Кіріспе

Польша суретшісі Тадеуш Брзозовский (21 қазан 1749-5 ақпан 1820) - поляк ғалымы, мұғалімі, әкімшісі және иезуит діни қызметкері. Ол қоғамның жолын кескен кезде оның жалғасуын қамтамасыз етіп, оны қалпына келтіргенге дейін, ол Иса қоғамының жиырмасыншы Бас шебері болып сайланды және оның бірінші дүниежүзілік бас шебері болды.

Өмірбаян

Брзозовский 1749 жылы 21 қазанда Пруссия Корольдігіндегі Кенигсберг қаласында поляк отбасында дүниеге келген. 1765 жылы Иса қоғамына кірді, Слюцкте (Беларусь) риторика, грек, француз және классикалық әдебиетті оқыды (1767-70); одан кейін Нисьвижте философия және математика (1770-73). 1773 жылы 21 шілдеде әлемнің қалған бөлігінде орденді жойғаннан кейін (Орыс империясында "оның" иезуиттерінің қамқоршысы Екатерина Ұлыға байланысты қолданылмады), ол теологиялық оқуларын Вильнюсте жалғастырды, ол 1775 жылы діни қызметкер болып тағайындалды. Осылайша ол енді Қоғамның ресми мүшесі емес еді. Алайда, Польша мен Литваның келесі 20 жылда бөлініп кетуімен, иезуиттердің ауқымы Ресей империясының шекарасымен бірге уақытша кеңейді.

Ресейдегі қоғамға қайта оралу

1782 жылы Брзозовский Ресей империясының Белоруссиядағы Полоцк қаласына Қоғамына қайта қосылу үшін кетіп қалды, ал ол жерде жалғастыруға рұқсат етілді. Дарынды лингвист (латын, француз, неміс, орыс тілдерін білетін) ол теологиялық еңбектерді туған поляк тіліне аударды, мысалы, C. F. Ноннотттің Dykcjonarz filozoficzny religii (Діннің философиялық сөздігі), Wilno 1782 және O naśladowaniu Najświętszej Maryi Panny (Бақытты Мәриям ананы еліктеу) А. де Рувиллдің, Полоцк 1800 . Сондай-ақ ол уағыздау ісінде де табысты әрі әйгілі болған. 1797 жылы ол қоғамның хатшысы болып тағайындалды және Габриэль Ленкевич, Франциск Кареу және Габриэль Грубермен тығыз жұмыс істеді. Олардың атынан ол шетелде тұратын көптеген иезуиттермен хат алмасып, олар Қоғамға қайта қосылуға ниетті болды. 1802 жылғы облыстық конгрегацияда ол Ресей провинциясының иезуиттерінің жаңадан сайланған жетекшісінің көмекшісі болды. Ол иезуит шәкірті Андрей Боболаға ерекше құлшылық етті және 1808 жылы оның сүйектерін Пинсктен алып шығып, оларды Полоцкке қайта жерлеуге әкелді. Ол миссионерлік қызметті Моздокта, Кавказда (1806), Иркутскте (1810) және Томскте (1814) кеңейтті. Ол Қытайға миссионерлер жіберуді де жоспарлады. 1806-1810 жылдары ол сегіз белорус иезуитін Бостонға қоғамның қайта жаңғыруына көмектесу үшін жіберді.

