұсыныстар жасалды. Алайда, селекционерлер бұл ұсыныстарды қабылдамады, өйткені бұл тұқымды кавалериялық жылқы жасау үшін пайдалану оларды нашар жұмыс аттарына айналдырады деп ойлады. Сондай-ақ, тұқымдық қоғамдар Булондықтар мен Брабантты будандастыруға қарсы болды. 1886 жылдың маусымында Францияда тұқымдық кітап құрылды, ол 1902 жылы Синдикат Хиппик Булонне (SHB) басқаруына берілді. 20 ғасырдың басында Булондықтар АҚШ-қа көптеп әкелінді, онда олар басқа француздық ауыр тұқымдық жылқылармен бірге "француздық жұмыс аттары" ретінде тіркелді. АҚШ-тағы тұқым мүшелері 1876 жылдан бастап Англо-Нормандық жылқы қауымдастығында (немесе Ұлттық Нормандық жылқы қауымдастығы) тіркелді, бұл қауымдастық 1885 жылы Ұлттық француздық жұмыс аттары қауымдастығы деп қайта аталды. Бұл қауымдастық 1876 жылы Булондық, Нормандық, Першерондық және Пикардиялық тұқымдардың барлығы бірдей екенін және олардың барлығын "Нормандық жылқы" деп атау керек екенін мәлімдеді. Кейіннен олар "Нормандық жылқылардың" барлығы, нақты асылдандыруға қарамастан, "Першерондықтар" екенін мәлімдеді. Бұл негізінен американдық тұтынушыларға аралас тұқымдық жұмыс аттарын жоғары бағаға сату үшін жасалды, ал Иллинойс ауыл шаруашылығы кеңесі көп ұзамай тек дәлелденген Першерондық тұқымнан шыққан Першерондықтар ғана тіркелуге тиіс деп шешті, ал басқа тұқымдар, соның ішінде Булондықтар, бөлек қарастырылуға тиіс еді. Булондықтар Франциядан Австрияға экспортталды, бірақ онда олар көп табысқа жете алмады, ал тұқымдық айғырлар Аргентинаға жіберілді.
ХХ ғасыр және бүгінгі күн
Боулондықтар бір кезде Францияда кең таралған жұмыс аттары болды, 1900 жылдардың басында олардың саны 600 мыңнан асып кеткені есептелді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар осы тұқымды жоғалуға шалдықтырды, себебі олардың мекендеген аймағы екі соғыста да ауыр шайқастарға толы болды және аналық аттардың топтары шашырап кетті. Алайда, сол кезде 1000-нан аз аналық ат қалды. Астерикс (1966) және Принц (1981) тұқымға зор әсер етті, бірақ бұл ішкі селекция мәселесіне себепкер болды. 1970 жылдардың басында Францияның Ұлттық ат шаруашылығы директоры болып тағайындалған Генри Бланк, Боулондықтарды қоса алғанда, тоғыз жұмыс ат тұқымын, жылқы тартудан ет өндіруге қайта жіктеуді ұсынды. Бұл қайта жіктеу, өсіруді ынталандыру арқылы Боулондықтардың гендік қорын сақтауға көмектесті, бірақ сонымен бірге оның негізгі мақсатын өзгертті, нәтижесінде 1980 жылдары салмақ күрт өсті. Боулондықтар әлі де аз санда өсірілуде, Американың Боулондық аттар қауымдастығы Еуропада 1000-нан аз жануар қалғанын есептейді. Тұқымның 95 пайызы Нор-Па-де-Кале және Нормандия аймақтарында шоғырланған. Франциядағы Ұлттық ат шаруашылығы, Haras Nationaux, жасанды ұрықтандыру және эмбрион ауыстыру арқылы өсірілген жылқыларды тіркеуге рұқсат береді, бірақ клондалған жылқыларды тіркеуге рұқсат бермейді. Бұл 1983 жылы жүргізілген зерттеулерде ішкі селекция және тұқымның генетикалық әртүрлілігінің жетіспеушілігі анықталғандықтан жасалды.
Қолданылуы
17 ғасырда кішкентай Марейер түрі Булоньнен Парижге, шамамен 200 миль қашықтықты 18 сағаттан кем уақытта таза балық тасымалдау үшін қолданылды. Бұл сапар жыл сайын "Балық жолы" жарысында еске алынады. 20 ғасырда үлкен Булонне түрін француз армиясы қолданды және артиллерия мен жүк таситын вагондарды тарту қабілеті үшін жоғары бағаланды. Тұқымға деген сұраныстың төмендеуіне байланысты бүгінде көбінесе жылқы еті үшін өсіріледі. Алайда, бағаның төмендеуі, дау-дамайлар мен арзан ет импорты салдарынан сектор дағдарысқа ұшырады. 1990 жылдардағы "Қаңқа сиыр" қорқынышынан кейін жандануға қарамастан, жылқы етін тұтыну күрт төмендеді, бірақ Норд-Па-де-Кале аймағы Францияда жылқы етінің ең ірі тұтынушысы болып қала береді. Ол сондай-ақ итальяндық ауыр тұқымды атты құруда және жетілдіруде, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шлезвиг атты жақсартуда, сондай-ақ 19 ғасырдың басында Арденн атты құруда қолданылды. Кейбір жылқы мамандары, егер кішкентай Марейер сақталған болса, ол таза қанды немесе англо-арабтық аттармен жарысқа арналған жылы қанды аттарды өсіру үшін өте қолайлы болар еді деп санайды. Францияда Ұлттық тұқымдық үйірме Боулонна мен араб аттарын будандастыру бағдарламасын жасады, нәтижесінде "Арабоулонна" деп аталатын жылдам, епті аттар шығарылды. Бұл будандастыру бағдарламасы Боулонна тұқымын жаңаруға да мүмкіндік береді, себебі егер Арабоулонна биесі Боулонна биесімен будандастырылып, нәтижесінде туған есек тағы да Боулонна биесімен будандастырылса, үшінші буын жылқысы тексеруден өткен жағдайда таза тұқымдық Боулонна үйірмесіне қабылдануы мүмкін.