Кіріспе

1864 жылғы Америка Азаматтық Соғысының шайқасы

Прери Д'Эн шайқасы (9–13 сәуір, 1864), сондай-ақ Прери Д'Эндегі қақтығыс, Гам-Спрингс шайқасы немесе Мәскеу шайқасы деп те белгілі, Америка Азаматтық Соғысы кезінде Камден экспедициясының аясында Арканзас штатының қазіргі Невада округінде болды. Камден экспедициясын 1864 жылғы Қызыл өзен науқанының бөлігі ретінде Одақ әскерлері бастады. АҚШ жоспарлаушылары екі федералды әскердің бір уақытта бірігуін көздеді: генерал-майор Натаниел Банкс басқаратын әскер Луизиана штатының Александриясынан Қызыл өзен бойымен солтүстікке қарай жылжыса, генерал-майор Фредерик Стил басқаратын екінші федералды әскер Арканзас штатының Литтл-Рок қаласынан оңтүстік-батысқа қарай жорық жасау керек болды. Мақсаты – генерал Кирби Смит басқаратын одақшыл әскерді Шревпорттағы одақшылдардың бекінісіне кері тарту және оны жеңу еді. Сәттілікке жеткен жағдайда, екінші кезеңде екі федералды әскер бірігіп, Техасқа батысқа қарай шабуылдауды жалғастыру жоспарланған.

Өмірбаян

Прерия Д’Ане (француз тілінде «Есек шөбі») – Арканзас штатының оңтүстік-батысындағы ерекше географиялық нысан. Ол 20 шаршы мильді (шамамен 52 шаршы километр) құрайтын ашық дала, барлық жағынан тығыз қарағайлы орманмен қоршалған. 1864 жылы ол Литтл-Роктан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 160 шақырым жерде орналасқан маңызды бағыттық нүкте болатын. Прерия – маңызды торап нүктесі еді: батысында 1863 жылдың қыркүйегінде Литтл-Рокты тастағаннан бері Арканзас Конфедерациясының астанасы болған Вашингтон қаласы жатты. Даланың шығысында көптеген конфедерациялық әскерлердің штабы орналасқан, мықты бекітілген Камден қаласы болды. Прерия Д’Аненің оңтүстігінде стратегиялық маңызы бар Қызыл өзен және одан әрі Шревпорт (Луизиана штаты) жатыр. АҚШ армиясы 1863 жылдың 10 қыркүйегінде Литтл-Рокты басып алды. Одақ әскерлері қалаға енген кезде конфедераттар асығыс түрде мемлекеттік құжаттарын жинап, үкіметтің орталығын Вашингтонға көшірді. Оңтүстік-батысқа шегінетін кезінде конфедераттар Бентоннан Аркадельфияға дейінгі ескі әскери жол бойында бірнеше қорғаныс құрылыстарын салды. Олар Прерия Д’Аненің солтүстік жиегінде кең аумақты топырақ және ағаштан жасалған бекіністер салғанда, прерияда конфедераттардың жеңілуі федералды армия үшін Вашингтонға жол ашар еді. Бірақ Прерия Д’Ане көтерілісшілер үшін қиын қорғаныс мәселесін тудырды. Бір жағынан, оның кең ашық кеңістігі артиллериялық батареяларды қорғау үшін жақсы ату позицияларын ұсынды, екінші жағынан, дәл сол ашық жер шабуылдаушы күшке маневр жасауға және қорғаушыларды олардың бекітілген орналасқан жерлерінен айналып өтуге жеткілікті кеңістік берді. Литтл-Роктан Прерия Д’Энге дейінгі жол бойында салынған көтерілісшілердің көптеген қорғаныс құрылыстары құл еңбегімен салынған. Сонымен қатар, бүлікші партизандық атты әскер тобы федералды күштерді Литтл-Роктан басталған жорықтарында мазалау үшін жіберілді.

