Кіріспе

Неміс ұшқышы (1917–1945) Отто Киттель (21 ақпан 1917 – 14 немесе 16 ақпан 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс ұшқышы. Ол Шығыс майданында 583 жауынгерлік миссия орындап, 267 әуе жеңісіне қол жеткізді. Джон Уилл мен Джерри Скаттс авторларының мәліметінше, ол авиация тарихындағы ең көп ұпай жинаған төртінші ұшқышқа айналды. Киттель барлық жеңістерін Қызыл Әуе күштеріне қарсы жеңіп алды. 1939 жылы ол Люфтваффе қатарына қосылды, ал 1941 жылдың көктемінде 54-ші жауынгер эскадрильясына (JG 54) жіберілді, ол Шығыс майданында Солтүстік армия тобын қолдады. 1943 жылдың 29 қазанында 120 әуе жеңісіне жеткені үшін ол Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды. Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігінде Киттель тағы 144 әуе жеңісіне қол жеткізіп, жапырақтары мен қылыштары бар Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды. 1945 жылдың ақпанында совет ұшақтарымен атып түсіріліп, қаза тапты. Киттель – ұрыста қаза тапқан Германияның ең табысты ұшқышы.

Жеке өмір

Киттель 1917 жылғы 21 ақпанда Австрия-Венгрия империясының Судет Силезиясындағы Кронсдорф қаласында дүниеге келген, қазіргі Красов қаласы. Ол фермер Эдуард Киттельдің ұлы болған. Автомеханик болып қысқа ғана уақыт жұмыс істегеннен кейін, 1939 жылы Люфтваффеге қосылды. Ұшқыш және истребитель ұшқышы дайындығын аяқтағаннан кейін, 1941 жылғы 12 ақпанда Jagdgeschwader 54 (JG 54 — 54-ші истребитель авиациялық дивизиясы) штабелінің 2-ші эскадрильясына жіберілді. Киттель 1942 жылғы маусымда өзінің нике қызы Эдитке үйленді; олардың 1942 жылы ұлдары дүниеге келді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылғы 1 қыркүйекте неміс әскерлері Польшаға шабуыл жасағаннан кейін Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Киттель 1941 жылдың басында 2-ші эскадрильяға тағайындалған кезде, эскадрильяға оберлейтенант Рудольф Унгер басшылық етіп, гауптманн Губертус фон Бонин басқаратын JG 54-тің I. Gruppe (1-ші топ) құрамына бағынды. Группа Голландиядағы Гронинген әуежайында орналасқан болатын, онда олар неміс шығанағын күзетті. JG 54-тің басқа бөлімдерінен өзгеше, I. Gruppe Югославияға жасалған неміс шабуылына қатыспады және 9 мамырға дейін Гронингенде тұрды, содан кейін Солтүстік Германиядағы Йевер әуежайына көшірілді. 31 мамырда, Messerschmitt Bf 109 F 2 (Werknummer 12725 – заводтық нөмірі) ұшағындағы техникалық мәселелерге байланысты Киттель Спикероог маңында парашютпен секіруге мәжбүр болды. 14 маусымда Группа кері шақырылып, Германияның Кеңес Одағына шабуылға дайындық жұмыстарын бастады.

