Танктердің даму тарихы және әскери тактикадағы рөлі

Кіріспе

Танкілер бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданысқа енгізілді, олар окоп соғысының тұйыққа тірелуін жеңу мақсатымен жасалған. Екі дүниежүзілік соғыстың арасында танкілер одан әрі жетілдірілді. Олар өздерінің соғыс алаңындағы тиімділігін көрсеткенімен, оларды жобалау және құрастыруға қабілетті өнеркәсіптік ресурстарға ие елдердің саны аз болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Ұлыбритания мен Франция танк технологиясын дамытуда алғашқы қадамдар жасады, олардың үлгілері басқа елдер үшін негізгі нұсқа ретінде қызмет етті. Дегенмен, бұл бастапқы артықшылық 1930 жылдары бірте-бірте төмендеп, КСРО және, шамалы дәрежеде, нацистік Германияның пайдасына бұрылды.

Жалпы өзгерістер

1918 жылғы соңғы танк үлгілеріне бірқатар жаңалықтар әсер етті және танк құрылымындағы бірнеше бағытты көрсетті. Мұндай мысалдың бірі – АҚШ пен Ұлыбританияның бірлескен Mark VIII танкісі, ол екі елдің де, сондай-ақ француз армиясының да қолдануына арналған ауыр танк ретінде жоспарланған. Бұл танктың мақсаты – бұрынғы британдық ауыр танктердің шектеулерін жою болатын. Mark VIII-дің ұзындығы 10 метр, салмағы 37 тоннаға жететін. Ол 300 ат күшіне (224 киловатт) ие V12 қозғалтқышымен жабдықталған және қиын өңірде сағатына 11 шақырымға дейін жылдамдыққа қол жеткізе алатын. Осы танктердің барлығы 100 дана ғана салынды. Ал, Renault FT танктері дерлік барлық келесі танк үлгілері үшін стандартты белгіледі. Бұл танк төмендетілген жүйектің профилімен және ықшам корпуспен, сондай-ақ мұнараға орнатылған қару жүйесімен ерекшеленді. Әлем бойынша танктердің түрлі үлгілері қарастырылды, ал даму жұмыстарының көп бөлігі жаяу әскерге немесе отарлық полицияға арналған жеңіл танктерге жұмсалды. 1920-1930 жылдардағы әлемдік экономикалық қиындықтар жеңіл танктерге басымдық беруге алып келді, себебі оларды орташа немесе ауыр танктерге қарағанда өндіру арзан болды. Алайда, Испания азамат соғысы танктер арасындағы және танктерге қарсы сүйретілетін артиллериялық құралдар арасындағы шайқастар танк соғысының болашағы үшін маңызды фактор болатынын көрсетті. Танктердің мықты бронямен жабдықталуы және ірі калибрлі қаруларды тасуы қажеттігі анықталды. Бұрынғыда кедергілерді жеңумен ғана байланысты танк пішіні енді жасырындық үшін қажетті төмен профиль мен салмақты азайту арасындағы тепе-теңдікке айналды. Ұлыбританияда танк соғысының болашағы зерттелді, соның салдарынан кейбір айырмашылықтар пайда болды. Фуллер мен Лидделл Харт барлық қару түрлерінің – жаяу әскер, танктер және артиллерияның механикаландырылатын соғысын болжағанмен, Фуллердің теориялары артиллерия, жаяу әскер және инженерлік бөлімдері танктермен бірге жылдамдыққа сай келетін бірдей шассиде орналасқан барлық қару түрлерінің құрамын қарастырды. Ол қарсыластардың қорғанысын бұзып, жеңіл, жылдам бөлімшелерге жылдам ілгерілеуге мүмкіндік беретін ауыр қарулы құралымдарды қолданатын армияларды болжады, осылайша жаудың қорғанысын қайта құруына жол бермейді. Лидделл Харт броньды көліктердің қолдаушы жаяу әскерін тасымалдайтынын, қазіргі заманғы соғыс кемелері өздерінің теңізшілерін тасымалдайтыны сияқты есептеді; ол сондай-ақ қорғанысты айналып өтуге мүмкіндік беретін жанама шабуылды қолдануды ұсынды. 1920 жылдардың соңында британдық армия осы теорияларды сынау және барлық қару түрлерінің құрамын басқару, бақылау және басқарудың негізгі мәселелерін, соның ішінде авиацияны пайдалануды зерттеу үшін тәжірибелік механикаландырылған күш құрды. Бұл күшке қатысқан бөлімшелердің көп бөлігі Солтүстік Африкаға жіберілді, онда олардың тәжірибесі Шығыс Африка кампаниясында британдықтардың табысына және генерал Уэвеллдің Батыс Шөлдегі алғашқы табыстарына үлкен үлес қосты. Британдықтар үш түрлі танк класын қолданды: "жаяу әскер танктері" – жаяу әскерге қолдау көрсету үшін; "крейсерлік танктер" – жылдам қимылдар мен барлау үшін; және "жеңіл танктер" – барлау, сүйемелдеу және ішкі қауіпсіздік үшін. АҚШ-та Дж. Уолтер Кристи өзінің революциялық Christie жүйесіне негізделген жылдам танктер сериясын жасады. Бұл оның танктеріне үлкен авиациялық қозғалтқыштарды орнату арқылы қол жеткізілген жоғары қуат-салмақ қатынасымен үйлестірілді. Оның прототиптері өте жоғары жылдамдыққа қабілетті болғанымен, кейбір жағдайларда әуе тасымалдауға арналған, АҚШ армиясының қару-жарақ корпусымен келіспеушіліктер және жоғары баға (АҚШ әскерилері төлеуге дайын болғанмен салыстырғанда) олардың АҚШ-та ешқашан өндірілмейтінін білдірді. Алайда Кристидің прототиптерін Кеңес Одағы сатып алды, оларды BT танктеріне және ақырында, Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында әйгілі T-34 танктеріне айналдырды. Фуллердің ресейлік армия маневрлерінде байқаған BT сериясының табысы британдықтарды "трактор" ретінде импортталған Christie M1931 танкін сатып алуға ықпал етті, бұл Christie жүйесінің A13 Cruiser Mk IV, Crusader және басқалар сияқты британдық крейсерлік танктеріне енгізілуіне әкелді. Бүгінде танк идеясының бірнеше әскер басшыларының қарсылығын неге тапқанын түсіну қиын болуы мүмкін. Мұның бір себебі – автомобиль өнеркәсібінің даму деңгейінің төмендігі. Танктердің сенімді еместігі және қиын техника екендігі 1930 жылдардың басына дейін мойындалды. Әлсіз қозғалтқыштар, нашар беріліс және нәзік, қысқа ғұмырлы жүйектер осы репутацияға үлес қосты. "Дәстүрлі" әскери басшылықтан танктерге қарсылықтың түсініксіздігін осы тұрғыдан қарастырғанда түсінуге болады: механикалық бұзылулар салдарынан 50 шақырымдық қозғалыс кезінде көлігінің көп бөлігін жоғалтқан танк батальоны жауынгерлік жағдайда сенімді актив емес. Vickers Six Ton танктерінің халықаралық табысы оның жоғары сенімділігіне байланысты, емес, құрылымындағы ерекшеліктеріне. Алайда, он жылдық өте жақсы қозғалтқыштар, берілістер және жүйектер жақсарды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында сенімді қозғалтқыштар мен берілістер, сондай-ақ жоғары жылдамдықты жүйелер қол жетімді болды. Соғыс аралық кезеңдегі тағы бір бағыт – өндіріс әдістеріндегі өзгерістер болды. Франция зеңбірек мұнараларын, мұнараларды және тіпті SOMUA S35 танктерінің бүкіл корпусын құру үшін өте ірі құймаларды қолдануды алғаш рет бастады. Құйманы кеңінен пайдалану АҚШ және КСРО-да, ал Ұлыбританияда аз дәрежеде көшірілді. Құймалар қару-жараққа төзімді компоненттерді жылдам өндіруге мүмкіндік береді. Германия үлкен құйма компоненттерін көп пайдаланбады, құйманы кішкентай заттармен, мысалы, зеңбірек мұнараларымен шектеді. Дәнекерлеу, броньдық плиталарды біріктірудің құралдары ретінде қада және бұрандаларды біртіндеп ығыстырды. Қадалар жаудың оғына тигенде сынып, қосымша жарақаттарға әкелуі мүмкін. Германия мен КСРО дәнекерлеу саласында жетекшілік етті, бірақ АҚШ олардың ізінен тығыз ерді. Қада және бұрандалар Венгрия, Жапония және Италия сияқты кейбір елдерде, сондай-ақ Ұлыбританияда Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін қолданыла берді. Соңында, АҚШ және КСРО жылдам өндіріс үшін жобаларды рационализациялауда жетекшілік етті, қару-жарақ құндылығын арттырмайтын қажетсіз компоненттерді немесе өндіріс кезеңдерін жойды. Француз және неміс соғысқа дейінгі (тіпті соғыс кезіндегі) танктері көбінесе өндіріс күрделігін немесе құнына қарамастан, жауынгерлік құндылығын азайтатын ерекшеліктерді қамтыды.

