Кіріспе

Эоцен дәуірінің бірінші кезеңі

Геологиялық уақыт шкаласында Ипрес жасы – эоценнің ең көне жасы немесе ең төменгі стратиграфиялық сатысы. Ол белгілі бір уақыт аралығын қамтиды, Танеция жасынан (палеоценнің бөлігі) бұрын және Эоцен Лутеция жасынан кейін орналасады. Ипрес жасы Төменгі Эоценмен сәйкес келеді.

Оқиғалар

Ипсиан дәуірі палеоцен-эоцен термиялық максимумының (ПЭТМ) қызысында басталады. Даниядағы Фур формациясы, Германиядағы Мессель тақталары, Франциядағы Оиз кеудесі және Үндістанның Камбай кеудесі осы дәуірге жатады. Эоцендік Оканаган жоталары – Ипсианнан бастап субтропикалық және қоңыржай температуралы көлдердің тізбегі. Ипсиан дәуірі сонымен қатар ерте эоцен климаттық оптимумы (EECO) деп аталатын тағы бір жылыну оқиғасымен ерекшеленеді. EECO – 53 және 50 миллион жыл аралығында шамамен 2-3 миллион жылға созылған, кенозой тіркеліміндегі ең ұзаққа созылған жылыну оқиғасы. Бұл кезең төмен деңгейдегі оттегі-18 изотоптарымен, атмосфералық pCO2 жоғары деңгейімен және төмен меридиандық температура градиенттерімен сипатталады. EECO кезінде болған жағдайлар биологиялық әртүрлілікке елеулі әсер еткендігі хабарланды. Мысалы, теңіз өндірушілер арасында, басқалармен қатар, кальцийлі нанофоссилдердің биотикалық алмасуы болды.

Стратиграфиялық анықтама

Ипсий кезеңін 1850 жылы бельгиялық геолог Андре Юбер Дюмон ғылыми әдебиетке енгізді. Ипрес аты Бельгиядағы Фламанд қаласы Ипреден (голланд тілінде Ieper деп жазылады) алынған. Алғашқы кезеңнің сипаттамасы қазіргісінен мүлдем өзгеше болды. Ипрес кезеңі белгиялық Ипер тобымен (французша: Groupe d'Ypres) атын бөліседі, оның жасы Ипрес кезеңімен сәйкес келеді. Ипрес кезеңінің негізі ПЭТМ-де δ13C мәндерінің күрт теріс аномалиясымен анықталады. Ипрес кезеңінің негізінің ресми анықтамалық профилі (GSSP) – Мысырдың Луксор қаласына жақын орналасқан Дабабия профилі. Оның бастапқы типтік бөлімі Ипер маңында орналасқан. Ипрес кезеңінің жоғарғы шегі (Лутециан кезеңінің негізі) – қазба жәндіктерінің арасында Hantkenina foraminifera туысының алғашқы пайда болуымен анықталады. Ипрес кезеңі жоғарғы Нюстрия және Еуропаның көп бөлігін (7-10 палеоген аймақтарын қамтиды), Солтүстік Американың Усач және төменгі және орта Бриджер құрлық сүтқоректілері дәуірлерін, Оңтүстік Американың Касамайор құрлық сүтқоректілері дәуірін, сондай-ақ Азияның Бумбания және Аршанта құрлық сүтқоректілері дәуірлерімен сәйкес келеді. Бұл кезең Австралияның жоғарғы Вангеррипиан және ең төменгі Йоханниан аймақтық сатыларымен, Калифорнияның Булитан, Пенотиан және Улатисиан аймақтық сатыларымен де бірдей кезеңде болады.