Кіріспе

BBC телесериалы, 1992–1994 жылдар

Шекспир: Анимациялық әңгімелер (сонымен қатар Анимациялық Шекспир деп те аталады) – Уильям Шекспирдің пьесаларының он екі жарты сағаттық анимациялық теледидар бейімдемелерінен тұратын сериял. Алғаш рет 1992 және 1994 жылдар аралығында BBC2 және S4C арналарында көрсетілді. Сериалды валлий тіліндегі S4C арнасы тапсырыс берді. Өндірісті Кардиффтегі Дейв Эдвардс студиясы үйлестірді, бірақ шоулар Мәскеудегі «Союзмультфильм» студиясында түрлі анимациялық техникаларды қолдана отырып анимацияланды. Әр эпизодтың сценарийін Леон Гарфилд жазды, ол пьесалардың қысқартылған нұсқаларын жасады. Сериалдың академиялық консультанты – профессор Стэнли Уэллс. Диалогтар BBC Wales-тің Кардиффтегі студиясында жазылды. Шоу коммерциялық және сын тұрғысынан сәтті болды. "Гамлет" эпизоды 1993 жылғы "Эмми" сыйлығында "Анимациядағы ең үздік жеке жетістік" (бірін аниматорларға, екіншісін дизайнерлер мен режиссерлерге) және 1993 жылғы Нью-Йорк фестивалінде "Алтын" жүлдесін жеңіп алды. Екінші маусымдағы "Қысқы ертегі" эпизоды да 1996 жылғы "Эмми" сыйлығында "Анимациядағы ең үздік жеке жетістік" жүлдесін иеленді. Эпизодтар әлі де мектептерде оқу құралы ретінде қолданылуда, әсіресе балаларды Шекспирмен таныстырғанда. Дегенмен, эпизодтардың ұзақтығын қысқарту үшін көптеген көріністер кесілгені үшін сериал сынға ұшырады. АҚШ-та сериал HBO арнасында көрсетілді және Робин Уильямстың тікелей эфирдегі кіріспе сөздері болды.

