Кіріспе
Фиджи дәстүрлі үкіметінде үш конфедерация бар: Кубуна, Товата және Буребасага. Кубуна конфедерациясындағы ең басты екі тайпаның бірі - "ТораниБау", екіншісі (Баудың Вунивалу). Кубуна Баудағы Делай Батикиде орнатылған Рату Виривирилау – алғашқы құжатталған және тағайындалған Тора ни Бау болды. Вити Левудің шығыс жағалауындағы Тайлевуде тағы жеті Тора ни Бау тағайындалып, тұрды. Тора ни Бау атағының келесі сегіз иегері Ломаивити провинциясындағы Батики аралына көшіп, сонда қоныстанды. Дәстүрлі Тора ни Бау әулетінің күші батырлардың (Бати) мықты байланыстарымен нығайтылды, оларға Найтасири провинциясындағы Ваймаро тайпасы, сондай-ақ Тайлеву мен Ра жағалауындағы басқа батыр тайпалары кірді. Ломаивити провинциясынан батырлардың (Бати) байланыстарын Гаудағы Саваейке руы және Коро аралындағы Цава руы басқарды. Кейбір басшылар мен батырлар (Бати) арасындағы дәстүрлі тәртіп – басшылардың батырлардың қатысуында балық жеуден бас тартуы және батырлардың басшыларының қатысуында шошқа етінен бас тартуы. Бұл әлі де белгілі бір дәрежеде сақталып келеді және сегізінші Тора ни Бау, Рату Исраила Моцелаколаконың Ломаивити тобындағы Батики аралына көшіп келуіне себеп болған факторлардың бірі болды. Тора ни Бау Баудың Вунивалуымен тығыз байланысты. Бұл Рату Серу Какобаудың үлкен қызы Ади Виниананың (таныс) оныншы Тора ни Бау, Рату Жосая Лоломамен үйленуімен одан да нығайтылды.
The first known documented and installed Tora ni Bau was Ratu Virivirilau who was installed in Delai Batiki Kubuna Bau Seven other Tora ni Bau were also installed and resided in Tailevu along the eastern coast of Viti Levu. The following eight holders of the Tora ni Bau title relocated and resided in the chiefly island of Batiki in the Lomaiviti province. The traditional Tora ni Bau lineage was empowered by the strong traditional ties of warriors (Bati) which included the chiefly tribes of Waimaro in the Naitasiri province , including other warrior tribes along the coast of Tailevu and Ra. From the Lomaiviti province, warrior (Bati) linkages were led by the warrior clans of Sawaieke in Gau, and Cawa in Koro island. Traditional protocol between some Chiefs and warriors (Bati), is the Chief's abstinence of consumption of fish in the presence of warriors, and the abstinence of pork for the warriors in the presence of their chiefs. This is still somewhat practiced today, and was also one of the reasons the eighth Tora ni Bau, Ratu Isireli Mocelakolako relocated to the island of Batiki in the Lomaiviti group. The Tora ni Bau is closely linked to the Vunivalu of Bau. This was strengthened by the marriage of Ratu Seru Cakobau's eldest daughter, Adi Viniana to the (known) tenth Tora ni Bau, Ratu Josaia Loloma.
Тарих
Баудың Күзет мұнарасы деп аударылатын Тора ни Бау атауын 18-ші ғасырда Гау аралындағы Савайкеден шыққан жоғары басшы және сарбаз Гудрунавуа өзінің немере інісі Савай үшін жасаған. Гудрунавуа Баудың көрші аралдарға қауіп төндіретінінен қорқып, оны бақылауға алды. Савайеке соғыс әміршісі Токатокадағы Набиту дельтасында ұқсас атақ пен жауапкершілікке ие болды. Бұл оның Реван Роко Туи Дрекетиге, дельта ауылдарының патшасына шабуыл жасауды жоспарлаған стратегиялық мақсаты болды. Самоа тегінен шыққан Гудрунавуа өзі үшін Гау аралының билеушісі Такала и Гау деген атақ алғанымен танымал. Оның ізбасары Торави Надава немесе Надаваның қорғаушысы деп аталды. Торави Надава Туи Дрекетиді Набитуда өмірін сұрап, тізе бүктірді.