Бас діни қызметкер

1805 жылы Грубер қайтыс болғаннан кейін, Польшаның төртінші облыстық қауымы Литваның бір бөлігі болып табылатын Полоцк қаласында жиналып, Ресей аумағында әлі де жұмыс істеп тұрған қоғамның Бас жетекшісі ретінде Тадеуш Брзозовскийді сайлады. Жаңадан сайланған генерал бірден Папа Пий VII-ге Сицилияда Қоғамды қалпына келтіргені үшін алғыс білдіріп, хабар жіберді. Сол кезде Ресейге Қоғамға қосылу үшін жас жігіттер ағылып келіп жатты. 1803 және 1805 жылдар аралығында Полоцк оқу орнына 103 кандидат кірді, олардың 23-і діни қызметкер болды. Иезуиттердің жалпы саны 333-ке дейін өсті, көбінесе білім беру іс-әрекетімен айналысады, Ресейдегі 7 жоғары мектепте, сонымен қатар Латвия мен Литвада пасторлық жұмысқа ауысты. Бұл қоғамның басынан кешірілетіндігі анық болды. 1812 жылы Полоцктегі колледжді Ресейдің Александр I университет академиясына дейін көтерді, осылайша барлық иезуит мектептерінің қосылуына мүмкіндік берді және оларды жергілікті саяси араласудан қорғады. 1806 жылдың қазан айында Америкадағы Мэриленд штатының "бұрынғы иезуиттері" Қоғамға толықтай қосылды және Брзозовский Джорджтаунда он новичпен америкалық новициат ашуға рұқсат берді. Сол жылы Квебек епискобы Жозеф Октав Плессис елден айдалып кеткен папа Пий VII-ге және Брзозовскийге хат жазып, Ұлыбританиядан иезуиттерді Галифакске, Новая Шотландияға және сонымен қатар Үсті Канададағы аборигендер арасында жұмыс істеуге жіберуді өтінді. Брзозовский сұрағандай төрт адамды жіберді, екеуі Ресейден, екеуі Англиядан, бірақ Еуропадағы Наполеон соғыстары мен саяхаттың қауіптілігі олардың тапсырмасын мүмкін емес етті. Қоғамда ішкі шиеленістер көбейді, өйткені орыс немесе поляк иезуиттері Ресей империясының саяси жағдайымен таныс емес, Брзозовскийді оның қабылдаған кейбір шешімдері үшін сынға алды, олардың бағалауы бойынша, ол тым либералды болды, мысалы, православие дінінің иезуит мектептерінде оқытылуына рұқсат беру.

Қоғамның қалпына келтіруі

Брзозовский қоғамның жалпы қалпына келуін қолға алу үшін жеке өзі де, Римдегі өкілі, отец Луиджи Фортис С.Ж. арқылы да аянбай еңбек етті. Наполеонның тұтқындығынан Римге оралғаннан кейін, Папа Пий VII 1814 жылы 7 тамызда Қоғамның тыйым салуын жойды. Клемент XIV Қоғамды жойғаннан кейін қырық бір жыл өткен соң, Пий VII Гесу шіркеуінде месса өткізді және Папаның қалпына келтіру туралы бұқасын ресми түрде жариялады, Sollicitudo omnium ecclesiarum. Жаңадан құрылған Иса қоғамы жалпы қауымның қажеті жоқ деп тапты: Брзозовский өз рөлін сақтап қалды және Иса қоғамының ресми Бас жетекшісі болды. Алайда патша Александр Брзозовскийге Ресейден кетуіне тыйым салды. Сондықтан Брзозовский Луиджи Фортисті 1814 жылдан 1820 жылы қайтыс болғанға дейін Римдегі өкілі етіп тағайындады. Брзозовский Ресейге жер аударылған кезінде Қоғамның тұрақтылығын қамтамасыз етуге қол жеткізген.

Саяси қиындықтар

Қоғамның қайта құрылуы Ресейдің ұлттылық сезімге ие болып, өзінің туған Шығыс православие шіркеуін нығайта бастаған кездерімен тұспа-тұс келді. Иезуиттер осы дамудың кедергісі ретінде қарастырылды. Қоғамның ықпалына қарсы болған Александр 1815 жылы 20 желтоқсанда иезуиттерді Санкт-Петербургтен шығарып, олардың жоғары мектебін Ресейдің ақсүйектерін католик дініне айналдырып жатыр деген негізге ала отырып, елден шығарып жіберді. Денсаулығы нашарлауына және наразылық білдіруіне қарамастан, Брзозовскийді тұтқындап, Римге қайта оралуға тыйым салды. Брзозовский Орыстағы қоғамның күні санаулы екенін сезініп, орденді қайта құруды жеделдету үшін бірнеше иезуиттерді Батыс Еуропаға жіберді.

Өлім

Брзозовский 1820 жылы 5 ақпанда қайтыс болды және Полоцкте жерленді. Ол өзінің орнын алмастыру үшін Римде жиналатын қауымның жиналуын қамтамасыз ету үшін итальяндық Мариано Петруччиді өзінің Бас викарі ретінде тағайындады. 1820 жылы 13 наурызда Иса қоғамы Ресей империясынан қуылды.