Алабастр: метафоралық мағынасы мен тарихы

Кіріспе

Метафора

сөзді метафора ретінде

Альбатрос сөзі кейде қарғыс сияқты сезілетін психологиялық ауыртпалықты (әдетте кінә немесе ұятпен байланысты) білдіру үшін метафора ретінде қолданылады. Бұл Сэмюэл Тейлор Колридждің 1798 жылғы "Ежелгі теңізшінің рифмасы" поэмасына сілтеме.

Шолу

"Ежелгі теңізшінің өлеңі" атты өлеңінде альбатрос теңізге шығатын кемеге ілесіп жүреді, бұл жақсылықтың белгісі саналады. Алайда, атақты теңізші альбатросты арбалетпен атып өлтіреді, бұл әрекет кемені қарғысқа ұшыратып, қорқынышты оқиғаларға себеп болады. Судың жетіспеуінен сөйлей алмайтын кеме экипажы, теңізшіні олардың жағдайы үшін кінәлі деп ойлайтынын көрінетін қылықтары арқылы білдіреді және оның кінәсін білдіретін белгі ретінде құсты мойнына байлайды. Осыдан кейін мойындағы альбатрос бейнесі пайда болды, ол қашып құтылу қиын болған ауыр жүк метафорасы ретінде қолданылады. Бұл мағына 1883 жылдан бері Оксфорд ағылшын сөздігінде тіркелген, бірақ ол 1960 жылдары ғана кеңінен қолданысқа енген сияқты. Мэри Шеллидің "Франкенштейн" романында Роберт Уолтон өлеңді атымен атап, алдағы саяхат туралы "Мен альбатросты өлтірмеймін" дейді, бұл Шеллидің жақын досы Кольридждің өлеңіне анық сілтеме. "Франкенштейн" 1818 жылы алғаш жарияланды, бұл термин Оксфорд сөздігіне енгізілгенге дейін көп бұрын болды. Шарль Бодлердің "Жаман гүлдер" (1857) атты өлеңдер жинағында "Альбатрос" атты өлең бар, онда кемедегі адамдар альбатростарды ойын үшін аулайды. Соңғы шумақта ол ақындарды құстармен салыстырады — аспаннан қуылған және содан кейін өлгенше алып қанаттарымен салмақталған. Герман Мелвиллдің "Моби Дик" романы Кольридждің альбатросына сілтеме жасайды. "Құстар, аңдар және гүлдер" еңбегінде жарық көрген өлеңдерінде Д.Х.Лоуренс "Ежелгі теңізші" өлеңінде альбатросты айтады. "Ежелгі теңізшінің өлеңі" туралы мәліметтерді қараңыз.

Фильм

1939 жылы Базил Ратбон мен Найджел Брюс ойнаған «Шерлок Холмс оқиғалары» фильмінде профессор Мориарти (Джордж Зукко) Холмсқа мойнына альбатрос ілген адамның суретін жіберіп, оны әжуалайды. 1940 жылы Эрол Флинннің «Теңіз шоқы» фильмінде «Альбатрос» – капитан Торптың қарақшы кемесінің аты. 1979 жылы Джон Карпентердің «Тұман» фильмінде радиостанция жарнамасы әуе күштерінің ықпалымен сөйлей бастайды және Антонио шығанағындағы қарғысты айту үшін «альбатрос» сөзі қолданылады. 1987 жылы шыққан «Тін адамдар» фильмінде Дэнни де Вито сомдаған Эрнест Тилли адалсыз әйелін «Менің мойнымдағы альбатрос! Оны сен ал, қанағаттан. Сендер екеуің тозақта шіріңдер!» – дейді. 1987 жылы Джон Кусак, Роберт Лоджия және Венди Газель ойнаған «Қызыл қуғын» фильмінде «Альбатрос» – «Мак» МакКлареннің желкенді қайығының аты. 1996 жылы Ридли Скотттың «Ақ дауыл» фильмінде Океан академиясының «Альбатрос» кемесі туралы фантастикалық әңгімеде кеме капитаны Кристофер Шелдон альбатростың «жоғалған теңізшілердің рухын бейнелейтін» өте жақсы белгі екенін айтады. «Біреуін өлтірсең, жамандыққа ұшырайсың», – деп қосады ол. 2003 жылы түсірілген «Мастер және командир: әлемнің алыс жағы» фильмінде жел күшейіп, кеме соңғысынан шығып кетеді, сол кезде кеменің ізінен альбатрос ұшып келе жатқаны көрінеді. Оны атуға тырысқанда, кеме дәрігері атып өлтіріледі. 2005 жылы Джосс Уидонның «Серенити» фильмінде «Серенити» кемесінің капитаны Малкольм Рейнольдс Ривер Тамның экипажға, кейін Оперативке кедергі келтіретінін айтады. Ол альбатрос «бір ақымақ оны өлтіргенше» бақыт әкелгенін айтады. Малкольм сөйлеп тұрып, Инараға: «Иә, мен өлең оқыдым. Ешқашан да естен шығармауға тырысыңыз» – дейді, бұл Колеридждің өлеңіне сілтеме. Фильмнің соңында ол Риверді «Кішкентай Альбатрос» деп атайды. 2011 жылы Нилл МакКормиктің «Альбатрос» фильмі. 2014 жылы түсірілген «Күнге қарсы» фильмінде Джин альбатросты атып, оны жейді. Бас инженер Диксон бұған қатты ашуланып: «Альбатросты атқаныңа сенбеймін!» – дейді.