Кіріспе

Конфедерация күштері майор-генерал Стерлинг Прайс басшылығында болды және негізінен Арканзас және Миссури конфедерациялық атты полктерінен, сондай-ақ генерал Джеймс Фаган, генерал Джон Мармадук және генерал Сэмюэл Макси басқаратын үш атты дивизияны құрайтын Арканзас штатының әскерлерінен тұрды. Генералдар Джон Уокер, Томас Черчилль және Мосби Парсонс басқаратын үш жаяу әскер және аттан түскен атты дивизиясы мен оларды қолдайтын артиллерия генерал-майор Кирби Смит тарапынан генерал-майор Банкс басқаратын одақтың Қызыл өзен арқылы Шревпортқа жасаған шабуылына қарсы Луизианаға жіберілді. Арканзас штатының көптеген әскерлері міндеттілерден құралды, олардың кейбіреулері бұрынғы науқандарда қызмет еткен, дезертир болған және Конфедерацияның жұмылдыру бөлімдерімен қайта жұмылдырылған. Шабуылдаушы АҚШ күштері генерал-майор Фредерик Стилдің жалпы басшылығымен толықтырылған жетінші армия корпусын құрады. Ол генералдар Фредерик Соломон және Джон Тайер басқаратын екі жаяу әскер дивизиясынан және генерал Юджин Карр басқаратын атты дивизиядан тұрды, сондай-ақ бес артиллерия батареясымен қолдау көрсетілді. Шабуылдаушы күштердің көп бөлігі Айова, Висконсин, Индиана, Иллинойс, Огайо, Арканзас және Канзас штаттарынан келген әскерлерден тұрды, соңғысы 1863 жылы рұқсат етілген АҚШ-тың афроамерикандық әскерлерінің екі полкін қамтыды. VII корпустың дерлік барлық полктері қатардағы әскер санының жетіспеушілігінен зардап шекті, себебі 1862-1863 жылдар аралығында Арканзас дельтасындағы Хелена маңында қызмет ететін солтүстік әскерлері кездесетін ылғалды және жапсырған ауа райынан туындаған аурулар мен денсаулыққа кеселдерге ұшырады. АҚШ армиясының Арканзастағы науқанының бір кезеңінде бір дивизияда 1000-ға жуық әскер ауру тізімінде болды. Арканзас театрындағы федералды әскерлер үшін аурудан өлім-жітім, жауынгерлік қимылдардағы өлім-жітімнен гөрі жиірек кездесті (екі тараптың барлық әскерлері үшін де).