Кеңес Одағына қарсы соғыс

Барбаросса операциясы, немістердің Кеңес Одағына басып кіруі 1941 жылдың 22 маусымында басталды. Осыған дейін екі апта бұрын JG 54 әуежайы Шығыс Пруссияның Раутенберг қаласына жақын Линденталға көшірілді. Солтүстік армиялар тобын Балтық елдері арқылы Ленинградқа қарай жылжуда қолдау көрсету міндетімен, бөлім жауынгерлік операцияларды көп ұзамай бастады. 1941 жылдың 24 маусымында Киттель өзінің алғашқы екі әуе жеңісін – екі Tupolev SB 2 бомбалаушысын алды. 1942 жылдың мамырына қарай оның көрсеткіші 19-ға жетті. 1942 жылдың желтоқсан айының ортасында I. Gruppe Focke Wulf Fw 190 A 4 радиалды қозғалтқышы бар истребительге көшуді бастады. Оқу-жаттығу жұмыстары Хейлигенбейльде, қазіргі Мамоновода өтті, содан кейін бөлім Красногордейскіге, қазіргі Гатчинаға қайта оралды. 1943 жылдың 12 қаңтарында Кеңес әскерлері Ладога көлінің оңтүстігінде "Искра" операциясын бастады, мақсаты – Ленинградты жаулап алушы неміс әскерлерінің қамалын бұзу. Кеңес операциясын бомбалаушы, шабуылдық және истребитель авиациясы қолдады. Сол күні I. Gruppe ұшқыштары 36 әуе жеңісіне қол жеткізді, оның ішінде Киттельдің алғашқы "бір күндік эйс" жетістігі – ол екі жеке ұрыс миссиясында алты кеңестік ұшағын атып түсірді. 19 ақпанда Киттель өзінің 39-шы әуе жеңісін алды, бұл JG 54-тің жалпы 4000-шы жеңісі болды. 1943 жылдың 15 наурызында Киттельдің Fw 190 A 4 (Werknummer 2481) ұшағының қозғалтқышы бұзылып, жау тылында мәжбүрлі түрде қонуға мәжбүр болды. Ол өз бөліміне жаяу оралды. 1943 жылғы ұрыстар кезінде JG 54 Қырым түбегі, Вязьма-Брянск, Витебск, Харьков, Орша және Орел облыстары үшін шайқастарға қатысты. Курск шайқасы кезінде Киттельдің бөлімі Ханс Ульрих Рудель басқаратын батырушы бомбалаушылардың Junkers Ju 87 Stuka-ларын сүйемелдеді. 1943 жылдың 14 қыркүйегінде Киттель өзінің 100-ші әуе жеңісін – Yakovlev Yak 9 истребителімен алды. Ол ғасырлық көрсеткішті бағындырған 53-ші Люфтваффе ұшқышы болды және 29 қазан 1943 жылы Темір крестің рыцарлық кресімен марапатталды. Марапаттау рәсімі Витебскіде 123-ші әуе жеңісінен кейін өтті. 1943 жылдың 1 қарашасында Киттель лейтенант (кіші лейтенант) шеніне көтерілді. Содан кейін Киттель Шығыс майданға жіберілген истребитель ұшқыштарын даярлайтын қосымша оқу тобына нұсқаушы болып тағайындалды. Сол кезде бөлімге майор Виктор Бауэр басшылық етіп тұрды және Франциядағы Saint Jean d'Angély қаласында орналасқан еді.

