Көне Грециядағы Коринф қақпасы: кемелерді құрлықпен тасымалдау жолы
Diolkos
Грекиядағы Коринф қақпасы: көне кемелерді құрлық арқылы жылжыту жолы. Diolkos – тауар тасымалы мен теңіз жорығын жеңілдеткен, бірегей көліктік құрылыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көне Грекиядағы Коринф қаласының жанындағы төселген жол, Коринф аралшасы арқылы канал қазудың көне әрекеттері.
Paved trackway near Corinth in Ancient Greece
ancient attempts at cutting a canal through the Isthmus of Corinth
Диолкос (Δίολκος, грек тілінен διά – "арқылы", және ὁλκός – "құралмен тасымалдау") – Көне Грекиядағы Коринф қаласының жанындағы төселген жол, ол кемелерді Коринф аралшасы арқылы құрлықпен жылжуға мүмкіндік берді. Бұл қысқа жол ежелгі кемелерге Пелопоннес түбегінің айналасымен ұзақ және қауіпті сапардан құтылуға көмектесті. Комик драматург Аристофан жазған "коринфтіктей жылдам" деген тіркес, жолдың баршаға мәлім екенін және жылдамдығымен танылғанын көрсетеді. Диолкостың негізгі қызметі тауарларды тасымалдау болған, бірақ соғыс кезінде теңіз шабуылдарын жеделдетуге де пайдалы құрал болды. Бұл жол – теміржолдың алғашқы нысаны. Диолкос теміржол қағидаларын және кемелерді құрлықпен тасымалдауды антик заманда бірегей масштабта біріктірді. Қорынт және Сарон шығанақтары салыстырмалы түрде тыныш суларға ие болды. Сонымен қатар, ең тар жерінде кең болатын аралшадан өту, Грекияның Иондық жағалауынан кемелердің Афинаға дейінгі сапарын қысқартты. Диолкос тауар тасымалында коммерциялық мақсатта да қолданылды. Оның сауданы арттырудағы табысы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ұзақ уақыт бойы сақталғандықтан, оның оң әсер еткені болжанады. Саудадан басқа, соғыс кезінде Диолкос жеңіл кемелерді құрлықпен тасымалдау үшін де пайдаланылған болуы мүмкін.
The Diolkos (Δίολκος, from the Greek διά, "across", and ὁλκός, "portage machine") was a paved trackway near Corinth in Ancient Greece which enabled boats to be moved overland across the Isthmus of Corinth. The shortcut allowed ancient vessels to avoid the long and dangerous circumnavigation of the Peloponnese peninsula. The phrase "as fast as a Corinthian", penned by the comic playwright Aristophanes, indicates that the trackway was common knowledge and had acquired a reputation for swiftness. The main function of the Diolkos was the transfer of goods, although in times of war it also became a preferred means of speeding up naval campaigns. The roadway was a rudimentary form of railway, The Diolkos combined the two principles of the railway and the overland transport of ships, on a scale that remained unique in antiquity. By contrast, both the Gulf of Corinth and the Saronic Gulf were relatively sheltered waters. In addition, the overland passage of the Isthmus, a neck of land wide at its narrowest, offered a much shorter route to Athens for ships sailing to and from the Ionian coast of Greece. The Diolkos also had a commercial function in transporting goods. Little is known of its success in increasing trade but because of the length of time it was maintained, it is presumed that it had some positive impact. In addition to trade, during wartime the Diolkos may have been used to transport lighter ships across land.
Тарих
Көне әдебиеттер Диолкостың құрылыс мерзімі туралы ештеңе айтпайды. Фукидид үшін (б.з.д. 460–395) Диолкос бұрыннан бар ескі нәрсе сияқты көрінген. Қазба жұмыстарынан табылған жазулар мен оған қатысты керамика бұйымдары б.з.д. VII ғасырдың соңында немесе VI ғасырдың басында салынғанын көрсетеді, яғни Периандр Коринф билеушісі болған шақ. Диолкос, кем дегенде, б.з. 1-ғасырының ортасына дейін үздіксіз пайдаланылған, содан кейін жазбаша сілтемелер тоқтатылған. Бұл жолдың 67 жылы Неронның аяқталмаған канал құрылысынан тоқтатылғаны мүмкін. Кейінірек, 9 ғасырдың соңында және 1150 жылдар шамасындағы соғыс кемелерінің тасымалы, уақыттың ұзақтығына байланысты, Диолкостан өзге маршруттармен жүзеге асырылған деп есептеледі.