Шайқас

1-ші Айова кавалериясының шағын Миссури өзенін кесіп өтуінен кейін, 2 сәуірдің кешінде 36-шы Айова және 43-ші Индиана жаяу әскері оларды ілесіп келді. Кавалерия өзеннен оңтүстікке қарай 1 1/4 шақырым жердегі жол бойында алдын ала пикеттік шебін құрды, және ескі алма бағына көз тіреп, жолды тосқаулады. Оларды ілесіп келген жаяу әскерге фордтан жоғары ағысқа қарай 36-шы Айова, ал 43-ші Индиана фордтың оңтүстігіне қарай жылжуға бұйрық берілді, олар шұғыл бивакқа орналасты. Сағат кеш болғандықтан, әскерлерге қаруларын жанында ұстап, таңертең шабуылға дайын болуды бұйырды. Өзендегі лагерьлерінен федералды жаяу әскер 1-ші Айова кавалериясы мен көтерілісшілердің күзетшілері арасындағы атыс дауыстарын ести алды. Федералистер 3 сәуірде, жексенбі күні таңертең шабуыл болмағанына таң қалды. Ол жерде тыныштық болғандықтан, жаяу әскерлер азық іздеп, кез келген ет табуға тырысты. Сағат 13:00 шамасында 43-ші Индиананың үш ротасы кавалерияның пикеттік шебіне қарай жылжыды, көтерілісшілер оларды байқады және шайқас болды. 36-шы Айованың A, D және G роталары подполковник Ф.М. Дрейктің басшылығымен Индиана роталарына көмектесу үшін асықты, бірақ өз бивагіна оралып, күні кешке екінші шайқасқа асықты. Федералистер фордты және оңтүстікке қарай бір шақырымдай жолды ұстап тұрды. Фордты күзетіп тұрған көтерілісшілердің шағын отряды генерал Джон Мармадуктың екі бригадасымен, бірі Уильям Кэбеллдің, екіншісі Колтон Гриннің басшылығымен күшейтілді. Бұл әскерлердің кейбіреуі Антуаннан өзен бойымен төмен қарай жүріп келді, Стилдің өзеннен өтуі күтіліп отырды. Мармадуктың өзі фордтың қарама-қарсы жағына жетуіне біраз уақыт кетті. 4 сәуір күні таңертең Грин мен Кэбелл бригадалары, барлығы 12 000 адамнан тұратын күштер пикеттік шебіне шабуыл жасады. Дрейк 36-шы Айованың сол үш ротасымен қайтадан алға жіберілді, сонымен қатар 43-ші Индиананың үш ротасын, E, H және C роталарын алды. Олар алға жылжығанда 1-ші Айова кавалериясының сарбаздары өздерінің позицияларын ұстауға тырысып жатқанын көрді. Дрейк өзінің алты ротасымен олардың артында жеке майдан шебін құрды. 36-шы дивизияның D, G және A роталары жолдың оң жағына орналасты, ал 43-ші Индиананың E, H және C роталары жолдың екінші жағындағы сол жақ қанатына орналасты. Өте тығыз орман Одақтың жаяу әскеріне өте жақсы жасырынба мен қорғаныс берді. Осы уақытта Дрейк лейтенант Чарльз Питцтің 2-ші Миссури артиллериясының 2-ші пулемет бөлімін шақырып, фордты кесіп өтіп, жолдағы іс-қимылға дайын болуды тапсырды. Басқа жерде полковник Чарльз Киттредж 36-шы Айованың қалған 7 ротасымен бірге өзен жағалауында резервте қалды. Дрейк 1-ші Айова сарбаздарына аттарын артқа жіберіп, кері шегінуді және жаяу әскермен қатарласуды бұйырды, бұл бұйрық дереу орындалды. Дрейктің орналасқан командасына жету үшін көтерілісшілер ескі алма бағы арқылы алға жылжуға мәжбүр болды, және шайқас шебінде федералды жаяу әскердің оңай нысанасына айналды. Дрейктің алдыңғы командасы 400-ден аз адамнан тұрды, бірақ олар көтерілісшілердің шабуылына қарсы тұрып, шайқастың басында Мармадуктың екі қанаттық маневрін теріске шығарды. Федералды бригада командирі Маклин өзен жағалауына жалпы шегінуді бұйырса да, Киттредж өзінің резервтік роталарын кері тартса да, Дрейк бұл бұйрықты ақылға қонымсыз деп санады және өзінің алты жаяу әскер ротасына "Тез тұрыңыз" деді. Келесі екі сағат ішінде федералистер өзенге қарай әрі қарай шегінді, ал Мармадук артиллерия батареясын алып келді және Дрейкті қуып шығаруға тырысу үшін орманды жүзім ұшымен шауып тастады. Сағат 10:30 шамасында Мармадук 43-ші Индиананың үш ротасының сол жақ қанатына үшінші қанаттық күш жіберді, олар ыдырай бастады. "Хузиерлер" артқа қарай жүгіріп бара жатқанда олар ашық алаңнан өтіп, шашырап кетті. 