Эскадрилья басшысы

1944 жылдың 9 ақпанында Киттель 3-ші эскадрильяның штаф капитаны болып тағайындалды, JG 54 штабының бір бөлігі. Ол 30 қаңтарда ұшақ апатында қаза тапқан лейтенант Гюнтер Хаазеден қызметін қабылдады. Сол кезде 3-ші эскадрильяға бағынышты JG 54 I. Gruppe Оршада орналасқан болатын. 14 ақпанда I. Gruppe Пейпус көлінің солтүстігінде және Нарваның батысында орналасқан Раквере қаласына жақын Весенберг әуежайына көшті. Бұл жерде Gruppe 3-ші Флайер дивизиясына (3-ші әуе дивизиясы) бағынышты болды және Нарва шайқасына қатысты. 1944 жылдың 4 сәуірінде Киттель өзінің 150-ші әуе жеңісін тіркеді. Сағат 08:00-ден асса, I. Gruppe Весенбергтен ұшып, Кундадан теңіз үстінде Ил-2 шабуылдық ұшақтары мен олардың ілесуші ұшақтарын ұстады. 20 минутқа созылған бұл әуе шайқасында I. Gruppe ұшқыштары он үш жеңіске қол жеткізді – төрт Ил-2 және тоғыз ұшақ, оның ішінде Киттельдің бес жеңісі бар, осылайша оның жалпы саны 151-ге жетті. 11 сәуірде ол 152-ші әуе жеңісі үшін, осы награданы алған 449-шы әскери қызметкер ретінде, Емен жапырақты Темір крестінің рыцарь кресімен (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes mit Eichenlaub) марапатталды. Киттель 1944 жылдың 5 мамырында Бергхофта Адольф Гитлерден Емен жапырақтарын алды. Салтанатқа Антон Хафнер, Альфред Гриславский, Гюнтер Шак, Эмиль Ланг, Эрих Рудорффер, Мартин Мёбус, Вильгельм Гергет, Ханс Карл Штепп, Рудольф Шёнерт, Гюнтер Радуш, Отто Полльман және Фриц Брайтаупт та қатысты, олардың барлығы осы күні Емен жапырақтарын алды. 2 тамызда I. Gruppe Риганың оңтүстік-шығысында орналасқан Шкиротава әуежайына көшті. Шкиротавадан ұшып, 26 тамызда Киттель өзінің 200-ші әуе жеңісін тіркеді. 1944 жылдың 29 мамырында I. Gruppe-тің 2-ші эскадрильясы бөлініп, Батыс майданында Германияны қорғауда күшін жұмсаған III. Gruppe-ге (JG 54) бағынышты болды. Осыған байланысты, 1944 жылдың 1 қыркүйегінде жаңа 2-ші эскадрилья құрылып, Киттельдің басқаруына берілді. 3-ші эскадрильяның басшылығы лейтенант Фриц Тегтмайерге жүктелді. Қазан айында I. Gruppe-тің командирі, Группенкомандир Франц Эйзенахқа демалыс берілді. Оның болмаған уақытында Киттель Gruppe-ні уақытша басқарды. Киттельге 1944 жылдың 25 қарашасында Емен жапырақтары мен қылыштармен безенген Темір крестінің рыцарь кресі (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes mit Eichenlaub und Schwertern) табыс етілді. 1945 жылдың 16 ақпанында Киттель Курланд қапшығының оңтүстік-батысында, Тукумс маңында Fw 190 A 8 (Werknummer 960282) ұшағымен атып түсірілді. Ол Ил-2 шабуылдық ұшағынан келген қарсы оққа түсті. Оның серігі кейін ұшағына оқ тиіп, өртеніп, жерге құлағанын хабарлады. Апат орны Латвиядағы Дзюксте қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан деп есептеледі.

Әуедегі жеңіске деген сенім

АҚШ тарихшысы Дэвид Т. Забеккидің айтуынша, Киттель 267 әуе жеңісіне ие болған. Спик де оның 267 әуе жеңісі бар екенін мәлімдейді, барлығы Шығыс майданында, 583 жауынгерлік миссияда тіркелген. Матьюс пен Форман, «Люфтваффе Астарлары» кітабының авторлары, Германия Федералды мұрағаттарын зерттеді және 265 әуе жеңісі туралы мәлімдемелерді, сондай-ақ үш расталмаған мәлімдемені тапты. Оның барлық әуе жеңістері Шығыс майданында тіркелген. Жеңіс туралы мәлімдемелер карта сілтемесімен (PQ = Planquadrat) тіркелді, мысалы «PQ 44793». Люфтваффе картасы Еуропаның барлық бөлігін, Батыс Ресейді және Солтүстік Африканы қамтыды және ендігі 15 минут, бойлық 30 минуттан тұратын тіктөртбұрыштардан құралды, бұл шамамен 360 шаршы миль (932 км²) аумақты құрайды. Бұл секторлар одан әрі 36 кішірек бөлікке бөлініп, орналасқан жердің ауданын анықтады. Әуе жеңістерінің тізімі:

Талап етілген күн, уақыт, түрі, орналасқан жері – Талап етілген күн, уақыт, түрі, орналасқан жері