Ancient literature is silent on the date of the construction of the Diolkos. For Thucydides (460–395 BC) the Diolkos already seemed to be something ancient. Excavated letters and associated pottery found at the site indicate a construction date at the end of the 7th or beginning of the 6th century BC, that is around the time when Periander was tyrant of Corinth. The Diolkos remained reportedly in regular service until at least the middle of the 1st century AD, after which no more written references appear. Possibly the trackway was put out of use by Nero's abortive canal works in 67 AD. Much later transports of warships across the Isthmus in the late 9th century, and around 1150, are assumed to have used a route other than the Diolkos, due to the extensive time lag.
Соғыстағы рөлі
Диолкос ежелгі теңіз соғыстарында маңызды рөл атқарды. Грек тарихшылары б.з.б. V-І ғасырларда теңіз науқанын жеделдету үшін Истмус арқылы әскери кемелердің тасымалданған бірнеше жағдайларын атап көрсетеді. 428 жылы спартандықтар Афинаға қауіп төндіру үшін Диолкос арқылы Сарон шығанағына әскери кемелерін тасымалдауды жоспарлады, ал кейін Пелопоннес соғысында, 411 жылы, Хиоста операциялар үшін асыққан эскадрильяны тасымалдады. 220 жылы б.з.б. Фарос Димитриі өзінің 50 кемеден тұратын флотын адамдары арқылы Истмус арқылы Коринф шығанағына сүйреп әкелді. Үш жылдан кейін Филипп V Македонияның 38 кемеден тұратын флотын жіберді, ал ірі әскери кемелер Малея мүйісін айналып өтті. 31 жылы Актиум шайқасындағы жеңісінен кейін Октавиан 260 либурниялық кемесінің бір бөлігін Истмус арқылы тасымалдауға бұйрық беріп, Марк Антонийге қарсы мүмкіндігінше жылдам ілгеріледі. 868 жылы Византия адмиралы Никетас Орифас 100 дромнан тұратын бүкіл флотын Истмус арқылы жылдам операциямен тасымалдады, бірақ бұл, басымдықпен, басқа маршрутпен жасалған болуы мүмкін. Плиний және Страбонның Диолкос бейбіт уақытта үнемі қолданылғаны туралы айтқан пікірлері жолдың коммерциялық мақсатта да пайдаланылғанын көрсетеді. Грецияда монументалды сәулет өнерінің дамуымен бірге Диолкостың құрылысы бастапқыда батыс және шығысқа мрамор, монолиттер және ағаш сияқты ауыр жүктерді тасымалдау үшін қызмет еткен болуы мүмкін. Диолкостан оның аумағында қандай баж алынғаны белгісіз, бірақ жолдың құрылысынан кейін ұзақ уақыт бойы қолданылып, күтілуі оның тауар кемелері үшін көптеген ғасырлар бойы Малея мүйісін айналып өтуге қолайлы балама болып қала бергенін көрсетеді.
The Diolkos played an important role in ancient naval warfare. Greek historians note several occasions from the 5th to the 1st century BC when warships were hauled across the Isthmus in order to speed up naval campaigning. In 428 BC, the Spartans planned to transport their warships over the Diolkos to the Saronic Gulf to threaten Athens, while later in the Peloponnesian War, in 411 BC, they carted over a squadron heading quickly for operations at Chios. In 220 BC, Demetrius of Pharos had a fleet of about fifty vessels dragged across the Isthmus to the Bay of Corinth by his men. Three years later, a Macedonian fleet of 38 vessels was sent across by Philip V, while the larger warships sailed around Cape Malea. After his victory at Actium in 31 BC, Octavian advanced as fast as possible against Marc Antony by ordering part of his 260 Liburnians to be carried over the Isthmus. In 868 AD, the Byzantine admiral Niketas Oryphas had his whole fleet of one hundred dromons dragged across the Isthmus in a quickly executed operation, but this took place most likely on a different route. Comments by Pliny the Elder and Strabo, which described the Diolkos as being in regular service during times of peace, also imply a commercial use of the trackway. Coinciding with the rise of monumental architecture in Greece, the construction of the Diolkos may have initially served particularly for transporting heavy goods like marble, monoliths and timber to points west and east. It is not known what tolls Corinth extracted from the Diolkos on its territory, but the fact that the trackway was used and maintained long after its construction indicates that it remained for merchant ships an attractive alternative to the trip around Cape Malea for much of antiquity.