The final tank designs of 1918 were influenced by a number of developments and demonstrated several trends in tank design. One such example was the joint US and British Mark VIII tank, which was envisioned as a heavy tank design that could be utilized by both nations as well as the French. The purpose of this tank was to address the limitations of earlier British heavy tanks. The Mark VIII measured 34 feet (10 meters) in length and weighed 37 tons. It was powered by a 300 horsepower (224 kilowatt) V 12 engine and could reach a top speed of 7 miles per hour (11 kilometers per hour) across difficult terrain. Only 100 of these tanks were built. It was the lighter Renault FT that would set the standard for nearly all tanks that followed it. This tank featured a lower track profile and a more compact hull, as well as a turret mounted weapon system. Worldwide, several types of tanks were considered, and much of the development effort went into light tanks that were useful primarily against infantry or for colonial police type work. The worldwide economic difficulties of the 1920s and 1930s led to an increased emphasis on light tanks as they were much cheaper to produce than medium or heavy tanks. However, the Spanish Civil War showed that tank versus tank engagements and tank versus towed anti tank gun engagements would now be a major consideration for the future of tank warfare. It became clear that tanks would need to be heavily armoured and carry larger guns. Tank shape, previously guided purely by considerations of obstacle clearance, now became a trade off between a low profile, desirable for stealth, and weight savings. In the UK, a great deal of study on the future of tank warfare was carried out, and there were some differences. Whilst both J. F. C. Fuller and Basil Liddell Hart foresaw a war where all arms, infantry, tanks, and artillery, would be mechanised, Fuller's theories looked at all arms formations with artillery, infantry, and military engineers mounted on similar vehicles to keep pace with the tanks. He foresaw armies using heavy all arms formations to break through opponents defences, allowing lighter, faster units to make rapid advances, thereby not allowing the enemy to re establish any defences. Liddell Hart considered that armoured vehicles would carry their own supporting infantry, in much the same way as modern warships carry their own marine detachments; he also proposed using indirect attack, effectively going around any defences. During the late 1920s the British Army established the Experimental Mechanized Force, to test these theories and look at the basic problems of managing, controlling and commanding all arms formations, including the use of aircraft. Many of the units involved in this force were posted to North Africa, where their experience played a major part in the British success in the East African Campaign and General Wavell's initial successes in the Western Desert campaign. The British used three classes of tank: the 'Infantry tank', for supporting the infantry; the 'Cruiser tank', for fast moving encounter battles and reconnaissance; and the 'light tank', for reconnaissance, escort and internal security. In the U. S., J. Walter Christie developed a series of fast tanks, based on his revolutionary Christie suspension system. This was combined with very high power to weight ratios achieved by fitting large aircraft engines in his tanks. Although his prototypes were capable of very high speeds, and in some cases designed to be air transportable, disputes with the United States Army Ordnance Corps and a high price (compared with what the US military was willing to pay) meant they were never produced in the USA. Christie's prototypes were however purchased by the Soviet Union, and were to be developed into the BT tanks and eventually, on the eve of World War II, the famous T 34. The success of the BT series, when observed by Fuller at Russian Army maneuvers influenced the British to buy a Christie M1931 tank, imported as a "Tractor", which led to Christie's suspension incorporated into British
cruiser tank designs such as the A13 Cruiser Mk IV, Crusader, and others. Today it may be difficult to understand why the tank idea found such resistance from the leadership of several armies. Part of the explanation is that the entire automotive industry was in its infancy. Tanks were rightly considered unreliable, troublesome equipment as late as the early 1930s. Weak engines, poor transmissions, and fragile, short life tracks contributed to this reputation. The otherwise incomprehensible resistance to tanks from 'traditional' military leadership can be partly understood in this light; a tank battalion that loses most of its vehicles due to mechanical failure on a 50 mile movement is not a reliable asset in combat. The international success of the Vickers Six Ton tank is due more to its high reliability than any brilliance in the design. However, as the decade passed, engines, transmissions and tracks all improved. By the beginning of World War II, reliable engines and transmissions, as well as high speed suspension designs were all available. A final trend in the between the wars period was changes in manufacturing methods. France pioneered the use of very large castings to form gun mantlets, turrets and eventually, with the SOMUA S35, entire tank hulls. The widespread use of casting was copied by the US and USSR, and to a lesser extent in the UK. Casting enables the fast manufacture of ballistically well shaped components. Germany never made much use of large cast components, limiting casting to smaller items such as mantlets. Welding gradually replaced riveting and bolting as a means of fastening rolled armor plate together. Rivets can shear off when struck by enemy fire, resulting in additional crew casualties. Germany and the USSR led the way with welding, although the US followed closely. Riveting and bolting remained in use in some countries such as Hungary, Japan, and Italy, and to a lesser extent, in the United Kingdom right to the end of World War II. Finally, the US and USSR led the way in rationalizing designs for fast production, eliminating unnecessary components or manufacturing steps that added little value. In contrast, French and German pre war (and even wartime) tanks often incorporated features that added cost or manufacturing complexity out of proportion to their combat value.

Ұлыбритания

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияда бронетранспортты құралдармен көптеген тәжірибелер жүргізілді. Ең маңызды жетістіктер серікпелер, жүргізуші дөңгелектер, байланыс және осы машиналардың шайқас алаңындағы ұйымдастырылуы саласында болды. Ұлыбританиялық жобалар, әсіресе Vickers Armstrong компаниясынан шыққандары, 1930 жылдар мен Екінші дүниежүзілік соғыстың басындағы көптеген танымал танктердің негізін құрады. Мысалы, Vickers Six Ton Tank поляк 7TP, советтік Т-26 танктерінің негізі болды және итальяндық M11 және M13 серияларына, сондай-ақ чех LT 35 танктеріне үлкен әсер етті. Алты тонналық Vickers танкы британдық армияда қабылданылмады. Тағы бір ерекше жоба – Vickers Medium Mk II, ол бірінші дүниежүзілік соғыс танктерінің ең жақсы қасиеттерін біріктіріп, одан әлдеқайда жылдам танк құрды. Онда FT сияқты толық айналатын мұнарасы болды, бірақ оған қос мақсаттағы 3 фунттық зеңбірек (жарылғыш және танкке қарсы оқтарды атуға қабілетті) және оймалы пулемет орнатылды. Сондай-ақ, онда радио, корпустың алғы жағында пулеметшінің орны және шектеулі мөлшерде еңкейтілген броня қолданылды. Кейбір танктер Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті, бірақ жобаның маңыздылығы кейінірек танк құрылысында пайдаланған көптеген ерекшеліктерінде жатыр. Vickers Carden Lloyd машиналары танкет концепциясына экспорт арқылы және советтік Т-27, итальяндық CV 33, неміс Panzer I және басқа да көшірмелер сияқты ұқсас жобалар арқылы әсер етті. Бәлкім, азырақ маңызды, бірақ сонымен қатар ерекше жоба – Vickers A1E1 'Independent', ол 1925 жылы салынған үлкен ауыр танк болды. Онда үлкен бас мұнарасы және төрт кішкентай мұнарасы болды. Бұл конструкциялық идея кейіннен советтік Т-28 және Т-35 танктерінде, сондай-ақ неміс Neubaufahrzeug танкінде қолданылды. Кавалерия функциясын бронетранспортты құралдармен алмастыруды жақтағандар Лидделл Харт пен Фуллер болды. Олардың қарсыластары оларды (қате немесе әдейі) тек танктерден тұратын күштерді жақтаушылар деп қате түсіндірді, бірақ олардың пікірлері артиллерия мен жаяу әскерді де механикаландыру қажеттігін көрсетті, осылайша оларды ұсынған танктердей жылдам және маневрлі етуге болады, және тәжірибелер тоқтатылды. Британ армиясының ең үлкен жетістігі – 1920 жылдардың соңында тәжірибелік механикаландырылған күштерді құру болды. Бұл танктер мен басқа да машиналарды сынақтан өткізу үшін құрылған кішкентай бригадалық бөлімше болды. Бұл бөлімше радио байланысын кеңінен қолдануды алғаш рет енгізді. Алайда, бұл бөлімше ұзаққа созылмады. Соңында, 1930 жылдары британдық тәжірибелер мен олардың стратегиялық жағдайы үш негізгі танк түрін қамтитын танкты дамыту бағдарламасына әкелді: жеңіл, крейсерлік және жаяу әскер танктері. Жаяу әскер танктерінің міндеті – жаяу әскерге қолдау көрсету болды. Ең жоғары жылдамдық талабы мылтықшының жүріс қарқынымен сәйкес келуі керек еді, ал осы танктердің бронясы сүйретілетін танкке қарсы зеңбіректерге қарсы иммунитет беретіндей берік болуы керек еді. Қару-жарақ жаудың пулемет ұяларын және бекіністерін басып тастауға немесе жоюға жеткілікті болуы керек еді. Крейсерлік танктерге дәстүрлі ат әскерінің рөлдері – қуып жету және жеңіске жету міндеттері жүктелді, олар жаяу әскерден салыстырмалы түрде тәуелсіз жұмыс істеді. Бұл крейсерлік танктердің жобаларында жоғары жылдамдыққа әкелді. Бұл мақсатқа жету үшін олар жеңіл брондалған және танкке қарсы қару-жарақпен жабдықталған. Жеңіл танктерге барлау және полициялық типтегі отаршылдық рөлдер жүктелді, олардың негізгі дизайны арзан болуына бағытталған. Vickers Armstrong британдық армияға немесе шетелдік әскерлерге сатуға арналған жеңіл танктер сериясын жасады.