Жасау

Сериал 1989 жылы S4C анимациялық бөлімінің басшысы Кристофер Грейс ойлап тапты. Грейс бұрын Soyuzmultfilm-мен Уэльстің халық аңыздары циклының анимациялық нұсқасында жұмыс істеген, және ол Шекспир жобасына да оларға жүгінді, себебі "егер біз Шекспирді отыз минуттық форматта анимациялауды көздесек, онда шығармашылық және көркемдік тұрғыдан оны іске асыра алатынымызды білетін елге бару қажет еді. Менің ойымша, біздің қалаған стилімізге сай келіп, басқаша көзқараспен қараған бір ғана ел болды. Ол елде Шекспир біз үшін қаншалықты маңызды болса, соншалықты маңызды саналады". Грейс Диснейге тән стильден қашыңқы қалуды өте қалады; "Дисней көптеген көрермендерді сезімталдық күтуге үйретті; ұзын кірпіктермен, үлкен, жылы көздермен жабдықталған жаратылыстар, сондай-ақ сүйкімді, жалған әйел кейіпкерлер. Бұл стиль зор шабыт пен комикалық өрнекпен ұсынылды, бірақ оның көп бөлігі кичтілікке жатты". Сериалды анимация жасамас бұрын сценарийлер жазылып дайын болды. Актерлер 1985 жылы Шекспирдің пьесаларын балаларға арналған прозалық бейімдеулер сериясы түрінде жазған Леон Гарфилдтің пьесаларының қысқартылған нұсқаларын оқуға шақырылды. Гарфилдтің айтуынша, пьесаларды отыз минутқа дейін қысқарту, сонымен бірге түпнұсқа Шекспир диалогтарын сақтау оңай болған жоқ; "таңдалған жолдар баяндаудың салмағын көтеруі керек, бұл әрқашан оңай емес. Көбінесе жарты жолды қолдануға тура келді, кейде жиырма жолды өткіріп жіберіп, содан кейін ырғақты сақтап, әңгімені жалғастыратын нәрсені табу қажет болды. Ең қиын болғаны – комедиялар еді. Трагедияларда, сіз күшті оқиғаны басты кейіпкердің көмегімен көресіз. Ал комедияларда құрылым әлдеқайда күрделі". Аңыздық тұтастықты сақтау үшін Гарфилд әр эпизодқа Шекспирге тән емес дауысты баяндауды қосты, ол әдетте эпизодты таныстырып, содан кейін диалогтан тыс қалған сюжеттік бөлшектерді толықтыратын. Мұндай баяндауды Чарльз Лэмб пен Мэри Лэмб 1807 жылы жарық көрген Шекспирдің балаларға арналған пьесаларының прозалық нұсқаларында да қолданған, Гарфилдтің шығармалары олармен жиі салыстырылады. Дегенмен, түпнұсқа мәтіндерге адалдық жасау – жаратушылардың басты мақсаты болды, эпизодтар "көрермендерді Шекспирді бағалауға және сүюге тәрбиелеуге, Шекспирдің барлық адамға қолжетімді мәдени артефакт екендігіне сендіруге тырысты, ол белгілі бір қойылым түрімен шектелмейді. Оншама елде көрсетілген "Анимациялық әңгімелер" – Шекспирдің барлық адамға қолжетімді мәдени-ағартушылық теледидары". Диалог BBC Wales-тің Кардиффтегі дыбыс студиясында жазылды. Жазу кезінде Гарфилдтің өзі, әдеби кеңесші Стэнли Уэллс және ресейлік режиссерлер қатысты. Барлығы актерлерге жазба кезінде өз пікірлерін білдірді. Содан кейін аниматорлар дауыс жазбаларын Мәскеуге алып барып, анимациялау жұмысын бастады. "Радио Таймс" газетінде "тек алдын ала сату нәтижесінде ондаған миллион адам оны көретініне кепілдік берілген, ал Шекспир 1623 жылы Бірінші фолио басылғаннан бергі жылдарындағы ең жақсы жылдарын басып өтеді" деп жазылған. Алайда, бейімделулерге риза болмаған бір комментатор – ғалым және лектор Теренс Хоукс болды, ол эпизодтар туралы "олардың ешқандай пайдасы болмайды. Олар Шекспир сюжетіне негізделген, бірақ олардың өздері түпнұсқа емес әңгімелер. Сондықтан олар Шекспир туралы көп мәлімет бере алмайды" деп жазды. Екінші маусым бірінші маусымнан екі жыл кейін көрсетілді және бұқаралық ақпарат құралдарының назары аз болды.

Мұра

Жобаның маңызды бөлігі – серияның білім беру мазмұны, әсіресе балаларды Шекспирмен алғаш рет таныстыру ойы болды. Сериал мектептерге әр бөлімнің басылған сценарийімен бірге ұсынылды, онда орыс анимациясының тікелей көшірмелері емес, оның негізінде жасалған иллюстрациялар бар еді. Басылған сценарийлер Гарфилдтің түсірілген соңғы нұсқаларынан сәл ұзын болғанмен, айтарлықтай қысқартылған еді. "Анимациялық әңгімелер" британдық бастауыш және орта мектептердегі ең көп қолданылатын оқу құралдарының біріне айналды. 1996 жылы продюсерлер "Тестмент: Анимациядағы Киелі кітап" атты жаңа серия жасады. 2000 жылы Кристофер Грейс Леон Гарфилдтің он екі қысқартылған сценарийін пайдаланып, Шекспир мектептері фестивалін (SSF) іске қосты. Фестиваль жыл сайын өтіп, онда жүздеген мектеп оқушылары Ұлыбританияның кәсіби театрларында жарты сағаттық қойылымдар көрсетеді.