Кіріспе

Өз-өзіне қол жұмсау қаупін болдырмауға бағытталған бақылау процесі.

Өз-өзіне қол жұмсау сағаты (кейде SW деп қысқартылады) – кез келген адамның өз-өзіне қол жұмсауына жол бермеу үшін жүргізілетін күшті бақылау шарасы. Бұл термин көбінесе түрмеде, ауруханада, психиатриялық стационарда немесе әскери базадағы тұтқындарға немесе науқастарға қатысты қолданылады. Адам өз-өзіне зиян келтіру немесе өмірмен өз еркімен айналысу қаупін көрсететін белгілер байқалғанда, оны өз-өзіне қол жұмсау сағатына алады.

Ауруханаларда

Ауруханаларда бұл практика кейде тұрақты визуалды бақылау (ТВБ) деп аталады. ТВБ – денсаулық сақтау қызметкерінің үнемі қадағалауында адамды, әдетте психиатриялық стационарда жатқан науқасты ұстау тәжірибесі. ТВБ көбінесе өзіне зиян келтіру қаупі бар науқастарға қолданылады, бірақ оның тиімділігін дәлелдейтін деректер жеткіліксіз. Тұрақты визуалды бақылауды қолданумен байланысты мәселелерге: әкелік қамқорлық, науқастардың сенімсіздігі мен наразылығы, ТВБ-ға тағайындалған қызметкерлердің жұмысына қанағаттанбауы және ұзақ сменалар үшін қызметкерлерге жоғары жалақы төлеу кіреді.

Түзеу мекемелерінде

Өзін-өзі өлтіруді қадағалаудың түрлі тәсілдері бар. Әдетте, бұл адамның күзетшінің – мысалы, түрме қызметкерінің, қауіпсіздік қызметкерінің немесе санитардың – үздіксіз немесе жиі қадағалауда болуын қамтиды, және егер адам өзіне зиян келтіруге тырысса, күзетші араласады.

Мерзімді

Үнемі өзін-өзі өлтіруді қадағалау, немесе жай ғана өзін-өзі өлтіруді қадағалау деп аталатын процедура, адамның белгілі бір уақыт аралығында жиі тексерілуін қамтиды.

Қатты

Интенсивті өзін-өзі өлтіруді қадағалау немесе бақылау дегеніміз, қараулы адамның бірнеше қызметтік рөлдердің бірінде жұмыс істейтін, тікелей көзбен көріп немесе қолға тигізіп тұра алатын, үнемі бақылауда ұстауды білдіреді. Мұны "бірге-бір" деп те атайды.