Following World War I, many experiments involving armoured vehicles were conducted in Britain. The most significant advances were made in the areas of suspensions, tracks, communications, and the organization of these vehicles on the battlefield. British designs, particularly those from Vickers Armstrong, formed the basis for many of the most common tanks of the 1930s and early World War II. For example, the Vickers Six Ton Tank was the basis for the Polish 7TP, the Soviet T 26, and was a major influence on the Italian M 11 and M 13 series and the Czech LT 35. The six ton Vickers tank was not adopted by the British Army. Another notable design was the Vickers Medium Mk II, a pivotal design which combined some of the best traits of World War I tanks into a much faster tank. It had a fully rotating turret on top like the FT, but mounted a dual use 3 pounder gun (that could fire both high explosive and anti tank shells) with a coaxial machine gun. It also had a radio, a machine gunner position in the front of the hull, and some limited use of sloped armour. Some of these tanks would go on to serve in World War II, though most of the significance of the design lies in the number of features that were utilized in later tank designs. The Vickers Carden Lloyd machine gun carriers influenced the tankette concept through export and similar designs such as the Soviet T 27, Italian CV 33, German Panzer I and other copies. A perhaps less significant but also notable design was the Vickers A1E1 'Independent', which was a large heavy tank that was built in 1925. It had a large main turret and four smaller turrets. This design concept was later used by the Soviet T 28 and T 35 tanks as well as the German Neubaufahrzeug. Exponents of the replacement of the cavalry function by armoured vehicles were Liddell Hart and Fuller. Their opponents misinterpreted (either mistakenly or deliberately) them as proponents of an all tank fighting force, though their views did specify that artillery and infantry should be mechanised to make them as fast and manoeuvrable as the tanks they advocated, and experiments were curtailed. An outstanding achievement of the British Army was the creation of the Experimental Mechanised Force in the late 1920s. This was a small Brigade sized unit developed to field test the use of tanks and other vehicles. The unit pioneered the extensive use of radio to control widely separated small units. The unit was short lived, however. Eventually, by the 1930s, British experiments and their strategic situation led to a tank development programme with three main types of tank: light, cruiser, and infantry. The Infantry tanks were tasked with the support of dismounted infantry. The maximum speed requirement matched the walking pace of a rifleman, and the armour on these tanks was expected to be heavy enough to provide immunity to towed anti tank guns. Armament had to be sufficient to suppress or destroy enemy machine gun positions and bunkers. Cruiser tanks were tasked with the traditional cavalry roles of pursuit and exploitation, working relatively independently of the infantry. This led to cruiser tank designs having great speed. To achieve this they were lightly armoured, and tended to carry anti tank armament. The light tanks were tasked with reconnaissance and constabulary type colonial roles, with cheapness the major design factor. Vickers Armstrong built a series of light tanks, to be sold either to the British Army who wanted to keep costs down or to foreign militaries.

Италия

Италия француз Renault FT-ны импорттап, Fiat 3000-ды сәл жақсартылған көшірмесін жасады. Италиялық түпкілікті дизайн L6/40, 20 мм Breda зеңбірегі бар өте кішкентай жеңіл танк және құрамалы конструкция. Vickers Six Tonner негізіндегі орташа танк – M 11 M13 сериясы болды. Бұл танк өте жақсы 47 мм зеңбірекпен жабдықталған, бірақ бронясы өте жұқа болды. Италия сонымен қатар Vickers Carden Loyd тұжырымдамасына негізделген көптеген CV 33 және CV 35 танкеттерін өндірді.

Кеңес Одағы

Кеңес Одағының танктарды жобалау және өндірудегі күш-жігеріне Ресей Азамат соғысы мен Кеңес өнеркәсібінің өсуі ықпал етті. Азамат соғысы кезінде бронепоездар мен артиллериялық поездардың қолданылуы жиі кездесетін. Бұл, кейбір батыс елдерімен салыстырғанда, танктерге және бронеавтомобильдерге көбірек қызығушылық тудырды. КСРО-дағы Бесжылдық жоспарлар аясындағы ауыр өнеркәсіптің қарқынды өсуі ірі танк паркін құруға мүмкіндік берді. Алғашқыда, Кеңес әскерлеріндегі танктер мен бронеавтомобильдер Renault FT импорттық үлгілерінен және Азамат соғысында қалған бірнеше британ танктерінен тұрды. Бірінші совет танкысі Т-18 (кейде MS-1 деп те аталады) FT-нің дерлік толық көшірмесі болды, бірақ жақсартылған жүріс бөлігі мен үлкен мұнарасымен ерекшеленді. Сталиннің индустрияландыру және механикаландыруға деген ынтасы агрессивті әскери даму бағдарламасын іске қосты, нәтижесінде 1930 жылдардың соңына қарай барлық елдердің арасындағы ең ірі және кең танк паркі құрылды. 1926 жылы Рапалло шартының құпия қосымшасы бойынша Кеңес Одағы мен Германия Версаль шартында тыйым салынған Қазан қаласында бірлескен танк мектебін құрды. Екі ел де осы бірлескен жобадан танктарды жобалау және тактикасы туралы көптеген білім алды. Немістер совет ауыр өнеркәсібін механикаландыру жөнінде кеңес берді және Қызыл Армияда кәсібилікті дамытуға көмектесті. 1929 жылдан бастап тәжірибелік механикаландырылған бригада құрылды, ол шетелдік танктермен, бронеавтомобильдермен, тракторлармен және жүк көліктерімен бірлескен қару-жарақ тактикасын оқытып, дамытты. Сонымен қатар, Кеңестер ондаған автомобиль және трактор зауыттарын жаңғырту үшін АҚШ жабдықтары мен технологиясына ондаған миллион доллар жұмсады, олар кейіннен танктер мен бронетранспорттық құралдарды өндіретін болды. Шетелдік танктер мен импортталған прототиптердің үйлесімді күштеріне сүйене отырып, Кеңес Одағы тамаша отандық жобалау және өндіріс қабілетін дамытты. Т-26 жеңіл танк Vickers E негізінде жасалған (осы кезеңнің көптеген басқа танктері сияқты), сынақтарда совет FT үлгісін жеңгеннен кейін таңдалды. Кеңестер АҚШ-тың Christie M1930 танк прототиптерінің бірнешеуін сатып алды, олардан BT сериялы жылдам танктерді жасады. Сонымен қатар, Vickers A1E1 Independent танкысының жобалық принципін ұстанған, көп мұнаралы T-28 орташа танкысы мен алып T-35 танкысын жасады. 1930 мен 1940 жылдар аралығында өндірілген танктердің 97%-ы шетелдік үлгілердің толық көшірмелері немесе оларға өте жақын жақсартылған түрлері болды. Ерекше айта кетерлік жайт, совет конструкторлары осы шетелдік үлгілердегі негізгі жетістік – оттық күшін арттыру болды. 1935 жылға қарай Қызыл Армия «…әлемдегі барлық бронетехникадан және танк бөлімдерінен көп» (Zaloga 1984, 107-бет) бронетехникаға ие болды.

The Soviet Union's efforts in tank design and production were influenced by the Russian Civil War and the growth of Soviet industry. During the civil war, the use of armored trains and artillery trains were common. This tended to lead to a greater interest in tanks and armored cars compared to some western nations. The rapid growth of heavy industry in the USSR under the Five Year plans made a large tank fleet possible. Initially, the tanks and armored cars in Soviet hands were a mix of Renault FT imports and a few British tanks left behind in the civil war. The first Soviet tank, the T 18 (sometimes called MS 1) was a fairly close copy of the FT, but with improved suspension and a larger turret. Stalin's enthusiasm for industrialisation and mechanisation drove an aggressive military development program, resulting in by far the largest and broadest tank inventory of all nations by the late 1930s. In 1926, under a secret annex to the Treaty of Rapallo, the Soviet Union and Germany set up a joint tank school at Kazan, which was illegal under the Treaty of Versailles. Both countries learned much about tank design and tactics in this co operative venture. The Germans provided advice on mechanisation of Soviet heavy industry, and helped develop a sense of professionalism in the Red Army. From 1929, an experimental Mechanised Brigade was formed, training and developing combined arms tactics with foreign tanks, armoured cars, tractors, and lorries. The Soviets also spent tens of millions of dollars on U. S. equipment and technology to modernize dozens of automotive and tractor factories, which would later produce tanks and armoured vehicles. Based on a mixed force of foreign tanks and imported prototypes, the Soviets developed an impressive domestic design and production capability. The T 26 light tank was based on the Vickers E (as were many other tanks of the period), chosen after it beat a Soviet FT derivative in trials. The Soviets purchased some U. S. Christie M1930 tank prototypes, from which they developed the BT series of fast tanks. They also developed the heavier multi turreted T 28 medium tank and the massive T 35, which followed the design premise of the Vickers A1E1 Independent. Of the tanks produced between 1930 and 1940, 97% were either identical copies of foreign designs, or very closely related improvements. Significantly, the major improvement the Soviet designers made to these foreign designs was an increase in firepower. By 1935, the Red Army ". . possessed more armoured vehicles, and more tank units than the rest of the world combined." (Zaloga 1984, p. 107)

Бірақ 1937 жылдан 1941 жылға дейін Қызыл Армияның офицерлік корпусы, танк жобалау бюролары және зауыттардың басшылары Сталиннің Ұлы тазалауының құрбаны болды. Шамамен 54 000 офицер репрессияға ұшырады. Әскери білім тоқырап қалды және бронетехника өндірісі күрт төмендеді (бірақ әлі де әлемдегі ең ірісі болып қала берді). Оқу-жаттығу мен дайындық деңгейі өте төменге түсті. Бұл қуғын-сүргін соғысқа дейін де жалғасты. Испания Азамат соғысында совет "ерікті" танк бөлімшелерінің қатысуы Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған совет танктарын жобалауда шешуші рөл атқарды. Совет танктері Испаниядағы шетелдік қарсыластарынан оттық күшімен басым болды, бірақ олардың жұмсақ бронясы, сол кезеңнің көптеген танктері сияқты, жаяу әскер бөлімшелеріне жеткізілетін жаңа сүйретілетін танкіге қарсы қаруларға осал болды. Бұл жаңа совет танктарының жасалуына тікелей себеп болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Кеңес Одағында әлемдегі ең жақсы танктер болды (соның ішінде Т-34 және КВ-1, олар бір буынға жоғары болды, бұл Вермахтқа үлкен күйреу болды). Алайда, Қызыл Армияның көп бөлігінің нашар дайындығы мен дайындық деңгейі 1941 жылы Германияның Кеңес Одағына жасаған шабуылы кезінде Барбаросса операциясының алғашқы кезеңінде үлкен совет механизацияланған корпусының апатты жеңіліске ұшыруына әкелді. Жақсы жабдықталғандарына қарамастан, Қызыл Армияның операциялық қабілеттері мен моторизацияланған логистикалық қолдауы жеткіліксіз болды.