2. Staffel of Jagdgeschwader 54 –
1 24 маусым 1941 05:19 SB 2 64 9 шілде 1943 12:13 Il 2 PQ 35 Ost 63533 Малоархангельскінің солтүстік-батысында
2 24 маусым 1941 05:42 SB 2 65 10 шілде 1943 07:35 LaGG 3 PQ 35 Ost 63718 Малоархангельскінің оңтүстік-батысында
— 30 маусым 1941 — Il 2 Дюнабург маңы 66 10 шілде 1943 13:50 LaGG 3 PQ 35 Ost 63521 Малоархангельскінің батыс-солтүстігінде
— 30 маусым 1941 — Il 2 Дюнабург маңы 67 13 шілде 1943 10:41 Il 2 PQ 35 Ost 63283 Орелдің оңтүстік-шығысында
3 6 шілде 1941 15:36 SB 2 68 13 шілде 1943 10:44 Il 2 PQ 35 Ost 63259 Орелдің шығыс-оңтүстік-шығысында
4 18 тамыз 1941 06:00 I 18 (МиГ 1) 69 13 шілде 1943 10:45 Il 2 PQ 35 Ost 63256 Орелдің оңтүстік-шығысында
5 19 тамыз 1941 14:36 DB 3 70 13 шілде 1943 13:41 Il 2 PQ 35 Ost 63251 Орелдің шығыс-оңтүстік-шығысында
6 24 тамыз 1941 11:07 DB 3 71 16 шілде 1943 08:04 La 5 PQ 35 Ost 54483 Болховтың солтүстік-батысында
7 8 қыркүйек 1941 16:25 R 5 Шинское көлінің шығысында 72 16 шілде 1943 09:41 La 5 PQ 35 Ost 54357 Жиздраның оңтүстік-шығысында
8 8 қыркүйек 1941 16:50 I 153? 73 16 шілде 1943 09:42 La 5 PQ 35 Ost 54327 Жиздраның шығыс-оңтүстік-шығысында
9 12 қыркүйек 1941 06:00 I 153? 74 17 шілде 1943 06:32? La 5 PQ 35 Ost 54478 Болховтың батыс-солтүстігінде
10 21 қыркүйек 1941 16:58 I 18 (МиГ 1) Ленинград 75 17 шілде 1943 13:10? Як 9 PQ 35 Ost 54684 Карачевтың солтүстік-шығысында
11 13 қазан 1941 14:18 I 18 (МиГ 1) 76 20 шілде 1943 12:38 LaGG 3 PQ 35 Ost 64878 Мценскінің оңтүстігінде
12 13 желтоқсан 1941 12:45 DB 3 77 20 шілде 1943 12:56 Як 9 PQ 35 Ost 64873 Мценскінің оңтүстігінде
13 27 ақпан 1942 08:36 I 16 78 27 шілде 1943 12:39 Il 2 PQ 35 Ost 44634 Карачевтың солтүстік-шығысында
14 20 наурыз 1942 17:07 P 40 79 28 шілде 1943 08:53 Il 2 PQ 35 Ost 54591 Карачевтың солтүстік-шығысында
15 20 наурыз 1942 17:09 P 40 80 28 шілде 1943 08:54 Il 2 PQ 35 Ost 54563 Карачевтың солтүстік-шығысында
16 14 мамыр 1942 15:17 SB 2 81 1 тамыз 1943 14:18 Як 9 PQ 35 Ost 54621 Болховтың батысында
17 14 мамыр 1942 15:18 SB 2 82 2 тамыз 1943 04:23 LaGG 3 PQ 35 Ost 54793 Карачевтың шығыс-оңтүстік-шығысында
18 23 тамыз 1942 09:20 Il 2 PQ 47871 Зубцовтың оңтүстігінде 83 2 тамыз 1943 14:39 La 5 PQ 35 Ost 53621 Дмитровсктың шығыс-оңтүстік-шығысында
19 7 қыркүйек 1942 11:46 Il 2 PQ 00522 Гатчинаның оңтүстік-шығысында 84 2 тамыз 1943 14:41 LaGG 3 PQ 35 Ost 53652 Дмитровсктың шығыс-оңтүстік-шығысында
20 23 қыркүйек 1942 12:10 I 16 PQ 21733 Волховтың солтүстігінде 85 3 тамыз 1943 08:47 P 39 PQ 35 Ost 53473 Дмитровсктың шығысында