Курс
Диолкос аралдың ең тар бөлігі арқылы өтті, мұнда жол тік көлбеулерден аулақтау үшін жергілікті жер бедерін қисық сызықпен ұстанды. Жол Истмус қырқасынан шамамен белгілі бір биіктікте, орташа еңіспен 1:70 (1,43% еңіс) өтті. Оның жалпы ұзындығы 6–7 км (3,7–4,3 миль) деп есептеледі, бұл ескерілетін бұрылыстар санына байланысты. Археологиялық зерттеулермен жолдың 1,5 км-ден астам бөлігі анықталды, негізінен оның батыс жағында Коринф шығанағына жақын жерде. Сол жерден Диолкос қазіргі каналдың бағытымен түзу сызық бойымен немесе оңтүстікке қарай кең доғамен бұрылып өтті. Жол Сарон шығанағындағы Шкоинос ауылында аяқталды, қазіргі Калалаки ауылы, Страбон бұл жерді жолдың шығыс соңы деп сипаттаған.
The Diolkos ran across the narrowest part of the Isthmus, where the trackway followed the local topography in a curved course in order to avoid steeper gradients. The roadway passed the Isthmus ridge at c. height with an average gradient of 1:70 (a 1.43% grade), Its total length is estimated at 6–7 km (3.7–4.3 mi), depending on the number of supposed bends taken into account. A total of has been archaeologically traced, mainly at its western end close to the Bay of Corinth. From there on, the Diolkos either followed in a straight line the course of the modern canal, or swung south in a wide arc. The roadway ended at the Saronic Gulf at the village Schoinos, modern day Kalamaki, described by Strabo as the trackway's eastern terminal.
Жолдар мен көлік
Диолкос – қатты әктаспен төселген жол. Жол кең болған. Кеме мен жүкті бөлек көліктермен тартқан, немесе тек жүкті тасып, оны екінші жағындағы басқа кемеге қайта тиеген. Техникалық талдау көрсеткендей, 25 тонналық триремаларды тасымалдау қиын болғанымен, техникалық тұрғыдан мүмкін еді, бірақ кемелер көбінесе кемелер емес, кіші қайықтар болған деп есептеледі. Тасымалдау кезінде кеменің корпусын зақымдамау үшін, кеменің бауынан кормасына дейін созылған, қалың арқандар – гипозомалар қолданылған, олар корпустың иілуі мен шөгуін азайтуға көмескен. Кеме мен жүкті адамдар мен жануарлар арқандармен, тартқыштармен және мүмкін, капистанмен тартқан. Ғалым Толли, аралдың тізбегі арқылы кемелерді тартуға қажетті еңбек күшін анықтауды мақсат етті. Егер суға толып, 38 тонна салмаққа жеткен триреманың арбасымен бірге, және адам ұзақ уақыт бойы 300 Н күш жұмсай алатыны ескерілсе, тарту тобының саны – көлбеуге және арба жолының бетіне байланысты – 112 мен 142 адам аралығында болуы керек, ал күштің жалпы жиынтығы 33-42 кН, яғни шамамен 3,8 тонна салмаққа тең. Арбаны жылдамдыққа жеткізу үшін 180-ге дейін адам қажет болған. Сағатына 2 км жылдамдықпен 6 километрлік қашықтықты ескерсек, теңізден теңізге сапар үш сағатқа созылар еді. Жүктеме аз болғанда және дөңгелектердің үйкелісі төмен болғанда, Raepsaet керісінше, максималды тарту күшін 27 кН деп есептейді, бұл үшін сәл кішірек тартушылар тобы қажет болар еді. Осы жағдайда, Толлинің салыстырмалы түрде төмен тарту қабілеттеріне байланысты жоққа шығарған, тоқылған ешкілерді пайдалану мүмкін болар еді. Дегенмен, Диолкостағы қажетті энергия шығыны екі жағдайда да елеулі деп есептелуі керек. Ол, Льюис айтқандай, 1800 жылға дейін қайта пайда болмаған, қоғамдық теміржол болған. Сонымен қатар, оның батыс бөлігіндегі орташа ені кейбір авторлар тозудың нәтижесі деп түсіндіреді немесе мүлдем байқалмайды. Екінші жағынан, жолдың осы бөлігінің айқын қисаюлары қасақана жасалған жолдарға да нұсқауы мүмкін.