Чехословакия

Чехословакия армиясы 1930 жылы үш Carden Loyd танкеткасын және олардың өндіріс лицензиясын сатып алды, Českomoravská Kolben Daněk сол жылы болашақ тапсырыстар үшін прототиптер ретінде төрт данасын жасады. Карден-Лойдтар көктемгі маневрлер кезінде бағаланып, көптеген проблемалар анықталды: экипаждың тар саңылаулар арқылы көру қабілеті нашар болды, пулеметтің атыс өрісі өте тар болды және экипаж мүшелері қарым-қатынас жасау қиын болды. Оның үстіне, олар баяу, қуатсыз және жиі бұзылады. P 1 прототиптерінің бірі осы мәселелерді шешу үшін қайта құрылды, барлық бағытта қосымша көру порттары, ішкі оқ-дәрілер қоймасы және пулеметтің атыс өрісі 60°-қа дейін арттырылды. 1931-1932 жылдары ол кеңінен сыналды және нәтижесінде тағы бірнеше өзгерістер енгізілді. Қару-жарақтар көбейтіліп, жүргізушіге арналған бекітілген пулемет қосылды. Қалған екі прототип бірдей стандартқа қайта құрылды; үшеуі де 1933 жылы 17 қазанда армияда ресми түрде қабылданды. 1933 жылы 19 сәуірде жетпіс данаға тапсырыс берілді, олардың барлығы 1934 жылдың қазанында жеткізілді. Škoda T 21 (алғашқы атауы Škoda Š IIc) - бұл Škoda-ның IIc армиялық санатына (жалпы пайдалану үшін орташа танктер) қосқан үлесі және Praga V 8 H-ге тікелей бәсекелес болды. 30-жылдардың басында Praga мен Škoda (екі Чехословакия армиясының келісім-шарттары үшін де, сонымен қатар экспортқа қатысты) бірнеше сәтті жеңіл танктерді (LT 35, кейін LT 38) жобалады, бірақ екі компания да біраз сәтсіз жаяу әскерге қолдау көрсету танк жобаларын, атап айтқанда Praga P IIb және Škoda Š IIb. Кейіннен екі компания да ŠP IIb деп аталатын бірлескен жаяу әскер танкі жобасын әзірлеуде бірлесіп жұмыс істеді. Алайда, екі компания да IIb/IIc санаттағы прототиптерді жасау бойынша жеке әрекеттерін жалғастырды. Бұл жеке тәжірибелер кейін Praga V 8 H және Škoda T 21 болды. Т-21 негізгі жобалау жұмыстары 1936 жылдың қыркүйек айында басталды. Бірінші прототип 1937 жылдың мамыр айында аяқталды және 1937 жылдың мамыр айынан бастап алғашқы нұсқасы Š IIc болды. Қозғалтқышты әзірлеу кешіктірілді және прототипке (уақытты үнемдеу үшін) 190 л.с. 13 литрлік V6 орнатылды, ол бастапқыда Š III прорывтық танк прототипі үшін арналған. 1937 жылдың қыркүйегінде V6 қозғалтқышы алынып тасталды және оған арналған бастапқы Škoda қозғалтқышы орнатылды. Ол әлі де сынақтардан өтпеді, олар қарашада тоқтатылды, бұл T 21 1-ші даму кезеңінің аяқталуын білдірді. Сол кезде Қорғаныс министрлігі комитеті армия үшін қолайлы чехословакиялық орта танкті іздеді, бірақ Š IIc 1938 жылдың маусым айында армия сынақтарына үлгермеді, нәтижесінде бұл T 21 -тің чехословакиялық армияның әлеуетті орта танкі ретінде аяқталуы болды. Немесе, неміс оккупациясынан кейін Чехословакияда бұл мүмкін емес еді, неміс келісімісіз. Оккупацияның алғашқы айларында неміс делегациялары Škoda зауытына барып, 22.5.1939 жылы неміс номенклатурасы қағидаттарына сәйкес Škoda T 21 (T = танк, 2 = орташа, 1 = 1-ші нұсқа) деп аталатын Škoda IIc прототипімен сынақтар жүргізілді. Немістер бастапқыда оны Кумерсдорфта сынақтан өткізгісі келді, бірақ дизайнға көп қызығушылық танытпады және оның орнына немістер Т 22 деп аталатын жақсартылған нұсқаны шығаруға шешім қабылдады. Чехословакия сатып алған британдық Карден Ллойд танкеттері Чехословакияда жасалған танк - Tančík vz. 33-ке әкелді, ол "бұрышты темір" темірден жасалған, оған бронелі пластиналар бекітілген. Алдыңғы бронь қалыңдығы 8 мм, бүйірінің қалыңдығы 6 мм, жоғарғы жағы 6 мм, төменгі жағы 6 мм. Бұл қаптаманы бұрып тастау үшін жеткілікті деп саналды. Екі ұшақ та 7,92 мм бронебойғыш оқтардан 500 метрден және 300 метрден төтеп бере алады деп күтілді. Сумен суытылған, 4 цилиндрлі Прага желілік қозғалтқышы тікелей ұрыс бөлмесіне орналасты. Ол жоғарғы жылдамдықты жолында 35 км/сағ сатылды. Суспензиясы Карден Ллойд танкеттеріне қолданылғанның модификацияланған нұсқасы болды. Tančík vz. 33 ("Танкет модель 33") - Чехословакияда жасалған танкет, оны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Словакия қолданған. 74 данасы жасалды. 1939 жылы наурыз айында Богемия Моравияны басып алған кезде немістер қырық дананы басып алды; оларды пайдалану туралы дерек жоқ. Словакия Чехословакиядан тәуелсіздігін жариялаған кезде бір мезгілде отызын тұтқынға алды. Словакияда ол тек Словакия ұлттық көтерілісі кезінде ғана шайқасты. AH IV - Чехословакияда жасалған тағы бір танкет, ол Českomoravská Kolben Daněk өзінің бұрынғы Tančík vz. 33 танкетінің проблемаларын қайталамауға бел буған, сондықтан пулеметшіге жақсы бақылау және жаңа AH IV танкеті үшін атыс алаңы бар мұнара берді. Ол темірден жасалған "бұрышты темір" арқалықтан құралған, оған 8-12 мм қалыңдықтың арасындағы бронелі пластиналар бекітілген. Сумен суытылған, алты цилиндрлі Прага қозғалтқышы 2500 айналымда 150 л.с. қуат өндірді. Ол ұрыс бөлімінің арт жағында орналасты және беріліске дейін жүргізуші мен командирдің арасынан өтетін жетек осі арқылы қуатты берді. Ол жоғарғы жылдамдықты жолында 35 км/сағ сатылды және 150 км аралықты қамтамасыз етті. Жартылай автоматты Прага Уилсон берілісі алға қарай бес жылдамдық және бір кері жылдамдыққа ие болды, ол алға орналасқан жетек дөңгелегін қозғалтты. Суспензиясы Panzerkampfwagen 38(t)-де қолданылғанның кіші нұсқасы болды. LT vz. 34, ресми түрде Lehký Tank vzor 34 ("Жеңіл танк Модель 34") деп белгіленген, чехословакиялық жеңіл танк 1930 жылы үш данасын, сондай-ақ өндіріс лицензиясын сатып алған Карден Ллойд танкеттерінің негізінде жасалған. Tančík vz. 33 танкетінің прототиптеріне наразы болған Чехословакия армиясы, толық айналатын бронелі мұнараны орнату үшін танкет шассиін өзгертуге қарағанда, жеңіл танкты бастапқыдан жобалау оңайырақ болады деп шешті. 50 данасы жасалды, соңғысы 1936 жылы жеткізілді. Чехословакия қызметіндегі келесі маңызды танктың ресми атауы Lehký (Жеңіл) Tank vzor (Модель) 35, бірақ көбінесе LT vz. 35 немесе LT 35 деп аталды. Неміс қолданысында ол Panzerkampfwagen 35(t) деп аталды, көбінесе Panzer 35(t) деп қысқартылды немесе Pz. Kpfw. 35(t) деп белгіленді, және бұл чехословакиялық жеңіл танк Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде негізінен нацистік Германия тарапынан қолданылды. Әріп (t) "tschechisch" (неміс тілінде "чех") дегенді білдірді. 434 данасы жасалды; олардың 244-ін немістер 1939 жылдың наурыз айында Богемия Моравияны басып алған кезде басып алды, ал словактар Чехословакиядан тәуелсіздігін жариялаған кезде 52 данасын алды. Басқалары Болгария мен Румынияға экспортталды. Неміс қызметінде ол Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында, атап айтқанда Польшаны басып алу, Франция шайқасы және Кеңес Одағына шабуыл кезінде шайқасқа қатысты, содан кейін 1942 жылы қызметтен шығарылды. 1935 жылы чехословакиялық танк өндіруші ČKD Škoda Works-пен бірлесіп шығарып жатқан LT 35 танкының орнын алмастыруды іздеді. LT 35 күрделі болды және кемшіліктері болды, сонымен қатар ČKD кеңейіп келе жатқан чехословакиялық армиядан және экспортқа тапсырыс келеді деп сенді. ČKD жаңа танк үшін төрт үлкен дөңгелектен тұратын суспензияны пайдалануға шешім қабылдады. Ол сырттан Кристи суспензиясына ұқсас болды, бірақ іс жүзінде конвенциялық серіппелі бөлік болды. Нәтижесіндегі көлік сенімді болды және чехословакия қызметінде LT vz. 38 және неміс қызметінде Panzer 38(t) деп белгіленді. 1938 жылдың 1 шілдесінде Чехословакия 150 TNHPS үлгісіне тапсырыс берді, ол LT vz. 38 деп белгіленді, және неміс оккупациясы кезінде ешқайсысы қолданысқа енбегенімен, жасалғандары Германия тарапынан қабылданды және пайдаланылды. Неміс билігіне өткеннен кейін Германия модельдің жалғарылуын тапсырыс берді, өйткені ол, әсіресе Panzerwaffe-нің негізгі танктары болған Panzer I және Panzer II танктарымен салыстырғанда, тамаша танк деп есептелді. Ол алғаш рет L... деп аталатын неміс қызметіне енгізілді.