In the 1939 film The Adventures of Sherlock Holmes starring Basil Rathbone and Nigel Bruce, Professor Moriarty (George Zucco) baits Holmes by mailing him a drawing of a man with an albatross hung around his neck. In the 1940 film The Sea Hawk starring Errol Flynn, Albatross is the name of Captain Thorpe's pirate ship. In the 1979 film The Fog by John Carpenter, a radio station promo is possessed by ghostly forces to speak out and the word albatross is used to tell of the curse on Antonio Bay. In the 1987 film "Tin Men" Ernest Tilley, played by Danny de Vito, refers to his unfaithful wife as "An albatross around my neck! You're welcome to her. Keep her, and may you both rot in Hell!" In the 1987 film Hot Pursuit starring John Cusack, Robert Loggia, and Wendy Gazelle, Albatross is the name of "Mac" MacClaren's sailboat. In the 1996 Ridley Scott film White Squall, a fictionalized account of the Ocean Academy's ship Albatross, the ship's captain Christopher Sheldon makes mention of the albatross being a very good omen which "embodied the spirits of lost sailors". "Only bad luck if you kill one," he added. In the 2003 film Master and Commander: The Far Side of the World, as the wind picks up and the ship finally breaks out of the doldrums, an albatross is spotted following the ship. When an attempt is made to shoot the bird, the ship's doctor is shot instead. In the 2005 Joss Whedon film Serenity, Malcolm Reynolds, the captain of Serenity defends the notion that River Tam is an albatross to the crew and later to the Operative. He says that the albatross was good luck until "some idiot killed it". When Malcolm is speaking, he then adds to Inara, "Yes, I've read a poem. Try not to faint" in a reference to the Coleridge poem. At the end of the film, he calls River "Little Albatross". The 2011 film Albatross, by Niall MacCormick. In the 2014 film Against the Sun, Gene shoots an albatross, which they eat. Chief Dixon is notably upset about this, saying, "I can't believe you shot an albatross."

Музыка

Музыкалық журналистикада "альбатрос" термині кейде әннің екі жақты ықыласы мен қарғысын – яғни, оның тым танымал болуы нәтижесінде суретшінің басқа шығармалары көлеңкеде қалуын бейнелеу үшін метафора ретінде қолданылады. "Rime of the Ancient Mariner" – Iron Maiden тобының 1984 жылы жарық көрген бесінші альбомы "Powerslave"-дегі тректердің бірі.

Музыкалық

"Торли Модерн Милли" мюзиклында "Ұмыт оны, жігіт" деген әнде альбатрос туралы сөз болады. "Кинки Бутс" мюзиклында "Әкемнің ұлы емес" әнінде альбатросқа сілтеме жасалады.