The Diolkos was a trackway paved with hard limestone The roadway was wide. Either vessel and cargo were hauled across on separate vehicles, or only the cargo was taken across and reloaded on a different ship at the other side of the Isthmus. Although a technical analysis has shown that the transport of triremes (25 t, long, beam), albeit difficult, was technically feasible, it is assumed that the vessels were usually smaller boats rather than ships. To avoid damaging the keel during transport, hypozomata, thick ropes running from bow to stern, to reduce sagging and hogging of the hull, must have been used. Ship and cargo were presumably pulled by men and animals with ropes, tackles and possibly also capstans. The scientist Tolley aimed to establish the manpower needed to haul the vessels over the isthmus ridge. Assuming that a trireme soaked with water weighed 38 tons including its trolley, and that a man can exert a force of 300 N over an extended period of time, the pulling teams—depending on the slope and the surface of the cart track—must have numbered between 112 and 142 people, with a combined exertion of force of 33 to 42 kN, or around 3.8 tons weight. Bringing the trolley up to speed may have required as many as 180 men. Assuming a speed of 2 km per hour over an estimated length of 6 kilometres, the transfer from sea to sea would have taken three hours to complete. Assuming less load and rolling friction, Raepsaet, in contrast, calculates a maximum pulling force of 27 kN, which would have needed a slightly smaller towing crew. Under these circumstances, the use of harnessed oxen—which has been refuted by Tolley on the basis of their relatively diminished pulling capabilities—would have become feasible. However, the necessary expenditure of energy at the Diolkos must be regarded in both scenarios as considerable. Measuring between and , and being open to all on payment, it constituted even a public railway, a concept which according to Lewis did not reoccur until c. 1800. Also, its average gauge of around those in the western section are interpreted by some authors as a result of wear or do not appear at all. On the other hand, the marked cambers of this road section may point at deliberate tracks as well.
Қазіргі заманғы зерттеулер
Коринф каналының бас инженері Бела Герстер Истмустың топографиясы туралы жан-жақты зерттеулер жүргізді, бірақ Диолкосты таба алмады. Кемелер жүретін жолды алғаш рет неміс археологы Хаббо Герхард Лоллинг 1883 жылғы Баедекер басылымында анықтады. 1913 жылы Джеймс Джордж Фрейзер Паузанияға жасаған түсіндірмесінде Истмус арқылы ежелгі жолдың іздері туралы хабарлады, ал 1932 жылы Гарольд Норт Фаулер батыс жағалауының бөліктерін ашты, олар шамамен үздіксіз созылып, барлығына жуық іздер таба алды. Верделистің жұмысын толықтыру мақсатында жүргізілген қосымша зерттеулер кейіннен Жорж Рапсает және Уолтер Вернер жариялады. Бүгінде кемелердің жақын жердегі каналда қозғалуынан туындаған эрозия Диолкостың көп бөлігін, әсіресе қазылған батыс жағын нашар күйде қалдырды. Грек Мәдениет министрлігінің белсенсіздігіне наразылық білдірген сыншылар тіркелген археологиялық ескерткішті сақтап, қалпына келтіру үшін петиция бастады.
The chief engineer of the Corinth Canal, Béla Gerster, conducted extensive research on the topography of the Isthmus, but did not discover the Diolkos. Remains of the ship trackway were probably first identified by the German archaeologist Habbo Gerhard Lolling in the 1883 Baedeker edition. In 1913, James George Frazer reported in his commentary on Pausanias on traces of an ancient trackway across the Isthmus, while parts of the western quay were discovered by Harold North Fowler in 1932. and these uncovered a nearly continuous stretch of and traced about in all. Additional investigations in situ, meant to complement Verdelis’ work, were later published by Georges Raepsaet and Walter Werner. Today, erosion caused by ship movements on the nearby Canal has left considerable portions of the Diolkos in a poor state, particularly at its excavated western end. Critics who blame the Greek Ministry of Culture for continued inactivity have launched a petition to save and restore the registered archaeological site.
Басқа кеме жолдары
Коринфтегі Диолкостан басқа, ежелгі дәуірде осы атпен тағы екі кеме жолының әдеби мәліметтері шамалы, екеуі де Римдік Мысырда: дәрігер Орибасий (шамамен 320–400 ж.ж.) өзінің 1-ғасырдағы әріптесі Ксенократтан екі дерек көзді келтіреді, онда ол Александрия портына жақын орналасқан Диолкосқа кездейсоқ сілтеме жасайды, ол Фарос аралының оңтүстік ұшында болған болуы мүмкін. Птолемей (90–168 ж.ж.) өзінің география кітабында (IV, 5, 10) Нилдің жартылай толып қалған саласының жалған аузын Жерорта теңізімен байланыстыратын тағы бір диолкосты айтады. Ксенократ та, Птолемей де осы жол туралы ешқандай толық мәлімет бермейді.
Apart from the Diolkos at Corinth, there is scant literary evidence for two more ship trackways by that name in antiquity, both in Roman Egypt: The physician Oribasius (c. 320–400 AD) records two passages from his 1st century AD colleague Xenocrates, in which the latter casually refers to a diolkos close to the harbor of Alexandria which may have been located at the southern tip of the island of Pharos. Another diolkos is mentioned by Ptolemy (90–168 AD) in his book on geography (IV, 5, 10) as connecting a false mouth of a partly silted up Nile branch with the Mediterranean Sea. Neither Xenocrates nor Ptolemy offers any details on his trackway.