The Czechoslovak Army bought three Carden Loyd tankettes and a production licence for them in 1930, Českomoravská Kolben Daněk building four copies that same year as prototypes for future orders. The Carden Loyds were evaluated during the Fall manoeuvres and revealed numerous problems: the crews had very poor vision through the narrow slits, the machine gun had a very narrow field of fire and the crewmen had a difficult time communicating. Furthermore, they were slow, underpowered and often broke down. One of the P 1 prototypes was rebuilt to address these issues with additional vision ports in all directions, internal ammunition storage and the machine gun's field of fire increased to 60°. It was extensively tested during 1931–32 and a few other changes were made as a result. The armor was increased from and from and a fixed machine gun was added for the driver. Two of the other prototypes were rebuilt to the same standard; all three were officially accepted by the Army on 17 October 1933. The order for seventy was placed on 19 April 1933, all being delivered by October 1934. The Škoda T 21 (original designation was Škoda Š IIc) was Škoda's contribution to the IIc army category (medium tanks for general use) and a direct competitor to Praga V 8 H.

In the early thirties both Praga and Škoda (main competitors for both Czechoslovak army contracts but also with regard to export) designed some successful light tanks (LT 35, later the LT 38) but both companies produced some unsuccessful infantry support tank designs, notably the Praga P IIb and Škoda Š IIb. Subsequently, both companies worked together to design a joint infantry tank project, designated ŠP IIb. Both companies however also continued to work on their own private attempts to build IIb/IIc category prototypes. These private attempts would later become the Praga V 8 H and Škoda T 21. The main design work on the T 21 began as early as September 1936. The first prototype was finished in May 1937 and first variant from May 1937 was the original Š IIc. The engine development was delayed and the prototype was fitted (in order to save time) with a 190 hp 13 liter V6, originally intended for the Š III breakthrough tank prototype. In September 1937, the V6 engine was removed and the original Škoda engine intended for it was installed. It still failed its tests which were stopped in November, marking the end of the 1st development stage of T 21. By that time the Ministry of Defence committee was looking for a suitable Czechoslovak medium tank for the army but the Š IIc did not to make the June 1938 army tests deadline and as a result this was the end of the T 21 as a potential Czechoslovak army medium tank. In any case, after the German occupation of Czechoslovakia that was no longer possible, not without German consent at least. During the early months of occupation German delegations visited the Škoda factory and tests were performed with the Š IIc prototype which, by 22.5.1939, had been renamed, to fit the German nomenclature principles to Škoda T 21 (T = tank, 2 = medium, 1 = 1st variant). The Germans initially wanted to test it at Kummersdorf, but did not show too much interest in the design and instead the Germans decided to produce an improved version, which was named T 22. The British Carden Lloyd tankettes that Czechoslovakia had acquired led to the Czechoslovakian designed tank, the Tančík vz. 33 which was assembled from a framework of steel "angle iron" beams, to which armor plates were riveted. The front armor was thick, the sides had a thickness of , the top was thick and the bottom plates were in thickness. This was deemed enough to deflect armor piercing bullets fired from distances greater than from the front and from the sides. Both were supposed to withstand ordinary bullets from over
The , water cooled, , inline 4 cylinder Praga engine sat directly in the fighting compartment. It had a top speed on the road of The suspension was a modified version of that used in the Carden Loyd tankettes. The Tančík vz. 33 (literal translation "Tankette model 33") was a Czechoslovak designed tankette used mainly by Slovakia during World War II. Seventy four were built. The Germans seized forty when they occupied Bohemia Moravia in March 1939; there is no record of their use. The Slovaks captured thirty at the same time when they declared independence from Czechoslovakia. In Slovak service it only saw combat during the Slovak National Uprising. The AH IV was another Czechoslovak designed tankette which Českomoravská Kolben Daněk was determined not to repeat the problems of its earlier Tančík vz. 33 tankette and gave the gunner a turret for better observation and all around fields of fire for its new AH IV tankette. It was assembled from a framework of steel "angle iron" beams, to which armor plates between thick were riveted. The , water cooled, six cylinder Praga engine produced at 2500 rpm. It sat in the rear of the fighting compartment and drove the transmission via a driveshaft that ran forward between the driver and commander to the gearbox. It had a top speed on the road of and a range between The semi automatic Praga Wilson transmission had five forward gears and one reverse gear to drive the forward mounted drive sprocket. The suspension was a smaller version of that used in the Panzerkampfwagen 38(t). The LT vz. 34, formally designated as Lehký Tank vzor 34 ("Light Tank Model 34") Czechoslovak designed light tank had been based on that of the Carden Loyd tankette, of which the Czechs had purchased three, plus a manufacturing license, in 1930. Dissatisfied with the prototypes of the Tančík vz. 33 tankette, the Czechoslovak Army decided that it would be easier to design a light tank from scratch rather than modify a tankette chassis to carry a fully rotating armored turret. 50 were built, the last of which was delivered during 1936. The next major tank developed in Czechoslovak service had the formal designation Lehký (Light) Tank vzor (Model) 35, but was commonly referred to as the LT vz. 35 or LT 35. In German use it was called the Panzerkampfwagen 35(t), commonly shortened to Panzer 35(t) or abbreviated as Pz. Kpfw. 35(t), and this Czechoslovak designed light tank ended up being used mainly by Nazi Germany during World War II. The letter (t) stood for tschechisch (German: "Czech"). Four hundred and thirty four were built; of these the Germans seized two hundred and forty four when they occupied Bohemia Moravia in March 1939 and the Slovaks acquired fifty two when they declared independence from Czechoslovakia at the same time. Others were exported to Bulgaria and Romania. In German service it saw combat during the early years of World War II, notably the Invasion of Poland, the Battle of France and the invasion of the Soviet Union before being retired by 1942. In 1935, the Czechoslovak tank manufacturer ČKD was looking for a replacement for the LT 35 tank they were jointly producing with Škoda Works. The LT 35 was complex and had shortcomings, and ČKD felt there would be orders both from the expanding Czechoslovak army and for export. ČKD decided to use a suspension with four large wheels for their new tank. It resembled the Christie suspension outwardly, but was actually a conventional leaf spring unit. The resulting vehicle was reliable and came to be known as LT vz. 38 in Czechoslovak service and designated the Panzer 38(t) in German service. On 1 July 1938, Czechoslovakia ordered 150 of the TNHPS model, which came to be known as the LT vz. 38, and although none had entered service by the time of the German occupation those made were taken over and used by Germany. After the German takeover, Germany ordered continued production of the model as it was considered an excellent tank, especially compared to the Panzer I and Panzer II tanks that were the Panzerwaffe's main tanks. It was first introduced into German service under the name LTM 38; this was changed on 16 January 1940 to Panzerkampfwagen 38(t). Production of tanks for Germany continued into 1942, and amounted to more than 1,400 examples. In German service the 38(t) was used as a substitute for the Panzer III.