21 22 қазан 1942 09:08 Il 2 PQ 2152 86 3 тамыз 1943 15:03 La 5 PQ 35 Ost 54814 Болховтың батыс-оңтүстік-батысында
22♠ 12 қаңтар 1943 10:32 Як 1 PQ 00252 Шлюссельбургтың шығыс-солтүстік-шығысында 87♠ 4 тамыз 1943 11:44 LaGG 3 PQ 35 Ost 44463 Жиздраның оңтүстік-шығысында
23♠ 12 қаңтар 1943 10:34 Il 2 PQ 00231 Шлюссельбургтың батысында 88♠ 4 тамыз 1943 11:54 Il 2 PQ 35 Ost 54572 Карачевтың солтүстік-шығысында
24♠ 12 қаңтар 1943 10:44 U 2 PQ 10163 Шлюссельбургтың оңтүстік-шығысында 89♠ 4 тамыз 1943 15:13 Il 2 PQ 35 Ost 54841 Карачевтың шығысында
25♠ 12 қаңтар 1943 10:56 Il 2 PQ 10132 Шлюссельбургтың шығысында 90♠ 4 тамыз 1943 15:26 Il 2 PQ 35 Ost 44832 Карачевтың солтүстік-батысында
26♠ 12 қаңтар 1943 14:20 I 153 PQ 00284 Шлюссельбургтың оңтүстік-батысында 91♠ 4 тамыз 1943 18:19 LaGG 3 PQ 35 Ost 44833 Карачев маңы
27♠ 12 қаңтар 1943 14:25 Il 2 PQ 10192 Мганың шығысында 92♠ 4 тамыз 1943 18:20 LaGG 3 PQ 35 Ost 54833 Карачевтың солтүстік-батысында
28 14 қаңтар 1943 11:15 La 5 PQ 10243 Шлюссельбургтың шығыс-оңтүстік-шығысында 93♠ 4 тамыз 1943 18:21 La 5 PQ 35 Ost 44664 Карачевтың солтүстік-батысында
29 16 қаңтар 1943 10:30 Il 2 PQ 00264 Шлюссельбургтың оңтүстік-батысында 94 5 тамыз 1943 14:10 LaGG 3 PQ 35 Ost 54712 Карачевтың солтүстік-шығысында
30 24 қаңтар 1943 09:46 La 5 PQ 10161 Шлюссельбургтың оңтүстік-шығысында 95 7 қыркүйек 1943 08:14 LaGG 3 PQ 35 Ost 26683 Ярцевоның солтүстігінде
31 26 қаңтар 1943 13:45 Il 2 PQ 00264 Шлюссельбургтың оңтүстік-батысында 96 7 қыркүйек 1943 10:58 Як 9 PQ 35 Ost 26213 Шаталовканың оңтүстік-шығысында
32 11 ақпан 1943 09:42 Il 2 PQ 36 Ost 00424 Пушкин Мга 97 10 қыркүйек 1943 15:08 P 40 PQ 35 Ost 26473 Маклоктың шығыс-оңтүстік-шығысында
33 14 ақпан 1943 13:20 Il 2 PQ 36 Ost 10531 Любаньдің солтүстік-шығысында 98 11 қыркүйек 1943 11:01? LaGG 3 PQ 35 Ost 44124 Кировтың оңтүстігінде
34 14 ақпан 1943 13:45 Il 2 PQ 36 Ost 10612 Любаньдің солтүстік-шығысында 99 12 қыркүйек 1943 09:27 LaGG 3 PQ 35 Ost 45871 Кировтың шығыс-оңтүстік-шығысында
35 15 ақпан 1943 08:28 Il 2 PQ 36 Ost 00462 Тосноның солтүстігінде 100 14 қыркүйек 1943 16:12 Як 9 PQ 35 Ost 26642 Мошнаның солтүстік-шығысында
36 19 ақпан 1943 13:06 LaGG 3 PQ 36 Ost 10421 Мганың шығыс-оңтүстік-шығысында 101 14 қыркүйек 1943 16:37? La 5 PQ 35 Ost 25654 Шаталовкадан шығысқа қарай
37 19 ақпан 1943 15:17 La 5 PQ 36 Ost 10612 Любаньден солтүстік-шығысқа қарай 102 14 қыркүйек 1943 16:40 LaGG 3 PQ 35 Ost 35573 Ельняның оңтүстік-батысында
38 19 ақпан 1943 15:19 I 180 (Як 7) PQ 36 Ost 10472 Любаньден солтүстік-шығысқа қарай 103 15 қыркүйек 1943 13:38? Pe 2 PQ 35 Ost 35341 Ельняның солтүстік-батысында