Теледидар

"66-жол" сериалының 18-шы маусымында "Альбатрос қанша фунт?" атты эпизодында қонақ кейіпкер Викки (Жули Ньюмар ойнады) қайғыдан арылуға жасаған күш-жігерін былай деп баяндайды: "Мен жағалаудан жағалауға дейін көмілген альбатростардың іздерін қалдырдым". Young Justice Outsiders 3-ші маусымның 25-ші эпизодында Фред Багг (екі G-мен) өзінің гламурлы тасы мойнына ілінген альбатросқа айналды деп айтады. "Ривердейл" сериалының 2-ші маусымындағы 22-ші эпизод, маусым финалдық бөлімінде Алиса Купер қызы Полиге: "Бізде бәріміздің де альбатросымыз бар, Поли" дейді, күйеуі, сотталған кісі өлтіруші Хэл Куперді түрмеде көру туралы сөз қозғайды. "Майами вице" сериалының 1-ші маусымының 18-ші эпизодында детектив Свитек әріптесі детектив Зитоны, олардың жасырын операциясын бұзғаннан кейін альбатрос деп атайды: "Біз оны қате жасадық, лейтенант, өйткені мен альбатроспен жұмыс істеп жатырмын". Ұлыбританиялық "Knowing Me Knowing You with Alan Partridge" шоуында Алан Партридж көрермендерден өзінің "аха!" деген сөз тіркесін қайталамауын сұрайды: "Оны тоқтатуға бола ма? Ол альбатросқа айналып барады". Showtime's "Weeds" сериалында басты кейіпкер Нэнси басқа кейіпкерді "[альбатрос: менің жеке бетон блогым]" деп сипаттайды. 5-ші маусымның 5-ші эпизоды. HBO-ның "Deadwood" сериалында кейіпкерлер құлдық салдарынан қара нәсілділерге тиесілі қарызды "ақ адамның мойнына ілінген альбатрос" деп атайды. 304-ші эпизод. TNT-нің "Memphis Beat" сериалында кейіпкер отбасын "ұлы адамның мойнына ілінген альбатрос" деп сипаттайды (107-ші эпизод). "The New Adventures of Flipper" сериалының 417-ші эпизодында "Сырлы кеме" атты эпизодта тастап кетілген қайық, яуль табылған, онда ешкім болмайды. Ол "Альбатрос" деп аталады. Ол тіркелмеген және ешқандай деректер базасында жоқ. Ол теңізге лайықты болып көрінеді, бірақ таңғажайып оқиғалар орын алады. Ақырында, оны құтқарып алған жұбайлар оны сақтап қалу-қалмау туралы дауласады. Қайықтың ішінде кеме жасаушының тақтасы табылады. "Альбатрос" 1930 жылдардың соңында істен шыққан кеме жасаушымен салынған. Бұл жаңалық "Sweet Charlotte" кемесіндегі кісі өлтіру туралы газет мақаласына әкеледі. Оның қасында болғандардың барлығына жамандық орын алады. Ол "Sweet Charlotte" атауын алмастырып, "Альбатрос" болады. "The Sopranos" сериалының "Down Neck" эпизодындағы флэшбэк сахнасында Тонидің әкесі ("Johnny Boy") әйелі Ливия туралы былай дейді: "Сен менің мойнымдағы альбакор сияқтысың!" – бұл анық қате айтылған сөз. "The X-Files" сериалының 7-ші маусымындағы 11-ші эпизод "Closure" деп аталады. Арнайы агент Фокс Малдер құрып қалған АҚШ Әуе күштері базасы сияқты көрінетін базаның тұрғын үй ауданындағы үйдің алдындағы бетонға салынған баланың қол іздерін табады. Бұл іздер оның сеңлісі Самантаның сегіз жасында ұрланғаннан кейін қалдырған болуы мүмкін. Ол қол іздерін тапқан үй, кейіннен Самантаның күнделігі, Альбатрос