Германия

Версаль келісімінің талаптарына байланысты Германияға танк өндіруге рұқсат берілмеді, тек бірнеше бронеавтомобильдерді ғана жасауға мүмкіндік болды. 1926 жылы Рейхсвердің бас қолбасшысы Ханс фон Зеект танк құрылысы бойынша ресми емес бағдарламаны бастады. Rheinmetall Borsig компаниясы жасаған алғашқы Großtraktor ("Үлкен трактор") қазіргі британдық Mk II орта танкына ұқсас болды, салмағы 20 тонна, 75 мм зеңбірегімен жабдықталған. Бұл және басқа да үлгілер кеңестік мамандармен бірлесіп Ресейдегі Уралдағы Кама танк мектебінде сынақтан өтті. Германияда оқу кезінде нақты танктардың макеттері пайдаланылды, бұл сол кездегі штабтың тактикалық инструкторы, майор Хайнц Гудерианның бастамасымен жасалды. Гудериан Фуллер, Лидделл Харт және басқа да танк соғысы теорияларының авторларын оқыды және өз теорияларын іске асыру үшін жоғары басшылығының қолдауын алды. 1931 жылы неміс бас штабы екі типті танкты қабылдады: 75 мм зеңбірегі бар орта танк және 37 мм зеңбірегі бар жеңіл танк. Танктерді жобалау және құрастыру кезінде неміс армиясы британдық Carden Loyd танкетінің шассиіне негізделген түрлі жеңіл танктерді пайдаланды. Алғашқы танктар 1938 жылға дейін Landwirtschaftlicher Schlepper (La S, "ауыл шаруашылығына арналған трактор") деп аталды. Осы жеңіл танктердің алғашқысы 1934 жылдың басында сынақтан өтті. Бұл 5 тонналық Krupp компаниясының LKA1 үлгісі болды. Жаңа үкімет 1934 жылы 150 данаға бастапқы тапсырысты бекітті, олар 1A La S Krupp деп аталды. Осы жеңіл танктердің шамамен 1500 данасы жасалды. Кейін неміс танктері жаңа атау алды – Panzerkampfwagen (неміс тілінде 'PzKpfw' немесе 'PzKw', ал ағылшын тілінде 'Panzer'), яғни "бронетехникалық жауынгерлік машина". Осы атауды алғаш рет пайдаланған машина – екі орынды Panzer I Ausf A, ол Carden Loyd танкетінен әсер алды, салмағы 5,4 тонна, 3,5 литрлік 60 а.к. (45 кВт) бензиндік қозғалтқышы бар. Оның бронясы 13 мм, қаруы – екі 7,92 мм пулемет. Көбірек таралған Ausf B үлгісі 100 а.к. (75 кВт) Maybach қозғалтқышын орналастыру үшін сәл үлкен болды. Екі үлгі де сынақтан өткізу үшін басқа жаңа неміс қаруларымен бірге Испания азамат соғысына жіберілді. Испаниядағы тәжірибеден кейін келесі буын танктеріне жақсы броня, үлкен қашықтық және күшті қару-жарақ қажет екені анық болды. Panzer II, Panzer I-ге қарағанда 50%-ға ауыр болды. Оның негізгі қаруы – 20 мм Solothurn танкіге қарсы зеңбірегі, бронясы 30 мм-ге дейін жақсартылған. 1937 жылдан бастап Испанияға жіберілген Panzer II жеңіл жаяу әскерге қарсы тиімді болды, бірақ танкіге қарсы қаруларға қарсы тиімсіз болды. Осы кемшіліктерге қарамастан, өндіріс 1941 жылға дейін жалғасты. Соғыс басталған кезде неміс армиясында 955 PzKpfw II және барлығы 4000-ға жуық танк болды. Германияның қару-жарағы 1938 жылы Чехословакияны аннексиялау арқылы күшейді, бұл Германияға чех қару-жарақ өнеркәсібіне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Чехтер екі жеңіл танк үлгісін жасады, оларды немістер кейіннен пайдаланды: Škoda LT 35 және Českomoravská Kolben Daněk (ČKD) TNHP. Škoda – 37 мм негізгі зеңбірегі және өте жақсы өтімділігі бар 10 тонналық машина; ČKD – 37 мм зеңбірегі бар 8,5 тонналық машина, кең ауқымды сынақтардан өткендіктен, өте сенімді және сапалы шассиге ие болды. Екі машина да неміс танк күштеріне Panzer 35(t) және Panzer 38(t) ретінде қабылданды, одан әрі өндіріске тапсырыс берілді. ČKD 1940 жылы Boehmisch Maehrische Maschinenfabrik AG (BMM) деп аталды және 1942 жылға дейін өндірісті жалғастырды, Вермахтқа 1168 PzKpfw 38(t) танкісін берді. 1940 жылы чех танктері неміс танк күштерінің шамамен төрттен бір бөлігін құрады. Жеңіл танктер неміс күштерінің басым бөлігін құраса, ауыр танктар кем дегенде прототиптік сатыда болды. 1934 жылы 75 мм немесе 105 мм негізгі зеңбірегі бар бірнеше ауыр прототиптер жасалды. Neubaufahrzeug (NbFz) деп аталған бұл машиналар қазіргі советтік және британдық үлгілерге ұқсас болды, алты данасы Rheinmetall және Krupp компанияларында жасалды. Олардың көпшілігі насихат мақсатында пайдаланылса да, үш машина Норвегиядағы шайқаста қолданылды. NbFz туралы білім және Испаниядағы жеңіл танктердің тәжірибесі келесі буын танктерін – Panzer III және Panzer IV-ті жобалауға көмектесті. PzIII екі танктың жеңілірек болды және танкіге қарсы операцияларда қолдануға арналды, ал ауыр PzIV қысқа ұңғылы зеңбірекпен қаруландырылды және жаяу әскерді қолдауға арналды. Panzer III-тің 37 мм зеңбірегінің күші жеткіліксіз деп есептелді, бірақ ол жаяу әскерде стандарттау мақсатында қолданылды. Zugführerwagen (ZW, "взвод жетекшісінің машинасы") үшін келісімдер 1936 жылдың соңында жасалды. Оның салмағы 24 тоннадан аспауы керек еді, өйткені ол қолданыстағы көпірлерден өтуі керек болды. Даму жұмыстары 1938 жылға дейін жалғасты, содан кейін Ausf D шектеулі өндіріске енді. Бұл 19 тонналық машина 12 литрлік 320 а.к. (239 кВт) қозғалтқышымен жабдықталған. Оның максималды жылдамдығы 40 км/сағ, бронясы барлық жағынан 30 мм болды. Соғыс басталған кезде шамамен 50 данасы аяқталды және кейбіреулері Польшадағы шайқаста қолданылды. Толыққанды өндіріс 1939 жылдың қазанында Ausf E ретінде басталды. Францияға басып кірген кезде шамамен 350 Panzer III Ausf E үлгісі дайын болды.

Germany, constrained by the terms of the Treaty of Versailles, was not allowed to produce tanks of any kind and only a few armoured cars. In 1926 an unofficial program of tank construction was initiated by Hans von Seeckt, the commander of the Reichswehr. Built by Rheinmetall Borsig the first Großtraktor ("Large Tractor") was similar to the existing British Mk II Medium Tank, 20 tons with a 75 mm gun. This, and other designs, were tested with Soviet co operation at Kama tank school in the Russian Urals. In Germany proper dummy tanks were used in training, apparently at the instigation of then Major Heinz Guderian, a staff tactical instructor. Guderian had read Fuller, Liddell Hart and other tank warfare theorists and he had the support of his commanders to develop his theories into reality. In 1931 the German General Staff accepted a plan for two types of tank, a medium tank with a 75 mm gun and a lighter vehicle with a 37 mm gun. While design and then construction work was carried out, the German army used a variety of light tanks based on the British Carden Loyd tankette chassis. The early tanks were code named Landwirtschaftlicher Schlepper (La S, "agricultural hauler"), a designation that lasted until 1938. The first of these light tanks ran in early 1934. It was a five ton Krupp design which was dubbed the LKA1. The new government approved an initial order for 150 in 1934 as the 1A La S Krupp. Around 1,500 of these light tanks were built. Later German tanks received a new designation, Panzerkampfwagen (abbreviated to 'PzKpfw' or 'PzKw' in German and 'Panzer' in English), which means "armoured fighting vehicle". The first machine to use this was the two man Panzer I Ausf A influenced by the Carden Loyd tankette, and was a 5.4 ton machine with a 3.5 litre 60 hp (45 kW) petrol engine. It had 13 mm of armour and was armed with twin 7.92 mm machine guns. The more common Ausf B was a little larger to accommodate a 100 hp (75 kW) Maybach engine. Both models were sent to the Spanish Civil War for testing, along with other new German weapons. From the experiences in Spain it quickly became clear that the next generation of tanks would need better armour, greater range and much heavier weapons. The Panzer II was around 50% heavier than the Panzer I. It had a 20 mm Solothurn antitank gun as main armament, as well as improved armour of up to 30 mm. Also sent to Spain from 1937, the Panzer II proved more capable against light infantry, but no better when faced with capable anti tank guns or other tanks. Despite these weaknesses, production continued until 1941. At the outbreak of war, the German Army had 955 PzKpfw IIs and almost 4,000 were built in total. A major boost to German armour came with the annexation of Czechoslovakia in 1938, giving Germany access to the entire Czech arms industry. The Czechs had two light tank designs later used by the Germans, the Škoda LT 35 and the Českomoravská Kolben Daněk (ČKD) TNHP. The Škoda was a 10 ton machine with a 37 mm main gun and excellent cross country capabilities; the ČKD was 8.5 tons and also fitted with a 37 mm gun—due to extensive tests it was an extremely reliable machine with a top quality chassis. Both were taken into the German panzer forces, as the Panzer 35(t) and the Panzer 38(t), and further production was ordered. ČKD was renamed Boehmisch Maehrische Maschinenfabrik AG (BMM) in 1940 and continued production until 1942, providing the Wehrmacht with 1,168 PzKpfw 38(t) tanks. In 1940, Czech tanks made up around a quarter of the entire German panzer force. While lighter tanks formed almost the entirety of the German forces, heavier tanks were at least at the prototype stage. In 1934, a number of heavy prototypes were constructed, based around either 75 or 105 mm main guns. Designated Neubaufahrzeug (NbFz) and very similar to contemporary Soviet and British designs, six were built by Rheinmetall and Krupp. Although they were mainly useful for propaganda purposes because only a handful of the tanks were made, three were actually used in combat in Norway. The knowledge of the NbFz and the experiences of the lighter tanks in Spain aided in designing the next generation of tanks, the Panzer III and Panzer IV. The PzIII was the lighter of the two and was intended for use in anti tank operations, whereas the heavier PzIV was armed with a short barrel gun and intended for supporting infantry. The Panzer III's 37 mm gun was considered underpowered, yet it was used in the interests of standardisation with the infantry. Contracts for the Zugführerwagen (ZW, "platoon leader vehicle") were issued late in 1936. Its weight was limited to a maximum of 24 tons, because it was required to be able to cross existing bridges. Development work continued until 1938 when the Ausf D went into limited production. This 19 ton machine was powered by a 12 litre 320 hp (239 kW) engine. It had a top speed of 25 mph (40 km/h) and was fitted with 30 mm armour all round. By the outbreak of war, around fifty had been completed and some saw service in Poland. Full scale production did not begin until October 1939 as the Ausf E. Around 350 Panzer IIIs Ausf E variant were ready by the invasion of France.

