Кіріспе

Неміс шығыстанушысы және Осман империясының тарихшысы Франц Бэбингер (15 қаңтар 1891 – 23 маусым 1967) – Осман империясының белгілі шығыстанушысы және тарихшысы, ең әйгілісі "Жеңіскер" атанған ұлы Осман императоры Мехмед II-нің өмірбаянын жазған. Алғаш рет "Мехмед дер Эроберер унд seine Zeit" деген атпен жарияланған. Ральф Манхайм жасаған ағылшын тіліне аудармасы Принстон университетінің баспасынан "Мәхмет Жеңімпаз және оның дәуірі" деген атаумен қолжетімді. Оның көптеген тұжырымдары негізсіз болжамдарға құрылған және нақты дәлелдермен расталмаған.

Өмір

Бэбингер Баварияның Верффальц аймағындағы Вайден қаласында орта таптық отбасында төрт баланың үлкені болып дүниеге келді. Әкесі рим-католик, анасы еврей тегінен. Ол орта мектепті бітірген кезде-ақ дарынды ғалым және тіл білгір болды. Университетке түсуге дейін ол парсы және иврит тілдерін үйреніп үлгерді. Бабингер докторлық диссертациясын Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Мюнхен университетінде қорғады; соғыс басталғаннан кейін неміс армиясына қатысты. Оның тілдерді білу қабілетінің арқасында Бабингер Таяу Шығыста қызмет етті, осылайша оның буынғы көптеген жас ғалымдардың өмірін қиған қасіретті окоп соғысынан құтылды. Соғыстан кейін Бабингер Берлиндегі Фридрих Вильгельм университетінде оқуын жалғастырды, онда 1921 жылы Habilitationsschrift жұмысын аяқтап, сол мекемеде профессор болды. Осы кезеңде ол «Осман империясының тарихшылары және олардың еңбектері» деген кітабын жариялады, ол Осман тарихының стандартты библиографиялық шолуына айналып, Фридрих Вильгельм университетінің Таяу Шығысты зерттеудегі жетекші орталық екенін бекітті. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін ол лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Алайда, румын мемлекет қайраткері, ғалым және көп салалы білім иесі Николае Иорга, өзі Осман империясының танымал тарихшысы болғандықтан, Бабингерді Бухарестке қызметке шақырды, ол 1943 жылы елден қуылғанға дейін осы қызметте болды. Бабингер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1948 жылы Мюнхен университетінде оқытушылық қызметін қайта бастады және 1958 жылы зейнетке шықты. 1957 жылы ол румындық еврейлерге қарсы неміс жасаған қатыгездіктер туралы куәлік берді. 1964 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1967 жылдың 23 маусымында Албанияда суға батып қаза болғанға дейін белсенді түрде жұмыс істеп, жарияланымдар жасауды жалғастырды.

Жұмыс

Өзінің библиографиялық жұмысынан өзге, Бабингер түрлі тақырыптар бойынша көптеген мақалалар мен кітаптар жариялады. Бабингер түрік, румын және араб тілдерін, сондай-ақ негізгі еуропалық тілдерді білді, бұл оның жұмысына Таяу Шығыс тануда бұрын-соңды сирек кездесетін кеңдік пен саяхаттық құқық берді. Оның зор беделінің арқасында оның ең маңызды еңбегі – «Мехмед Жеңімпаз» ешқандай дереккөздерге сілтемесіз жарық көрді, себебі оның кең және мол дереккөздерін баяндайтын қосымша томы оның қайтыс болған кезде аяқталмаған еді. Осының салдарынан «Мехмед Жеңімпаз» – дереккөздері көрсетілмеген және авторының зерттеу қабілеттерінің беделіне ғана сүйенген сирек академиялық еңбектердің бірі. Анкара университетінің профессоры Халил Иналчик Бабингердің османдық дереккөздерді назардан тыс қалдыруын сынап бағалайды.