Кіріспе

Тәуелсіз христиан шіркеуі, ірі Мариявиттік дін.

Ескі католик Мариявиттік шіркеуі – екі тәуелсіз христиан шіркеуінің бірі. Екеуі де 1906 жылдан бастау алады, бірақ 1935 жылдан кейін доктриналық айырмашылықтар салдарынан ерекшеленді және Мариявиттер деп біріктірілді. Мариявизм алғаш рет XIX ғасырдың соңында Польшаның Ресей бөлігінде өмір сүрген поляк ақсүйек әйелі және монах Феликса Козловскаяның (1862-1921) діни шабытынан туындады. Жалпы отбасынан шыққан жас католик діни қызметкері Ян Мария Михал Ковальски (1871-1942) Козловскаяның аян-аяндарына сене бастады және оның көзқарасын өз жобасы ретінде қабылдады. Бұл қозғалыс Марияның қарапайым өмірін үлгі етуді мақсат тұтқан идеологияны білдірді, латын тілінде «Vita Mariae imitetur» ("Олар Марияның өмірін үлгі етсін"), сондықтан «Vita Mariae» – Марияның өмірі, қозғалысқа атын берді. 1906 жылы қозғалысқа қатысты екі Папалық бұйрық нәтижесінде діни қызметкерлер мен жамағаттың бәрі католик шіркеуінен шеттетілді. Қозғалыс басшылары Нидерландының Ескі католик шіркеуінен теологиялық қолдау іздеді, келіссөздерден кейін олар қабылданып, 1909 жылы жаңа католик шіркеуіне, «Мариявиттік шіркеуіне» мойынсұнушылық және апостолдық тізбектілікті беруге келісті, соның арқасында діни рәсімдерді өткізу құқығына ие болды. Осылайша, ол Польшада жеке және тәуелсіз діни ағымға айналды. 1935 жылға дейін біртұтас шіркеу ретінде жалғасты, содан кейін епископ Филип Фельдман бастаған топ шіркеу басшысы Михаль Ковальскиге қарсы шығып, оны және оның жақтастарын Польшаның Плоцк қаласындағы бас кеңседен қуды, осылайша екі Мариявиттік шіркеу құрылды.

Ресей билігі тұсындағы Польша Рим-католик шіркеуі

1795 жылдан бастап Польша-Литва одағының аумағы үш көршілес мемлекет арасында бөлісті: Австрия империясы, Пруссия Корольдігі және Ресей империясы. Ресей империясында, онда орыс православие шіркеуі мемлекеттік шіркеу ретінде танылғандықтан, поляк католиктерінің діни ұйымдарына тыйым салынды. Католик шіркеуінің жағдайы Ресей бөлігінде ең қиын болды. 1863 жылғы қаңтар көтерілісінен кейін патша үкіметі кез келген жаңа поляк ұйымдарын құруға тыйым салды. Діни ордендер жиі тыйым салынды немесе елден қуылды. Ресей бөлігіндегі католик дін қызметкерлері Австрия және Пруссия бөліктеріндегі дін қызметкерлерінен айырмашылығы, жергілікті білім ала алмады. Ресей империясындағы Рим-католик теологиялық біліміне рұқсат етілген жалғыз орын – Санкт-Петербург Рим-католик теология академиясы болды.

Козловскаяның ашылуы

1893 жылы Козловская алғашқы діни көрінісін басынан өткерді. Онда оған "Мариавитизм" деп аталатын жаңа діни қозғалысты құру міндеті жүктелгенін түсінді. 1918 жылға дейін одан әрі көріністер жалғасты. Олардың мазмұны 1922 жылы Маринат баспасында жарық көрген "Dzieło Wielkiego Miłosierdzia" (Ұлы мейірімнің ісі) атты кітапта жинақталды.

Қауымнан шығару

"Мариявитизмнің" шіркеулік аумақтарына таралуын байқаған поляк католик епископтары, бұл қозғалыстың өздерінің апостолдық билігі мен үйретіктеріне қауіп төндіріп жатыр деп алаңдап, 1890 жылдардың аяғында Ватиканға хабарлаған. Жаңа папа сайланғаннан кейін, 1904 жылдың қыркүйек айында қозғалыстың тағдырына қатысты соңғы паптық шешім қабылданды. 1906 жылдың сәуір айында Папа Пий X "Tribus circiter" энцикликасын жариялады. 1906 жылдың желтоқсан айында католик шіркеуі Козловсканы, Ковальскиді және олардың жақтастарын қауымнан шеттетуге (экскоммуникациялауға) шешім шығарды.

Мариявиттік шіркеу, 19061921

1906 жылдан бастап жаңадан тәуелсіз діни ұйым, адалдардың қайырымдылығы мен қолдауының арқасында дамуын жалғастырды. Козловсканың Плоцк қаласында 400 гектар жер сатып алуы, екі кәсіби сәулетші мен инженердің (және) қатысуымен "ішкі күштермен" салынған соборды ғана емес, сонымен қатар 1914 жылы салынған Мейірімділік пен қайырымдылық ғибадатханасының және оған іргелес монахтар үйлерінің құрылысын да мүмкін етті. Бұдан өзге, білім беру орталықтары, баспахана, нан пісіру және мал шаруашылығы сияқты табыс әкелетін кәсіпорындар дамыды.

