Грек дәрігері Диокль Каристский

Кіріспе

Диокл Карист (грек тілінде Diocles of Carystus, көне грекше Διοκλῆς ὁ Καρύστιος; латынша Diocles Medicus, яғни "Диокл дәрігер") – Грекияның Эвбея аралындағы Карист қаласында туған, белгілі грек дәрігері. Оның маңыздылығы төртінші ғасырдағы көрнекті ойшыл, тәжірибелі маман және жазушы ретінде танылды.

Өмір

Диокл Гиппократтан көп ұзамай өмір сүрді, Плинийдің айтуынша, ол жасы мен атақ-даңқы бойынша одан кейін екінші орында тұрды. Оның өмірі туралы көп нәрсе белгілі емес, тек ол Афинада өмір сүрген және жұмыс істегені, сонда ол аттика тілінде (грек медициналық жазбаларында әдеттегідей ион тілінде емес) жазылған, мүмкін, алғашқы медициналық трактат жазғаны белгілі. Оның ең маңызды еңбегі практикалық медицина, әсіресе диета және тамақтану саласында болды, бірақ ол сонымен қатар жануарлар анатомиясы бойынша алғашқы жүйелі оқулықты жазды. Көптеген деректерге сәйкес, ол зерттеуді сипаттау үшін «анатомия» деген сөзді алғаш рет қолданған. Ол догматиктер медициналық мектебіне жатты және бірнеше медициналық еңбек жазды, олардың тек тақырыптары мен кейбір үзінділері ғана сақталған, оларды Гален, Целий Аврелиан, Орибасий, Афиней («Деипнософистерде») және басқа да ежелгі авторлар сақтаған. Ол Диокл қасығын ойлап тапты – денеге сіңген тікенді жебелер сияқты қаруларды немесе снарядтарды шығаруға арналған хирургиялық құрал (κυαθίσκος τοῦ Διοκλέους). Диокл денсаулықты сақтау үшін ғаламның табиғатын және оның адаммен байланысын түсіну қажет екенін айтты. Диокл нервтердің сезімдердің арналары екенін және олардың жұмысындағы кез келген бұзушылықтың аурудың патологиясына тікелей қатысы бар екенін атап өтті. Оның атынан король Антигонға «Денсаулықты сақтау туралы хат» (Ἐπιστολὴ Προφυλακτική) деген хат бар, оны Павел Эгиналық өзінің медициналық жинағының бірінші кітабының соңына қосты, және егер бұл хат шынайы болса, онда бәлкім, ол Македония королі Антигон II Гонатқа, б.з.д. 239 жылы сексен жасында, қырқ төрт жылдық биліктен кейін қайтыс болғанға жолданған болар. Ол мазмұны жағынан Гиппократқа жатқызылатын бірнеше ұқсас хаттарға ұқсайды және жылдың әр мезгіліне сәйкес келетін диета туралы айтады. Бұрын Диокл тамырлар мен артериялардың айырмашылығын алғаш түсіндіргені айтылған, бірақ бұл дұрыс емес сияқты, сондай-ақ оның атымен байланысты ерекше жаңалықтар жоқ. Оның үзінділері жақында Филип ван дер Эйкпен жиналып, ағылшын тіліне аударылды, ал түсіндірмелері жеке томда жарияланды.

Diocles lived not long after the time of Hippocrates, to whom Pliny says he was next in age and fame. Not much is known of his life, other that he lived and worked in Athens, where he wrote what may be the first medical treatise in Attic (not in Ionic as was customary in Greek medical writings). His most important work was in practical medicine, especially diet and nutrition, but he also wrote the first systematic textbook on animal anatomy. According to a number of sources, he was the first to use the word "anatomy" to describe the study. He belonged to the medical sect of the Dogmatici, and wrote several medical works, of which only the titles and some fragments remain, preserved by Galen, Caelius Aurelianus, Oribasius, Athenaeus (in the Deipnosophistae), and other ancient writers. He was the inventor of the Spoon of Diocles, a surgical instrument for the extraction of weapons or missiles such as barbed arrowheads that were embedded into the body (κυαθίσκος τοῦ Διοκλέους). Diocles insisted that health requires an understanding of the nature of the universe and its relationship to man. Diocles emphasised that nerves are the channels of sensations and that interference with them is directly involved in the pathology of disease. There is a letter in his name addressed to king Antigonus, entitled A Letter on Preserving Health (Ἐπιστολὴ Προφυλακτική), which is inserted by Paul of Aegina at the end of the first book of his own medical compendium, and which, if genuine, was probably addressed to Antigonus II Gonatas, king of Macedon, who died in 239 BC, at the age of eighty, after a reign of forty four years. It resembles in its subject matter several other similar letters ascribed to Hippocrates, and treats of the diet fitted for the different seasons of the year. It used to be said that Diocles was the first to explain the difference between the veins and arteries, but this does not seem to be correct, nor is any great discovery connected with his name. His fragments have been recently collected and translated in English by Philip van der Eijk, with a commentary in a separate volume.