Жапония

АҚШ армиясы сияқты, Жапон императорлық армиясының (IJA) Бірінші дүниежүзілік соғыста өз танкілері болмағандықтан, бастапқыда олар бағалау үшін шетелдік танкілерді сатып алып, содан кейін өз жобаларын әзірлеуді бастады. Соғыстан кейін бірнеше Whippet (алты) Жапонияға экспортталды, олар 1930 жылға дейін қызметте болды. 1925 жылы жапон армиясы танкеттерден басқа, өз талаптарын қанағаттандыру үшін танктарды да құрастыруды бастады. Сол жылға дейін, көптеген елдердегідей, жапондықтардың барлық танктері шетелдік дизайнға және/немесе өндіріске ие болды. Бірінші жапондық жоба 1926 жылдың мамырында аяқталды, ал прототип 87 Чи I типті орта танкі 1927 жылдың ақпанында аяқталды. Сынақтардан кейін Чи I негізгі танк ретінде пайдалануға тым ауыр және баяу деп танылды. 1927 жылы наурызда Жапон армиясы сатып алған Vickers Medium C прототипі үлгісінде жаңа дизайн жасау туралы шешім қабылданды. 1929 жылы 89-шы типті Чи Ро (эксперименталды танк №2) прототипі аяқталды. 89 типті Чи Ро танкісі Чи I танкісінен жеңіл (9,8 тонна) және қысқа болды. Ол көбірек броньмен (6-дан 17 мм-ге дейін) және сумен салқындатылатын жақсартылған қозғалтқышпен жабдықталған. Алғашқы сынақтар сәтті өткеннен кейін 89 типті танк жапондықтардың алғашқы жаппай өндірілген танкісі болды. 89 типті танк төрт адамнан тұратын экипажға ие болды және 57 мм 90 типті зеңбірек пен екі 6,5 мм 91 типті пулеметпен қаруланған. Бұл танктың екінші нұсқасы, 89B Оцу типті, дизельдік қозғалтқышта жұмыс істеді. Жапондықтар танк құрастыруда дизельдік қозғалтқышты алғаш қолданғандардың қатарында болды. 1930 жылдары жапондықтар Маньчжурия мен Қытайда кеңінен қолданылатын танкеттер мен жеңіл танктерді өндіруді бастады. 94 типті танкет 3,4 тонна салмақта болды және көбінесе оқ-дәрі тіркемесін сүйрейтін трактор ретінде немесе барлау/патрульдік танк ретінде пайдаланылды. Екі адамнан тұратын экипаж және бір 6,5 мм 91 типті пулеметпен жабдықталған 823 дана 94 типті танк өндірілді және олар 1945 жылға дейін кеңінен қолданылды. 94 типті танкқа қарағанда екі есе үлкен (7,4 тонна), 95 типті Ха Го жеңіл танк үш экипажға, 37 мм зеңбірекке және сол 6,5 мм 91 типті пулеметке және ең бастысы, кейіннен Кеңес армиясының болашақ танк жобаларына үлкен әсер еткен дизельдік қозғалтқышқа ие болды. Екі мыңнан астам 95 типті танк салынды, өндіріс 1943 жылға дейін жалғасты. 1936 жылы Жапон армиясы 89 типті танкты ауыстыруды бастады. Жаңа орта танк, 97 типті Чи Ха, 1937 жылы ұсынылды. 15 тонна салмақтағы 97 типті Чи Ха 57 мм 97 типті төмен жылдамдықты танк зеңбірегімен және 25 мм-ге дейін броньмен жабдықталған. Кейіннен, 97 типті Шинхото Чи Ха деп аталған жақсартылған нұсқасы 1943 жылға дейін өндірісте болды. 1930 жылдар Жапон армиясының Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін танктарды өндіруге және жобалауға соңғы рет назар аударған кезеңі болды. Осы кезеңнен кейін олар теңіз бақылауын орнатумен айналысты және олардың назары кемелер мен ұшақтарды өндіруге аударылды. Сонымен қатар, Тынық мұхиты аймағына оңтүстікке қарай кеңеюге баса назар аударғандықтан, құрлықтағы шайқастар теңіз соғысымен алмастырылатын болды, сондықтан кіші аралдарды қоспағанда, Жапон императорлық теңіз флотының құзырында болды. Императорлық теңіз флотының жойылғаннан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында жапондық әскерилер құрлықты қорғауға дайындалғанда, танктарға назар қайта аударылды.

Like the US Army, the Imperial Japanese Army (IJA) did not have tanks of its own in World War I, so initially it started out by purchasing foreign tanks for evaluation, and then began developing its own designs. After the war, a few Whippets (six) were exported to Japan, where they remained in service until around 1930. In 1925, in addition to tankettes, the Japanese Army began to design tanks to satisfy its own requirements. Before that year, as with most nations, all tanks in Japanese service had been of foreign design and/or manufacture. The first Japanese design was finished in May 1926 and the prototype Type 87 Chi I medium tank was completed by February 1927. After trials, the Chi I was considered too heavy and slow to be used as its main tank. It was decided to create a new design modeled after the Vickers Medium C prototype, which had been bought by the Japanese Army in March 1927. By 1929 the prototype of the Type 89 Chi Ro (Experimental Tank Number 2) was completed. The Type 89 Chi Ro tank was lighter (9.8 tonnes) and shorter than the Chi I. It contained increased armour (6 to 17 mm) and an improved water cooled engine. After success in initial tests, the Type 89 became the first mass produced Japanese tank. The Type 89 had a crew of four, and was armed with a 57 mm Type 90 gun and two 6.5 mm type 91 machine guns. The second version of this tank known as the Type89B Otsu used a diesel engine. The Japanese were among the first to use diesel engines in their tank designs. During the 1930s, the Japanese began production of tankettes and light tanks, which were used heavily in Manchuria and China. The Type 94 tankette weighed 3.4 tonnes and was generally used as either a tractor to tow an ammunition trailer, or as a patrol/reconnaissance tank. With a crew of two men and a single 6.5 mm type 91 machine gun, 823 units of the Type 94 were produced and they saw widespread service as late as 1945. Over twice as large as the Type 94 at (7.4 tonnes), the Type 95 Ha Go light tank had a complement of three crewmen, a 37 mm gun and the same 6.5 mm type 91 machine gun, and most importantly a diesel engine which would later greatly influence future tank designs in the Soviet Army. Over two thousand Type 95 tanks were built, and production continued until 1943. By 1936 the Japanese Army started to look for a replacement for the Type 89. The new medium tank, Type 97 Chi Ha, was introduced in 1937. The Type 97 Chi Ha at 15 tonnes was armed with a low velocity Type 97 57 mm tank gun and had armour up to 25 mm thick. Later, an improved version known as the Type 97 Shinhoto Chi Ha remained in production until 1943. The 1930s were the last time that the Japanese military focused on production and design of tanks before World War II. After that period, they were largely preoccupied with establishing naval control and their focus was on production of ships and aircraft. Furthermore, with the emphasis on expansion southward into the Pacific Ocean region, land battles would be largely replaced by naval warfare, and thus, with the exception of small islands, the domain of the Imperial Japanese Navy. With the destruction of the Imperial Navy, the focus on tanks returned when the Japanese military prepared for the defense of the mainland in the last years of World War II.

Америка Құрама Штаттары

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ танк корпусының көлемі азайтылды. Рено және жаңа Mk VIII "Liberty Tank" сақталды: 1920 жылғы Ұлттық қорғаныс туралы заң танктерді тек жаяу әскерге ғана пайдалануға шектеді; нәтижесінде Танк корпусы таратылды, қалған танктер жаяу әскерге бөлінді. 1928 жылы Соғыс министрі Дуайт Ф. Дэвистің өтініші бойынша Армия Эксперименталды механикаландырылған бригада құрды. Ол ауыр танк батальонынан, жеңіл танк батальонынан, мотоатқыштар батальонынан, мотоатқыштар артиллерия батальонынан, инженерлік ротадан және байланыс ротасынан құралды. Ескірген жабдықтарды пайдалану салдарынан эксперимент сәтсіз аяқталды және үш айдан кейін күш таратылды. 1934–1935 жылдары кавалерияның сұрауы бойынша үш прототиптік танк – T2, T2E1 және T2E2 өндірілді. 1920 жылғы Ұлттық қорғаныс туралы заңға сәйкес танктер жаяу әскер бөлімдеріне ғана тиесілі болды. Заңды айналып өту үшін бұл танктерді "жауынгерлік машиналар" деп атады. M1 сериясы 1937 жылы пайдалануға берілді. T2 британдық Vickers 6 Ton танкысынан шабыттандырылып, M1 жауынгерлік машинасы ретінде стандартталды. T2E1, үш пулеметпен қаруланған бір мұнаралы танк, жеңіл танк M2A1 ретінде стандартталды. T2E2, екі пулеметпен жабдықталған екі мұнаралы танк, M2A2 ретінде стандартталды. Соғыс аралық кезеңде АҚШ тек бірнеше жүз танк өндірді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңынан 1935 жылға дейін барлығы 15 танк шығарылды. Көпшілігі шетелдік үлгілердің туындылары немесе өте нашар сапалы жекеменшік жобалар болды. Кристидің жобалары бірнеше жарқын тұсқа ие болды, бірақ АҚШ армиясы үш Кристи танкын ғана сатып алып, осы идеяны одан әрі дамытпады. Бюджеттік шектеулер мен армияға берілген төмен басымдық танкілерді жасауға жеткілікті қаражат болмағанын білдірді. АҚШ армиясы оның орнына танк компоненттерін – аспа, рельстер және беріліс қораптарын жасап, сынақтан өткізді. Бұл жұмыс соғыс басталғанда өндірісті бастау қажет болған кезде өте пайдалы болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде АҚШ танкылары мен көптеген одақтас елдердің танкылары радиалды типтегі авиациялық қозғалтқыштармен жабдықталды. Алайда, авиацияның көптеп өндірілуі осы қозғалтқыштардың тапшылығына әкелді. Осы себепті көптеген танктер, әсіресе "Шерман" және "Ли", бес түрлі электр станцияларымен жабдықталды. Wright және Continental радиалды қозғалтқыштарынан басқа, олар Ford GAA, GM жүк көлігі дизельдерімен және Chrysler A57 мультибанкісімен (бір блок ретінде жұмыс істейтін бес 6 цилиндрлі автомобиль қозғалтқыштары) жабдықталды. Соғыстан кейін дизельді жүк көлігі типіндегі қозғалтқыштар бензинмен жұмыс істейтін радиалды қозғалтқыштардың орнына келді.

