Кіріспе

Француз мүсіншісі Франсуа Помпон (9 мамыр 1855 – 6 мамыр 1933) – француз мүсіншісі және жануарлар бейнесін жасаушы (animalier). Помпон 1879 жылы Виктор Гюгоның «Көңілсіздер» романынан Козетта мүсінімен Салонға тұңғыш рет қатысты. Ол қазіргі заманғы стильде жануарлар бейнесін жасау өнерінің негізін салушы болды. Оның өнердегі жетістіктері 1922 жылы Осень салонында «Ақ аю» (Ours blanc) туындысын көрсеткенде 67 жасқа келгенде толыққандай мойындылды. Помпон 1933 жылы 6 мамырда Париж қаласында қайтыс болды.

Ерте өмір

Помпон, шкаф жасаушының ұлы, 9 мамырда 1855 жылы Францияның Бургундия аймағындағы Саулей қаласында дүниеге келді. 15 жасында ол Дижондағы жерлеу ескерткіштері компаниясында мермәр оюшының шәкірті болып жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай Дижондағы көркем өнер мектебінде оқуға түсті. 1873 жылға қарай оның отбасы Парижге көшіп келді, ал Франко-пруссия соғысы оның келгеніне бірнеше жыл бұрын француз астанасына зор қиындықтар келтірген еді. Помпон Париж қаласын қайта құру жобаларында жұмыс істеді, бастапқыда жаңа Париж қалалық әкімшілігінің (Hotel de Ville) сәулеттік әшекейлерін жасаумен айналысты.

Мансап

1876 жылдан бастап ол белгілі анимальер мүсіншісі Пьер Луи Руйярдтың басшылығымен Эколь-националь-супериор де декоративті өнер мектебінде оқыды. Өзін асырау үшін Антонин Мерсье, Александр Фальгиер және Рене де Сент-Марсоға қолөнерші болып жұмыс істеді. Кейін Огюст Роденнің көмекшісі болды. Роден бірде оның мүсінін көрген соң: «сен ұлы суретші боласың» деді. Помпон 1879 жылы Салонға Виктор Гюгоның «Көңілсіздер» романынан Козетта мүсінімен дебют жасады. Келесі Салондарда ол бірнеше қола мен гипстен жасалған жұмыстар ұсынды. Роденнің болжамы дұрыс болды – ол ұлы суретшіге айналды, бірақ Помпонның жаңашыл стиліне толыққанды құрмет көрсетіліп, танылуына тағы 50 жыл уақыт кетті. 1919 жылы ол сәл сәттілікке жетті, өйткені Люксембург мұражайы оның тасқа қашап жасаған торғай көгершінін сатып алды. Содан кейін 1921 жылы Гренобль мұражайы үш гипстен жасалған туындыны сатып алды. 67 жасында 1922 жылғы Көктемгі Салонда «Ақ аю», сондай-ақ «Жүрістегі ақ аю» немесе «Құтб аюы» атты туындысымен кеңінен танылды. Аталған мүсіннің ақ тастан жасалған түпнұсқасы Париждегі Орсе мұражайында сақталады. 1922 жылы алған құрметінің арқасында ол өздігінен жұмыс істеуге мүмкіндік алды және осы жаңа тәуелсіздікпен өзінің ең маңызды туындыларын жасады. Ол Нидерландыдағы Арнем алаңында орнатылған «Ұлы бұғы» (Grand Cerf) атты монументалды қола мүсінін жасады. Содан кейін оның туған қаласы Саулеуде «Бұқа» (Taureau, 1933) мүсіні орнатылды. Ол қоладан жасалған бұйымдарын негізінен Вальсуани мен Хебрардтан тапсырыс берді. Оның атағын пайдаланып, басқа құю фабрикалары оның жұмыстарының көптеген сапасыз жалғандарын жасады. Өмірінің соңында Помпон Дижон мұражайына гипстен, терракотадан және қоладан жасалған 300-ге жуық туындысын сыйға берді.

Өлім және мұра

Помпон 1933 жылдың 6 мамырында Парижде, Францияда қайтыс болды. Ол қазіргі заманғы мүсін өнерінің алға басушысы ретінде танымал, және Константин Бранкуши сияқты басқаларға да әсер етті.