Апостолдық мұрагерлік

Ковальски 1909 жылғы 5 қазанда Утрехттегі Киелі Гертруда соборында Нидерланд Ескі Католик Шіркеуінің (ОККН) архиепископы Геррадус Гул қатысуымен, Харлем епископы Ж.Ж. ван Тиль және Девентер епископы Н.Б.П. Спит, сондай-ақ Германия Ескі Католиктер Діни Қызметінің епископы Й. Деммель (Бонн) және Лондон епископы Арнольд Харрис Мэтьюлердің көмегімен қасиеттілікке ие болды. Өз кезегінде Ковальски Фатом (Франция), Фельдман, Голенбиевский, Прохниевиски, Ростоворовский, Сиедлецкий және өзінің әйелі Мария Изабела Вилучка Ковальсканы қасиеттілікке ие етті.

Шіркеулер арасындағы шикастар

Рим билігімен алғашқы қиындықтар кезінде шіркеуді 1935 жылға дейін Козловсканың лейтенанты, кейіннен қауымнан шығарылған католик діни қызметкері Михаль Ковальски басқарды. Ковальски бұл арада епископ және архиепископ болды, оның штаб-пәтері Плоцк қаласында, басқа Мариявиттік епархиялық епископтармен бірге орналасқан. Оның теологиялық, доктриналық және шіркеулік түсіндірмелері мен жаңалықтары Мариявиттік епископатқа қысым жасады. Олардың арасында үйленген дін қызметкерлерін енгізу, ерте тәрбиелеу үшін ата-аналарынан бөлінген "мистикалық балалардың" дүниеге келуі, әйелдерді дін қызметкерлеріне бекіту, "сенімділердің діни қызметкерлігін" құру және ең бастысы, Ковальскидің жас кезіндегі монахтарға қатысты жыртқыштық және зорлық-зомбылық әрекеттері болды. Жыныстық зәбір көрсету туралы айыптаулар сот ісіне айналып, шіркеу мен оның беделіне қатысты үлкен қоғамдық дау тудырды. Ковальскидің ағайын епископтары оның өкілеттігін тоқтатуға шешім қабылдады, нәтижесінде шизм (діни айырмашылық) орын алды. Шіркеу екіге бөлінді, сондықтан азшылықта болған "Ковальски қауымдары" "Католик Мариявиттік шіркеуіне" айналды. Оның штаб-пәтері шіркеуді негіздеушінің құрметіне аталған Felicjanów шағын мүлігіне көшірілді. Көпшілік бөлігі "Мариявиттердің Ескі Католик шіркеуі" деп аталды, ол 1935 жылдан кейін епископтың басшылығымен және Плоцк қаласында орналасты. Бүгінгі күнге дейін, ғибадат етушілер мен қауымдардың саны бойынша, олар екі шіркеудің ішінде үлкені болып табылады. 1935 жылдан кейін кіші шіркеу тобының басшылығы, Католик Мариявиттік шіркеуі, епископ Ковальскиге адал болды, ал оның нацистік концлагерде қайтыс болғаннан кейін оның жесірі, епископ Мария Изабела Вилучка Ковальскаға адал қалды. Ескі Католик Мариявиттік шіркеуі Польша Экуменикалық Кеңесінің және Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің мүшесі болып қала береді. Қазіргі уақытта ол Утрехт Ескі Католик Одағының мүшесі емес. 2015 жылдан бері Ежелгі Католик Мариявиттік шіркеуінің бас епискобы болып табылады. Ал Католик Мариявиттік шіркеуі қазіргі уақытта экуменикалық қозғалыстан алшақтап тұр.

Польша тіліндегі атаулар өзгертілді

Шіркеудің бастапқы атауы ағылшын тілінде "Ескі католик Мариявит шіркеуі" (Staro Katolicki Kościół Mariawitów) деп аударылды, 1910-1967 жылдар аралығында ол Kościół Starokatolicki Mariawitów деп аталды, бұл ағылшын тіліне аударғанда мағынасын өзгерте бермейтін грамматикалық өзгеріс.

1935 жылғы схизмадан кейін

Ковальскиге адал жақтастар Плоцктан Фелициановқа көшіп келді. Бұл ауыл Мариявиттер католик шіркеуінің штаб-пәтері болып табылады, онда шамамен 3000 мүше бар. Конфессия Ковальскидің барлық шешімдерін растады және Козловскаға, Матечкаға, Мәсіхтің жұбайына және әлемнің жаңа құтқарушысына ашық құлшылық етуді енгізді. Шіркеу өзін-өзімен шектеліп, экуменикалық қозғалысқа қатыспайды. Ковальски Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дахау концлагерінде қайтыс болды. Оның орнын оның әйелі, епископ Мария Изабела Вилучка Ковальска басты. 1946 жылдан 2005 жылға дейін шіркеу басшысы епископ болды. 2005 жылы оның орнын епископ Фельдман басты. Ол Ковальскиге қарсы оппозициялық қозғалысты басқарды және көптеген Мариявит жандарын өз жағына тартты. Олар Ковальски енгізген көптеген жаңалықтарды кері қайтаруға шешім қабылдады. Олар Козловсканың идеялары мен қағидаларына оралды. Ескі католик Мариявит шіркеуі әлдеқайда ірі: 2011 жылғы мәліметтер бойынша Польшада оның шамамен 23 500 мүшесі болды.