After World War I, and still using British and French designs, the United States Tank Corps was reduced in size. Renaults and the new Mk VIII "Liberty Tank" were retained: The National Defense Act of 1920 restricted tanks to infantry use only; as a result, the Tank Corps was disbanded, with the remaining tanks distributed among the infantry. In 1928, at the request of Secretary of War Dwight F. Davis, the Army formed the Experimental Mechanized Brigade. It consisted of a heavy tank battalion, a light tank battalion, a motorised infantry battalion, a motorised artillery battalion, an engineer company, and a signals company. Due to the use of obsolete equipment, the experiment failed, and the force was disbanded after three months. In 1934–35, at the request of the Cavalry, three prototype tanks, the T2, T2E1, and T2E2 were produced. Under the terms of the National Defense Act of 1920, tanks were restricted to infantry units. To get around the Defense Act, these tanks were called "combat cars". The M1 series entered service in 1937. The T2, inspired by the British Vickers 6 Ton, was standardised as the M1 Combat Car. The T2E1, a single turret tank armed with three machine guns, was standardised as the Light Tank M2A1. The T2E2, a two turret tank with two machine guns, was standardised as the M2A2. Throughout the interwar period the US produced only a few hundred tanks. From the end of World War I to 1935, only 15 tanks were produced. Most were derivatives or foreign designs or very poor quality private designs. The Christie designs were among the few bright spots, but the US Army acquired only three Christies and did not pursue the idea any further. Budget limitations and the low priority given to the Army meant that there were few resources for building tanks. The US Army instead developed and tested tank components such as suspensions, tracks, and transmissions. This work paid off when production needed to be initiated upon the outbreak of war. Immediately before and during World War II, US tanks and many other Allied tanks were powered by radial aircraft type engines. However, the massive production of aircraft caused a shortage of these engines. Because of this, many tanks, particularly the Sherman and the Lee, were powered by as many as five different power plant arrangements. In addition to Wright and Continental radials, they were powered by Ford GAA, GM truck diesels, and the Chrysler A57 multibank (an arrangement of five 6 cylinder automobile engines that ran as a single unit). After the war, diesel truck type engines replaced the gasoline burning radials.

Басқа елдер

Көптеген басқа да елдер, танкілерді қалаушы, өздерінің танкілерін жобалай да, құрастыра да алмады. 1920-1930 жылдары кең ауқымды экспорттық бизнес дамыды, себебі кішкентай немесе өндірістік қуаты төмен елдер шетелден танк сатып алды. Кейде, шетелдік танктерді импорттау импорттаушы елде танк өнеркәсібінің пайда болуына себеп болды. Польша британдық Vickers Six Ton танкісін импорттап, жетілдірілген үлгілерді өндіруді бастады. Осы бағдарламаның шыңы 7TP болды, ол дизельдік қозғалтқышпен және 37 мм-лік зеңбірекпен жабдықталған. Польша сондай-ақ, Ұлыбритания мен Францияның Vickers Carden Loyd машиналарына ұқсас TKS сериялы танкеттерді өндірді. Бұл көліктер екі адамдық экипажға, жұқа броняға және бір ғана шанышқыға орнатылған жеңіл пулеметке ие болды. Швецияның Landsverk фирмасы бірнеше жетілдірілген жеңіл танктерді жобалады, соның ішінде 20 мм-лік зеңбірекпен қаруланған L 60-ты, оның құрамында дәнекерленген конструкция және кейбір қисайған броня болды. L 60 Мажарстан тарапынан жетілдіріліп, одан әрі дамытылды, нәтижесінде екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мажарлар кеңінен қолданған Toldi жеңіл танктері пайда болды. 20 мм-лік зеңбірегімен L 60 неміс Panzer II немесе совет T 60-қа шамамен тең келді. L 60 шассиі Landsverk L 62 40 мм-лік зениттік құрылғыны құру үшін пайдаланылды. Венгрия L 62-ні сатып алып, жетілдіріп, 40M Nimród-қа дейін жеткізді. L 62 өзі жүретін зениттік құрал ретінде жобаланғанымен, венгрлік 40M Nimród Шығыс майданында танкке қарсы құрал және зениттік құрал ретінде қолданылды. 1942 жылдан кейін Финляндияда алты L 62 қолданылды. Венгрия екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде өзінің мөлшеріне қарай таңғажайып танк өнеркәсібін дамытты. Олар соғыстар арасында жақсы қаруланған Straussler V 4 танкісін жасады, Toldi жеңіл танктерінің бірнеше түрін, сондай-ақ орта танктардың Turán отбасын өндірді, ал соғыстың соңында өздерінің ауыр танкісін – 44M Tas жасаған алғашқы кішкентай ел болды. 44M Tas күшті 80 мм-лік зеңбірекпен және қалың қисайған бронямен жабдықталған, бұл Tas-қа неміс Panther танкінен де жақсы қорғауға мүмкіндік берді, ал 44M Tas осы танктан шабыт алды. Turán сериясының 40M Turán I чехословакиялық Škoda T 21 (Š II c) орта танкісінің аяқталмаған прототипіне негізделген, бірақ Turán I-де броня жақсартылды, мұнара мен корпусы қайта жобаланды және жаңа 40 мм-лік зеңбірек орнатылды. Кейінгі 41M Turán II қысқа 75 мм-лік зеңбірекке, жақсартылған броняға және қайта жобаланған мұнараға ие болды. Turán сериясының шыңы 43M Turán III болды, ол ұзын 75 мм-лік зеңбірекке, тіпті қалың броняға және қайтадан қайта жобаланған мұнараға ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы венгрлік танктерге бірнеше ондаған импорттық неміс машиналары, соның ішінде аңызға айналған Tiger және Panther қосылды. Түркия советтік T 26 және бірнеше T 28 танктерін импорттады, бірақ ешбір танкты сериялық өндіріске жібермеді. Латвия мен Литва Vickers Carden Loyd танкеттері, Renault FT және Vickers Carden Loyd M1936 сияқты бірнеше жеңіл машиналарын импорттады. Румыния Франциядан R 35 жеңіл танктерін, сондай-ақ неміс/чехословакиялық Panzer 35(t) танктерін импорттады. Латын Америкасында танктарды қолданған алғашқы соғыс Боливия мен Парагвай арасындағы Чако соғысы болды, онда біріншісі британдық танктер мен танкеттерді аз мөлшерде қолданды, ал екіншісінде танктер мүлдем болған жоқ.

Many other nations that desired tanks could not design or build their own. The 1920s and 1930s saw a widespread export business as smaller or less industrialized nations purchased tanks abroad. Sometimes, the import of foreign tanks led to the birth of a tank industry in the importing nation. Poland imported the British Vickers Six Ton tank and began production of improved models. The pinnacle of this improvement program was the 7TP, which featured a diesel engine and 37 mm gun. Poland also produced the TKS series of tankettes, similar in concept to the Vickers Carden Loyd machinegun carriers of Britain and the UE of France. These vehicles had two man crews, thin armor, and a single ball mounted light machine gun. Sweden's Landsverk firm designed several advanced light tanks, including the 20 mm armed L 60, which also had welded construction and some sloped armor. The L 60 was improved and developed further by Hungary, creating the Toldi light tanks, which the Hungarians used extensively during World War II. With its 20 mm gun, the L 60 was roughly comparable to the German Panzer II or Soviet T 60. The L 60 was also the chassis on which the Landsverk L 62 self propelled 40 mm anti aircraft gun was built. Hungary bought L 62s and improved them, developing it into the 40M Nimród. Although the L 62 was designed as a self propelled anti aircraft gun (SPAAG), the Hungarian 40M Nimród saw service with Hungarian forces on the Eastern Front as both a tank destroyer and an SPAAG. Six L 62s were used by Finland after 1942. Hungary developed an impressive tank industry for its size before and during World War II. They built the well armed Straussler V 4 tank during the interwar period, produced several variants of Toldi light tanks, as well as the Turán family of medium tanks, and later in the war they became the first smaller nation to make their own heavy tank – the 44M Tas. The 44M Tas was armed with a powerful 80 mm gun and had thick sloped armour, giving the Tas even better protection than the German Panther tank, which the 44M Tas was inspired by. Of the Turán series, the 40M Turán I was based on an incomplete prototype of the Czech Škoda T 21 (Š II c) medium tank, but the Turán I had improved armour, a redesigned turret and hull, and a new 40 mm gun. The later 41M Turán II had a short 75 mm gun, improved armour, and a redesigned turret. The pinnacle of the Turán series was the 43M Turán III, which had a long 75 mm gun, even thicker armour, and had a redesigned turret again. During World War II, these Hungarian tanks were supplemented by several dozen imported German vehicles, including the legendary Tigers and Panthers. Turkey imported Soviet T 26 and a few T 28 tanks but did not begin series production of any tank. Latvia and Lithuania imported a few light vehicles such as Vickers Carden Loyd tankette, Renault FTs, and Vickers Carden Loyd M1936s. Romania imported some R 35 light tanks from France, as well as some German/Czech Panzer 35(t)s.

In Latin America, the first war where the tank was employed was the Chaco War between Bolivia and Paraguay, in which the former used a small number of British built tanks and tankettes, whereas the latter had no tanks at all.