43-ші роталардың жол бере бастағанын көріп, полковник Киттредж 36-шы Айованың қалған 7 ротасын (B, C, E, F, H, I және K) шайқасқа шығарып, оларды майдан шетіне жеткенше алға жылжытты. Сол жерде Киттредж оң жақ қанатын Питцтің батареясының қасына қойып, полкке даладағы бір қырқаның артына жатуды бұйырды. Киттредж көтерілісшілер Питцтің қаруларын басып алу үшін алаңның арғы жағына шабуыл жасайды деп дұрыс болжады, көтерілісшілер кейіннен дәл солай істегенде, Киттредж өз адамдарына тұрып, оқ атуға бұйрық берді, олар бұл әрекетті рота бойынша атқылады. 36-шы Айоваға Литтл-Роктен кетер алдында жаңа .58 калибрлі Springfield мылтықтары берілген, және олар осы шайқаста оларды тиімді пайдаланды. Бұл күшті федералды мылтық атысы Мармадуктың қанаттық шабуылын тоқтатты, көтерілісшілерді ауыр шығындармен кері тартты, соның ішінде Мармадуктың көмекшісі, көтерілісші лейтенант Факлерді тұтқынға алды. Осы уақытта бригадалық генерал Сэмюэл Райс кішкентай Миссури өзенінің сол жағалауына өзінің 1-ші бригадасымен және қосымша артиллериямен келді. Мұны көрген Мармадук федералистерді Элкинс паромнан өтуден тоқтатуға жеткіліксіз күші бар екенін түсінді. Ол Кэбелл мен Грин бригадаларын кері тартып алып, оңтүстікке қарай, Стерлинг Прайс басқаратын бас көтерілісші әскеріне қосылу үшін Prairie D'Ane қарай бағытталды. Ертесі күні Стилдің корпусының қалған бөлігі кішкентай Миссуриден понтондық көпір арқылы өтті. Екі күннен кейін Форт-Смиттен келген бригадалық генерал Джон М. Тейердің Frontier дивизиясымен күшейтілген олар фордтың оңтүстігінде бірнеше күнге орналасты, содан кейін Prairie қарай кішкентай Миссури аймағы арқылы оңтүстікке қарай бағытталды. Стил Корнелиус жесірінің плантациясында бірнеше күн демалып, сол жерде жараланған және өлген көтерілісшілерге көмек көрсетіп, алдындағы көтерілісші бірліктерінің күші туралы құнды ақпарат алды. Содан байқап қарағанда федералистер Prairie аймағының солтүстік жиегіндегі кең лог және топырақ бекіністерін көрді. 10 сәуірде Корнелиус плантациясынан оңтүстікке қарай бағытталғанда, олар шайқас шебімен кездесіп, артиллерия, кавалерия және жаяу әскер шайқасшыларымен шабуыл жасады, соңында көтерілісшілерді шамамен бір шақырымға кері тартты. 11 сәуірдің түскісіне дейін шайқас жалғасты. Кешіктіру шарасы ретінде көтерілісшілер кері шегінді, оңтүстікке қарай олардың астанасы Вашингтонда қорғану үшін тұруға ниеттенді, онда олар Кирби Смиттен күшеме алуды күтті. Одақтың VII корпусы жеткіліксіз жабдықталған, жол бойында азық таба алмағандықтан, әскерлер Литтл-Роктен жартылай рационмен жүруге мәжбүр болды. Оларға жануарларға азық пен сарбаздарға тамақ қажет болды. Стилдің барлау есебінде Банкс басқаратын Одақ күштерінің Шаврепортқа шабуылы Кирби Смитпен жеңілгені туралы қауесет тарады. Стил оңтүстік-батыс Арканзасқа Банкстің дұрыс емес деп ойлаған Red River кампаниясын қолдау үшін барудың ақылдылығына күмән келтірді. Ол генерал Улисс С. Гранттан, бұрынғы Вест-Пойнт сыныптасынан тікелей және өте қатал бұйрық алғанша Литтл-Роктен кетуді кешіктірді. Енді, жау территориясының тереңінен, күштері төрттен бір бөлік рационмен қысқартылған, мулдары мен жылқыларына азық жетіспейтін және лайлы, жаңбырға тоңған жолдармен күресіп, Стилдің Шаврепортқа жету мүмкіндігіне күмән туды. 12 сәуірде Стилді қолдау үшін Литтл-Роктен қайта жабдықтау пойызы шықты, бірақ осы жағдайлар оның кешігуіне себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, егер Банкстің жеңілісі туралы қауесеттер рас болса, Стил Кирби Смиттің күштерін кері бұрып, Стилге қарсы күшпен соққы беруге мүмкіндігі бар екенін білді. Өзінің офицерлерінің кеңесімен Стил армиясын Камденге бұруға шешім қабылдады, онда олар жабдықтарды алуды және ақпарат күтуді үміттенеді...

Салдары

Прерия Д’Ане шайқасы болған орын, Прерия Д’Ане шайқасы тарихи орны, Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген және Камден экспедициясы тарихи ескерткіштерінің ұлттық кешенінің құрамында.

Сақтау

Американдық "Баттлфилд Траст" және оның серіктестері 811 акр шайқас даласын сатып алып, сақтап қалды.