көшесінде орналасқан; бұл Фокс жоғалған қарындасы туралы ақпаратты табуға жасаған тырысы оны ұрлағаннан бері оның альбатросы болғанын көрсетеді. "Ed" сериалының 2-ші маусымындағы 8-ші эпизодта Джим (Молли Хадсонның романтикалық қызығушылығы) оның ескі машинасы "Садиді" (эмоционалдық байланысқа байланысты сатылып алынған) "Металл Альбатрос" деп атайды, өйткені ол жұмыс істемейді және оны сатып алғаннан кейін үйіне дейін итеруге тура келеді. "Aqua Teen Hunger Force" шоуының 209-шы эпизодында Master Shake: "Бізде супер жұлдыз бар, ал менің мойнымнан екі альбакор асылып тұр" дейді. Frylock: "Бұл альбатростар" деп жауап береді. Master Shake бұл сөздерді бардағы тривиа ойынында тағы да жеңіліп қалғанына байланысты екі бөлмелес серігіне деген наразылығын білдіру үшін айтады. "Gomer Pyle, U. S. M. C." сериалының 5-ші маусымындағы 21-ші эпизодта сержант Картер Гомерді альбатрос деп атайды, өйткені ол теңізшілердің жаттығуларын бұзған және базаға оралуға бұйырылған. Гомер қалай оралатынын сұрағанда, Картер әзілмен: "Ұша аласың, Пайл. Сен альбатроссың, есіңде ме?!" HBO сериалы "Boardwalk Empire" 4-ші маусымында Наки Томпсон "Альбатрос" деп аталатын теңіз жағалауындағы мотельде тұрады; бұл оның кейіпкерінің психикалық ауыртпалығының метафорасы. "Orange Is The New Black" сериалының 4-ші маусымында Алекс Редке "Бұл құпияның Альбатросы" туралы айтқаны үшін кешірім сұрайды. Белгілі BBC теледидар комедиялық сериясы "Monty Python's Flying Circus" 1970 жылдың 11 қаңтарында 1-ші серияның 13-ші эпизодында "Intermission" атты эскизді көрсетті. 40 секундқа созылған бұл эскиз ең есте қаларлық эскиздердің бірі. Онда Джон Клиз ойнаған адам кинотеатрда мұздық қыз ретінде киінген, бірақ әдеттегі кино тағамдарының орнына ол өлі альбатросты сатады. Бір ер адам (Терри Джонс) оған екі шоколадты мұзды сұрайды. Қыз агрессивті түрде тек альбатрос сататынын айтады және өнімге назар аудару үшін айқайлай береді, ал әлеуетті клиент өнім туралы сұрақтар қоюын жалғастырады, мысалы: "Оның дәмі қандай?" және "Онымен вафли аласыз ба?". Ақырында, ер адам екі альбатросты әрқайсысы тоғыз пенстен сатып алады. Сатушы содан кейін "таяқшадағы ганнет" сататынын айқайлайды. Эпизодтың соңында басқа кейбір кейіпкерлер де себепсіз "Альбатрос" деп айқайлайды. "Stir Crazy" эпизодында Гарри мен Скип оларды бинокль арқылы көрген Кроуфордты "біз киген альбатросқа ие адам" деп атайды. "The Blacklist" сериалының 7-ші маусымындағы 4-ші эпизодта ("Кувейт") Гарольд Даниэль Хаттонның қабірі бар зиратта Рэймонд Реддингтонмен кездеседі, ол шетелде қызмет еткен және 1989 жылы Кувейтте өлді деп есептелген адам. Гарольд Реддингтоннан Хаттонның шындығында өлмегенін және барлық уақыт бойы тұтқын болғанын білгенін сұрайды. Реддингтон: "Мен сізге осы флэш-драйвты оқиғаны артта қалдыру үшін бердім, емес, оны мойныңа ілінген альбатрос сияқты алып жүру үшін" дейді.