Шарттар

Өзін-өзі өлтіру қаупі бар адамдар өзін-өзі зақымдау мүмкіндігін азайтатын жағдайға қойылады. Көп жағдайда, қауіпті заттар, мысалы, өткір объектілер мен кейбір жиһаз бұл аймақтан алынып тасталады, немесе олар арнайы жұмсақ қабырғалы камераға орналастырылуы мүмкін, онда қабырғалардан ештеңе шығып тұрмайды (мысалы, киім ілгіші немесе есік жабылатын құрылғы) арқан байлау үшін пайдаланылмайды, және еденде тек су тоқтату торы ғана болады. Олардан өздеріне зиян келтіруге немесе тұздық сияқты пайдалануға болатын барлық нәрселер алынып қойылады, соның ішінде белбеулер, галстуктер, бюстгальтерлер, аяқ киімдер, аяқ киімнің шнурлары, шұлықтар, сүйекке ілгіштер, көзілдіріктер, әшекейлер, төсек жамылғылары және басқа да заттар. Оларға тек шағын тілімделген тағамдар ғана беріледі, кітаптарға рұқсат жоқ. Үлкен тағам бөліктері, мысалы, пицца немесе жыртылған кітап беттері, тұншығу үшін қолданылуы мүмкін. Ерекше жағдайларда, адамның киімі толығымен шешілуі мүмкін. Одан да қиын жағдайларда, адамдар "терапиялық шектеулерге" алынуы мүмкін, яғни төрт немесе бес нүктелі шектеу жүйесіне. Адам төсекке, арқасымен жатқызылады. Оның қол-аяқтары байланады және кеудесіне белдік салынады. Бес нүктелі жүйеде бас та бекітіледі. Адамға әр екі сағат сайын бір мүшесін қозғауға рұқсат беріледі, содан кейін оны босатып, қозғалысқа мүмкіндік береді. Содан кейін оны қайтадан байлап, келесі мүшеге көшеді. Бұл процесс барлық шектелген аймақтар қозғалғанша қайталанады. Бұл процесс әдетте сегіз сағаттық сменалар бойы жалғасады, және адам сегіз сағаттың ішінде психикалық денсаулық маманымен кем дегенде бір рет бетпе-бет кездеседі. Бұл процеске 16 сағаттан артық рұқсат етілмейді. Осы уақыт ішінде қызметкерлер адамды үнемі бақылайды. Өзін-өзі зақымдаудың ең қиын жағдайларында, барлық басқа шаралар таусылғанда немесе орындалуы мүмкін болмағанда ғана, адамды тыныштандыру үшін "химиялық шектеу" дәрілері қолданылуы мүмкін. Химиялық шектеуді қолдану үшін мекемеде лицензияланған психикалық денсаулық маманының, мекеме бастығының және сот шешімінің келісімі/ұсынымы болуы керек.

Даулар

Тұтқындар көбінесе жалаңаш күйде өз-өліміне бейім камераларға орналастырылады, олар әдетте жалаңаш бетоннан тұрады, көбінесе төсек-орынсыз (төсек жамылғысын пайдаланып асылудың алдын алу үшін), және күзетшілердің жиі немесе үздіксіз бақылауында болады. Дәретхана қағазы, іш киім және тампон (барлығының дерлік тұншығу құралы болу мүмкіндігі) шектеуге алынғандықтан, санитарлық емес жағдайлар да жиі кездеседі. Өзін жасыру мүмкіндігі болмай, үнемі бақылауда болу психикалық күйзелісті күшейтуі мүмкін, әсіресе егер тұтқын сексуалдық зорлық-зомбылық құрбаны болған болса. Бұл қатал жағдайлар 1998 жылы АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Фрамингем түрмесінің тұтқыны Элизабет Б. радио бағдарламасына қоңырау шалып, өзін-өзі өлтіруге қадағалауда болған кезде оған қалай қарағандарын айтқанда белгілі болды:

Мен «көзбен бақылау» режиміне қойылдым, менің барлық заттарым, киімдерім алынды, еденде пластик төсеніштен басқа ештеңе жоқ жалаңаш бөлмеге орналастырдым. Мені күндіз-түннің арасында ер немесе әйел күзетші бақылайтын. Менде менструация кезім болды, бірақ менің статусыма байланысты тампон мен іш киімге рұқсат берілмеді. Мен өте ұялдым, қорланды. Еркек күзетшілердің алдында «көзбен бақылау» режимінде болғаным менің депрессияны күшейтті. Мен бұрынғыдан да зорлық көруді қаламадым, сондықтан төсенішті терезеге сүйеп қойдым. Мен солай істегенімде, ереже бұздым, себебі олар мені көре алмады. Есік күшпен ашылды, мен төрт нүктелі шектелген күйде физикалық түрде ұсталдым – қолым мен аяғым жайылып, еденге байланды, жалаңаш, басымда шлем, бөлмеде ерлер мен әйелдер болды. Өзін-өзі өлтіруге қадағалауда тұрған адамның өзін-өзі өлтірмейтініне кепілдік беруге болмайды. 2007 жылдың қазан айында Канададағы мекемеде отырған Эшли Смит өзін-өзі өлтіруге қадағалауда тұрған кезде өзін-өзі өлтірді. Оның өліміне байланысты жағдайлар Эшли Смиттің тергеу тақырыбы болды.