39 19 ақпан 1943 15:22 Pe 2 PQ 36 Ost 10422 Мганың шығыс-оңтүстік-шығысында 104 15 қыркүйек 1943 13:40 Pe 2? PQ 35 Ost 35311 Смоленскінің оңтүстігінде
40 21 ақпан 1943 07:40 I 16 PQ 36 Ost 00293 Мганың батысында 105 30 қыркүйек 1943 14:04 Il 2 PQ 35 Ost 16873 Андреевканың оңтүстік-шығысында
41 7 наурыз 1943 07:55 LaGG 3 PQ 35 Ost 18221 Старая Руссаның шығыс-оңтүстік-шығысында 106 5 қазан 1943 08:09 Як 9 PQ 35 Ost 02734
42 7 наурыз 1943 08:05 LaGG 3 PQ 35 Ost 19663 Новгородтың шығыс-оңтүстік-шығысында 107 5 қазан 1943 12:09 LaGG 3 PQ 35 Ost 02673 Зеленогорсктың солтүстік-шығысында
43 10 наурыз 1943 14:27 LaGG 3 PQ 35 Ost 19891 Старая Руссаның шығыс-солтүстігінде 108 11 қазан 1943 14:41 LaGG 3 PQ 35 Ost 06242
44 10 наурыз 1943 14:32 MiG 3 PQ 35 Ost 19822 Старая Руссаның солтүстік-шығысында 109 12 қазан 1943 11:13 LaGG 3 PQ 35 Ost 15552 Горкидің солтүстік-шығысында
45 14 наурыз 1943 14:58 LaGG 3 PQ 35 Ost 18211 Старая Руссаның шығыс-оңтүстік-шығысында 110 12 қазан 1943 11:15 LaGG 3 PQ 35 Ost 15553, Ленинск Горкидің солтүстік-шығысында
46 14 наурыз 1943 15:02 LaGG 3 PQ 35 Ost 19891 Старая Руссаның шығыс-солтүстігінде 111 12 қазан 1943 14:44 LaGG 3 PQ 35 Ost 15554 Горкидің солтүстік-шығысында
47 15 наурыз 1943 09:35 MiG 3 PQ 35 Ost 19892 Старая Руссаның шығыс-солтүстігінде 112 13 қазан 1943 10:11 R 5 PQ 35 Ost 15354, Крассноеден солтүстік-батысқа қарай
48 1 сәуір 1943 11:03 Il 2 PQ 36 Ost 10873 Чудовоның оңтүстігінде 113 14 қазан 1943 08:05 LaGG 3 PQ 35 Ost 15523 Горкидің солтүстік-шығысында
49 1 сәуір 1943 17:34 Il 2 PQ 36 Ost 10364 Мганың оңтүстік-шығысында 114 14 қазан 1943 08:06 LaGG 3 PQ 35 Ost 15551 Горкидің солтүстік-шығысында
50 11 маусым 1943 18:07 La 5 PQ 36 Ost 00162 Ленинградтың оңтүстік-шығысында 115 15 қазан 1943 07:37 LaGG 3 PQ 35 Ost 06243, Усвяттың солтүстік-батысында
51 18 маусым 1943 17:11 P 40 PQ 36 Ost 20152 Волховтың оңтүстік-батысында 116 15 қазан 1943 07:38 LaGG 3 PQ 35 Ost 06243, Усвяттың солтүстік-батысында
52 22 маусым 1943 02:19 Il 2 PQ 36 Ost 00514 Гатчинаның оңтүстігінде 117 15 қазан 1943 08:04 Il 2 PQ 35 Ost 06814
53 22 маусым 1943 02:21 Il 2 PQ 36 Ost 00382 Гатчинаның шығысында 118 15 қазан 1943 14:15 LaGG 3 PQ 35 Ost 15713, Горкидің оңтүстігінде
54 24 маусым 1943 06:47 P 40 PQ 36 Ost 10253 Шлюссельбургтың шығыс-солтүстік-шығысында 119 17 қазан 1943 12:44 LaGG 3 PQ 35 Ost 06144, Невельдің оңтүстік-шығысында
55 24 маусым 1943 06:49 P 40 PQ 36 Ost 10234 Волховтың батысында 120 17 қазан 1943 12:44 LaGG 3 PQ 35 Ost 06144, Невельдің оңтүстік-шығысында