In Season 2 Episode 18 of Route 66 entitled "How much a pound is albatross? ", the guest character Vicki (played by Julie Newmar) refers to her effort to evade a burden of grief: "I left a trail of buried albatross from coast to coast." In Young Justice Outsiders Season 3 episode 25 Forager as Fred Bugg (with two Gs) says that his glamor stone has become an albatross around his neck. In Season 2, episode 22 on the Season Finale of Riverdale Alice Cooper says to her daughter Polly “We all have our Albatrosses Polly” speaking of visiting her husband, convicted murderer Hal Cooper in prison. In season 1, episode 18 of Miami Vice, Detective Switek calls his colleague, Detective Zito, an albatross, after he blows up their undercover operation: "We blew it, Lieutenant, because I'm teamed up with an albatross". In the UK show Knowing Me Knowing You with Alan Partridge, Alan Partridge requests the audience to desist responding to his catchphrase "aha!" stating, "can we stop that now? It's becoming a bit of an albatross". In Showtime's Weeds, the main character Nancy refers to another character as, "[an] albatross: my own personal cinder block." Season five episode five. In the HBO series Deadwood, a character refers to the debt owed to blacks because of slavery as an "albatross around the white man's neck." Episode 304. In the TNT series Memphis Beat, a character refers to family as "an albatross around the neck of a great man" (Episode 107). In The New Adventures of Flipper, episode 417 "Mystery Ship", an abandoned boat, a yawl, is discovered with no one aboard. She is named The Albatross. She isn't registered and doesn't appear in any databases. She appears to be sea worthy, but strange accidents occur. Eventually, the couple who salvaged her argue over whether to keep her or not. Upon further search of the boat, a boat builder's plaque is found. The Albatross was built by a boat builder who went out of business in the late 1930s. This discovery leads to a newspaper article about a murder aboard the boat, the Sweet Charlotte. Apparently over time anyone coming in contact with her has bad luck. She has gone from being named the Sweet Charlotte to The Albatross. In a flash back scene of The Sopranos episode "Down Neck", Tony's father ("Johnny Boy") says of his wife, Livia, "You're like an albacore around my neck! "—an obvious malapropism. In season 7, episode 11 of the series The X Files, entitled "Closure", Special Agent Fox Mulder discovers a child's handprints embedded in concrete in front of a house in the base housing area of what appears to be a decommissioned U. S. Air Force base. The prints are presumably made by his sister, Samantha, after her abduction when she was eight years old. The house where he finds the handprints—and later a diary, also presumably Samantha's—is located on Albatross St.; possibly a reference to how Fox's quest to find information about the whereabouts of his missing sister has been his albatross since she was taken from him. In Season 2, episode 8 of the series Ed, Jim (Molly Hudson's romantic interest) refers to her old car 'Sadie' that she buys back after selling (due to emotional attachment), as a 'Metal Albatross', due to its failure to function, and the fact that they have to push it all the way to her house after buying it back. In episode 209 of the show Aqua Teen Hunger Force Master Shake states, "We got us a super star, and we've got two albacores that are hanging around my neck." Frylock responds, "It's albatrosses". Master Shake states this to show frustration to his two roommates in response to losing, again, at a bar trivia game. In Season 5, episode 21 of Gomer Pyle, U. S. M. C., Sgt. Carter calls Gomer an albatross because he messed up a marine exercise, and is told to go back to the base. When Gomer asks how he'll get back, Carter sarcastically replies,"You can fly, Pyle. You're an albatross, remember?!" In season 4 of the HBO series Boardwalk Empire, Nucky Thompson lives in a seaside motel named "The Albatross"; a metaphor for the mental burden his character suffers. In season 4, episode 4 of Orange Is The New Black Alex tells Red she is sorry for sharing 'This Albatross of a secret' with her. The famous BBC TV comedy series Monty Python's Flying Circus broadcast a sketch called "Intermission" in Episode 13 of series 1 on 11 January 1970. Although only 40 seconds long, this sketch is one of the most memorable and remembered. In it a man, played by John Cleese, is dressed as an ice cream girl in a film theatre, although instead of the regular movie snacks she is selling a dead albatross. A man (Terry Jones) approaches her and asks for two choc ices. The girl aggressively makes clear she only sells an albatross and continues shouting to draw attention to her merchandise, while the potential customer keeps asking questions about the product, like "What flavour is it?" and "Do you get wafers with it?". Finally the man buys two albatrosses for nine pence each. The salesgirl then shouts she is selling "gannet on a stick." Later during the episode, several other characters in other sketches shout "Albatross" for seemingly no reason at all. In an episode of Stir Crazy, Harry and Skip refer to Crawford (whom they've sighted through their binoculars) as "the man whose albatross we've been wearing." In season 7, episode 4 ("Kuwait") of The Blacklist, Harold confronts Raymond Reddington in a cemetery with a gravestone of Daniel Hutton, a man Harold served with overseas and believed to have been shot and killed in Kuwait in 1989. Harold asks Reddington if he knew the whole time that Hutton had not been dead and actually had been a POW all this time. Reddington claims that “I gave that flash drive to you so you could put the whole incident behind you, not carry it like an albatross around your neck.”