Кіріспе
Акоко – Йорубаның солтүстік-шығыс бөлігіндегі ірі мәдени субтоп. Бұл аймақ Нигерияның оңтүстік-батысындағы Ондо штатынан Эдо штатына дейін созылады. Акоко халқы Ондо штатының халқының 20,3%-ын құрайды. Қазіргі 18 жергілікті басқару кеңесінің төртеуі – Акоко Солтүстік-Шығыс, Акоко Солтүстік-Батыс, Акоко Оңтүстік-Шығыс және Акоко Оңтүстік-Батыс, сондай-ақ Эдо штатының Акоко Эдо жергілікті басқару органы. Акунгба Акокода Адекунле Ажасин университеті орналасқан, ол 20 000-ға жуық жоғары білім алушыға және жеті факультетте 50-ден астам кафедраға арналған мемлекеттік университет. Ікаре Акокода мемлекеттік мамандандырылған аурухана, ал Ока Акоко мен Ипе Акокода қоғамдық ауруханалар орналасқан. Аригиди – диалекттердің жиынтығы, ол Акоко Солтүстік-Шығысы, Акоко Солтүстік-Батысы, Экити-Шығысы және Иджуму аймақтарында қолданылады.
The Akoko are a large Yoruba cultural sub group in the Northeastern part of Yorubaland. The area spans from Ondo State to Edo State in southwest Nigeria. The Akokos as a subgroup make up 20.3% of the population of Ondo State. Out of the present 18 Local Government Councils it constitutes four; Akoko North East, Akoko North West, Akoko South East and Akoko South West, as well as the Akoko Edo LGA of Edo State. The Adekunle Ajasin University, a state owned university with a capacity for about 20,000 tertiary education students and more than 50 departments in seven faculties is located in Akungba Akoko. A state specialist hospital is situated at Ikare Akoko, while community general hospitals are located in Oka Akoko and Ipe Akoko. Arigidi, is a dialect cluster, It is spoken in the LGAs of Akoko North East, Akoko North West, Ekiti East, and Ijumu.
География
Акоко шамамен 45 шағын қала мен ауылды қамтиды, олар негізінен Ондо штатының солтүстігіндегі тасты далалы аймақтарда орналасқан. Бірақ тасты жер бедері аймақтың солтүстік, шығыс және оңтүстік йоруба қалаларынан, сондай-ақ одан да алыс аймақтардан келген түрлі мәдениеттердің қосылып, араласуына мүмкіндік берген болуы мүмкін. Акоко – жергілікті ерекше диалектісі жоқ, санаулы йоруба руларының бірі. Ірі Акоко елді мекендері: Ọкà, Икаре, Оба, Икун, Аригиди, Угбе, Огбаги, Океагбе, Икарам, Ибарам, Ияни, Акунгба, Эрусу, Ажова, Акуну, Гедегеде, Исуа, Ауга, Икакумо, Супаре, Эпинми, Ипе, Ифира, Исе, Иборопа, Ирун, Ие, Афин, Игаши, Сосан, Ипеси, Этиоро, Айегунле және Ойин. Бұл топтан өзге, әртүрлі өлшемдегі бірнеше тәуелсіз қауымдастықтар да бар. Акоко халқы Йоруба жерінің шекаралық аймағын мекендейді және солтүстік жағынан Оуэ Окун йорубалары мен Эбира тайпаларымен, батыс жағынан Экити тайпаларымен, оңтүстік жағынан Ово және Ован/Ора тайпаларымен, ал шығыс жағынан Афемай тайпаларымен шектеседі. Икаре Акоко – 2008 жылғы мәлімет бойынша, 150 000 тұрғыны бар Акоко аймағының ең ірі қаласы. Онда ақпараттық-коммуникациялық технологиялар орталығы бар, онда жергілікті тұрғындар ел ішіндегі және әлемдегі басқа адамдармен байланыс орнатып, хабар алмаса алады. Ока Акоко – 132 800 халқы бар Акоколендтің екінші ірі қаласы. Ол 5 бөлек елді мекеннен тұрады: Айегунле Ока, Оке Ока, Иваро Ока, Окия Ока және Изимерин Ока. Оке Мария католиктік үңгірімен ерекшеленеді, ол танымал туристік орын. Оба Акоко – Акоконың оңтүстік-батыс ауданындағы тағы бір қала. Оба – Акоколендке кіретін қақпа есептеледі, себебі Ово қауымынан Акоко қауымына қарай солтүстікке қарай бағытталғанда алғашқы кездесетін елді мекен осы қала.
Мәдениет және өмір салты
Қоғамның басты дәстүрлі кәсіптері ірі ауыл шаруашылығы, сауда және оқыту болып табылады. Акоко және Экити йорубаларында Омолука деп аталатын әлеуметтік-мәдени құндылық ұғымы бар, ол жалпы йорубалық Омолуаби ұғымымен салыстырылады және идеалды Акоко адамының немесе әйелінің моральдық қағидаларын және ізгіліктерін қамтиды – адамның адалдығы мен турашылдығының белгісі. Бұл ұғым халықтың өзара бірігуіне, қарым-қатынасына және басқару жүйесіне зор үлес қосты.
Климат
Теңіз деңгейінен 97,65 метр биіктіктегі Акоко ауданындағы климат тропикалық ылғалды және құрғақ немесе саванна (Aw) деп сипатталады. Ауданның орташа жылдық температурасы Нигерияның орташа температурасынан 0,69% төмен, ол 28,77°C (83,79°F) құрайды. Акоконың жылдық жауын-шашын мөлшері әдетте 233,37 мм (9,19 дюйм) болып келеді, ал ылғалды күндердің саны 267,89 (немесе жылдың 73,39% уақыты).