Кіріспе

Павел Петрович Бажов (27 қаңтар 1879 – 3 желтоқсан 1950) – орыс жазушысы және публицист. Бажов ең көп танымал болғаны – 1939 жылы КСРО-да жарық көрген, Урал халық ауыз әдебиетіне негізделген "Малахит қорапшасы" атты ертегілер жинағы. 1944 жылы осы жинақтың ағылшын тіліне аудармасы Нью-Йорк пен Лондон қалаларында жарияланды. Кейін Сергей Прокофьев осы жинақтағы бір ертегінің негізінде "Тас гүл туралы ертегі" балетін жазды. Бажов сонымен қатар Ресей революциясы және Азамат соғысы туралы бірнеше кітаптың авторы болды. Ресейдің бұрынғы премьер-министрі Егор Гайдар – оның немересі.

Ерте өмір

Бажов Урал тауларындағы Сысерт қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Петр Бажов Сысерт темір зауытының дәнекерлеу шеберханасының бастығы болды. Оның отбасы, көптеген зауыт қалаларындағы сияқты, күнкөріс үшін күресіп, патшалық Ресейде саяси күші болмады. Осы бастамасынан Бажов қоғамдық қызметке шақырылғандай болды. 1889-1893 жылдары ол Екатеринбургте діни училищеде оқыды. Ол көптеген наразылықтарға қатысты, ең белгілісі оның аттестатына реакциялық ұстазынан саяси сенімсіздік туралы жазба алған кезде болды. Бұл қала оған үлкен әсер етті, және ол көп жылдардан кейін осы қалаға қайта оралуы мүмкін болды. 1899 жылы Бажов Пермь діни семинариясын сыныбы бойынша үшінші болып бітірді, онда бұрын Александр Степанович Попов және Д.Н. Мамин оқыған. Ол Томск семинария университетіне түсуді армандады, бірақ қабылданбады. Оның орнына ол алдымен Екатеринбургте, содан кейін Камышловта орыс тілінің мұғалімі болып жұмыс істеді. 1907 жылдан 1914 жылға дейін Бажов әйелдер епархиялық колледжінде орыс тілінен сабақ берді. Осы кезеңде ол Епархиялық мектепті бітірген Валентина Иваницкаямен танысып, үйленді. Ол оның махаббат пен бақыт туралы көптеген өлеңдеріне шабыт берді.

Мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Бажовтың екі қызы болды. 1917 жылға дейін ол Социалистік-революциялық партияның мүшесі болды. 1918 жылы большевиктер партиясына қосылып, ерікті түрде Қызыл Армия қатарына жазылып, Орал майданындағы әскери қимылдарға жіберілді. 1920 жылдың күзінде Бажов Семейге көшіп келіп, сол облыстық партия комитетінің мүшесі болып сайланды. Оған облыстық кәсіподақтар кеңесін басқару тапсырылды, бірақ ол көбінесе лауазымына тікелей қатыспайтын жұмыстарды атқарды. 1923 жылдан 1929 жылға дейін Екатеринбургте тұрып, «Крестьянская» (Еңбекші шаруалар) газетінің редакциясында жұмыс істеді, сондай-ақ 1924 жыл бойында ескі зауыттардағы өмір мен азамат соғысы туралы очерктерін жазды. Сол жылы Бажов 1880-1890 жылдардағы Орал өмірінен алынған суреттерді бейнелейтін «Уральские были» (Орал әңгімелері) атты алғашқы кітабын жариялады. Осы кезеңде ол «Малахит қорапшасы» жинағына енген Орал зауыттарының фольклорынан шабыттанған қырықтан астам ертегі жазды. Бажовтың ең танымал туындысы – ертегілер жинағы оған Мемлекеттік сыйлықты әкелді. Кейіннен Бажов кітапқа жаңа әңгімелер қосты. Бажовтың 1917-1920 жылдардағы қызметімен мақтанышпен айтуға толық негізі болды. Д.А. Кун Қазақ КСР және Қазақстан Коммунистік партиясының 60 жылдығына арналған баяндамасында Бажовты «революция мен азамат соғысы жылдарында мылтығымен, балтасымен немесе кітабымен қазақ даласында өмір сүрген, жоғары сапалы, төзімді, батыл және ерлік көрсеткен» көрнекті тұлғалардың қатарында атады. Осы іс-әрекеттері үшін ол Ленин орденімен марапатталды және КСРО Мемлекеттік сыйлығын жеңіп алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бажов Екатеринбургтегі жазушылармен де, Совет Одағының әртүрлі аймандарынан эвакуацияланғандармен де жұмыс істеді. Соғыстан кейін көру қабілеті күрт нашарласа да, ол редакторлық жұмысын жалғастырды, сонымен қатар жергілікті фольклорды жинап, шығармашылықпен өңдеді. 1946 жылы ол Жоғарғы Кеңеске сайланды. Бажов 1950 жылы Мәскеуде қайтыс болды және туған жері Екатеринбургте жерленді.

Мұра

1968 жылы Свердловск киностудиясы Бажовтың шығармашылығы туралы "Урал тауларының әңгімелері" атты деректі-көркем фильмін шығарды. Режиссер Ольгерд Воронцовтың режиссерлік жұмысы жазушының туғанына 90 жыл толуына арналған. Фильм Бажовтың әңгімелерінің туындауы мен жаратылуы туралы ақпаратты оның ертегілерінен алынған ойын сахналарымен үйлестірді. Сондай-ақ, онда От Иесі сияқты танымал кейіпкерлер туралы мәліметтер де бар. Фильмді Евгений Весник баяндады, сонымен қатар Павел Бажовтың дауысының бірегей жазбалары да кірді. 1979 жылы сол студияда "Павел Петрович Бажов. Еске алу деректі фильмі" атты деректі фильм түсірілді. Оны Лия Козырева түсірді. 2010 жылы "Россия К" телеканалы Юрий Малюгиннің "Павел Бажовтың советтік әңгімелері" атты тағы бір деректі фильмін көрсетті. 2021 жылдың 6 қазанында Свердловск облысының Камышлов қаласында жазушы Бажовқа ескерткіш орнатылды, бұл Ресейдегі жазушыға арналған ең ірі ескерткіш. Ол қола, мәрмәр және граниттен жасалған, биіктігі үш метрден аспайды.