Кіріспе

Польшалық Рим-католик діни қызметкері және шейіт (1947–1984)

Ежи Попилюшко (шын аты Альфонс Попилюшко; 14 қыркүйек 1947 – 19 қазан 1984) – коммунистік Польшадағы «Солидарлық» кәсіподағымен байланысты болған поляк Рим-католик діни қызметкері. Ол 1984 жылы Ішкі істер министрлігінің қауіпсіздік қызметінің (Służba Bezpieczeństwa) үш агенті тарапынан өлтірілді, олар қысқа уақыттан кейін сотталып, кісі өлтіргені үшін жазаланды. Рим-католик шіркеуі оны шейіт деп мойындады және 2010 жылдың 6 маусымында Папа Бенедикт XVI атынан архиепископ Анджело Амато оны мақұлданды. Оның арашалығымен орын алған және қанонизация үшін қажетті керемет қазір тергеп қаралып жатыр.

Ерте өмір және діни қызметкер

Попилюшко 1947 жылы 14 қыркүйекте Суховола маңындағы Окопи қаласында дүниеге келген. Мектепті бітірген соң, Варшавадағы діни семинарияға оқуға түсті. 1966–1968 жылдары ол Бартошицедегі арнайы бөлімде әскери міндетін өтеді, мақсаты – жас жігіттерді дін қызметкері болудан алдау. Бұл оның сенімдеріне ешқандай әсер етпеді, әскери қызметін аяқтағаннан кейін оқуын жалғастырды; алайда, қарсылық көрсеткені үшін қайта-қайта жазалау оның денсаулығына өмір бойы әсер етті. Жас дін қызметкері ретінде ол алғаш рет 1972–1975 жылдары Варшава маңындағы Зąбкиде қызмет етті. Содан кейін Варшавадағы қарапайым халықтан және студенттерден тұратын приходтарда қызмет етті. Оның аяғына тас байлап, Влоцлавек маңындағы Висла су қоймасына тастады, денесі 1984 жылғы 30 қазанда табылды. Саяси кісі өлтіру туралы жаңалық Польша бойынша қыжырлы дүрбілтеу тудырды, кісі өлтірушілер мен олардың бірі – полковник Адам Питрушка қылмысы үшін сотталды. 1984 жылғы 3 қарашадағы жерлеу рәсіміне 250 мыңнан астам адам қатысты, оның ішінде Лех Валенса да болды. Бұл кісі өлтіру 1980-жылдардың соңындағы поляк оппозициясының саяси үгітінде кеңінен пайдаланылды. Попилюшконы өлтіргендер – капитан Грегорж Пиотровски, Лешек Пэкала, Вальдемар Хмилевский және өлтіруге бұйрық берген полковник Адам Питрушка – түрме жазасына кесілді. Ол қайтыс болғаннан кейін Варшавадағы Киелі Станислав Костка шіркеуіне жерленді, онда миллиондаған адам құрмет көрсетті, соның ішінде 1987 жылғы қыркүйекте АҚШ вице-президенті Джордж Буш та келді.

Медиа

Белгілі поляк композиторы Анджей Пануфник 1985 жылы Попилюшконың есіне арнап Бас-фаготқа арналған концертін (Концерт для фагота) жазды. Бұл туынды Попилюшконың қызметі мен өлімінен шабыттандырылған. «Діни қызметкерді өлтіру» (Убить священника) – Агнешка Холландтың режиссерлік еткен, ал Кристофер Ламберттің Джерзи Попилюшконың бейнесінде ойнаған 1988 жылғы фильмі. Muslimgauze тобының 1986 жылғы «Flajelata» альбомының B жағында «Homily to Popiełuszko» (Попилюшкоға арналған уағыз) атты трек бар. Альбомның барлық B жағы Кеңес Одағының барлық диссиденттеріне арналған. Попилюшконың кісі өлтірушілерінің сот процесінің стенограммасы Рональд Харвудтың «Поляк діни қызметкерінің қасақана өлімі» (The Deliberate Death of a Polish Priest) атты деректі драмасын жасау үшін пайдаланылды. Оның премьерасы 1985 жылдың қазан айында Альмейда театрында өтті. Попилюшконың өмірі мен өлімін көрсететін «lt=Popiełuszko» фильмі 2009 жылдың ақпан айында Польшада шықты. 2013 жылы Пол Г. Хенслер «Jerzy Popieluszko: Messenger of the Truth» (Джерзи Попилюшко: Шындықтың елшісі) атты тағы бір фильмді түсірді. «Американдықтар» телесериалының бірінші маусымындағы «Міндет және құрмет» (Duty and Honor) атты эпизодта Попилюшконың бейнесіне негізделген ойдан шығарылған поляк қарсылық көшбасшысы бейнеленді. Эдвард С. Герман мен Ноам Чомский «Manufacturing Consent» (Келісімді жасау) еңбегінде Попилюшконың кісі өлтіруі мен АҚШ-тағы бұқаралық ақпарат құралдарындағы одан кейінгі жарияланымдарды өздерінің «пропагандалық моделінің» (propaganda model) мысалы ретінде пайдаланды, онда бұл жағдай АҚШ тарапынан қолдау көрсетілген күштердің Оскар Ромеро және Латын Америкасының басқа да дін қызметкерлерін өлтіруімен салыстырылып, қарама-қарсы қойылды.

Қасиеттілер тізіміне және қасиеттілер тізіміне енгізу

Рим-католик шіркеуі 15 наурызда 1996 жылы nihil obstat (қарсылық жоқ) деп жариялап, оны ақтау процесін бастады және 8 ақпан 1997 жылдан 8 ақпан 2001 жылға дейін епархиялық процеске ұшырады. Бұл оған Құдайдың қызметшісі атағын берді. 2008 жылы позицио қасиеттілердің істері жөніндегі Конгрегацияға ұсынылды және 19 желтоқсан 2009 жылы Папа Бенедикт XVI-ның әке Попилушконы ақтауға қатысты жарлықты бекілгені жарияланды. 6 маусым 2010 жылы Варшаваның Пилсудский алаңында Архиепископ Анджело Амато оны ақтады. Оның анасы Марианна Попилюшко да осы шараға қатысты. Польшаның астанасы Варшавада әке Ежи Попилушконы ақтау үшін өткен ашық аспан астындағы миссаға 100 000-нан астам адам қатысты. Польша почтасы сол күні ақтауды атап өту үшін маркалар жинағын шығарды. 2013 жылдың қазан айында Варшава архиепископы, Попилушко өлтірілген епархияның архиепископы кардинал Казимеж Нич, поляк діни қызметкерінің шаفاعтына байланысты Францияда бір кереметтің анықталғанын және расталғанын хабарлады. Осылайша кардинал Нич ұсынылған істің сенімділігіне сүйене отырып, Попилушконың жақын арада қасиетті деп жариялануы мүмкін екенін болжады. Франциядағы епархиялық процесте 20 қыркүйек 2014 жылдан 14 қыркүйек 2015 жылға дейін бір керемет зерттелді және бұл тергеудің нәтижелері бағалау үшін Ватиканға жіберілді.